Độc đáo nghề thêu truyền thống của người Sán Dìu xứ Tuyên

Có dịp được trở về xứ Tuyên vào những ngày cuối tháng 11, chúng tôi không khỏi mê mẩn với điệu hát  Soọng cô ngọt ngào mà đắm say: 

“Váy đen thì nhuộm cây chàm

Khăn đen em đội, áo chàm em may

Vòng cổ bằng bạc, vòng tay cũng tròn

Yếm trắng đeo ngực cho non

Xà cạp em cuốn cho tròn bằng chân

Khăn xanh em thắt ngang lưng

Bao trầu thắt dọc sen thu quả đào

Sen thu xà tích dao con

Cau non tiện chuỗm cho nhau ăn cùng”.

Lời ca, tiếng hát tựa như lời dạy bảo của lớp lớp cha ông đi trước nhắc nhở thế hệ sau phải có trách nhiệm gìn giữ những tinh hoa văn hóa của dân tộc mình.

Chị Đỗ Thị Man - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hoàng Tân (xã Ninh Lai, huyện Sơn Dương) cho biết: Hồn cốt của dân tộc nằm ở trang phục truyền thống, là dấu hiệu phân biệt rõ nét nhất giữa các dân tộc với nhau. Do đó, nếu không bảo tồn và phát huy được bản sắc sẽ tuột khỏi tay giá trị cốt lõi của dân tộc đó. Từ nhiều năm nay, CLB luôn kiên trì động viên thế hệ trẻ tiếp nối truyền thống bảo tồn, gìn giữ và phát huy vốn văn hóa độc đáo của dân tộc mình, các cháu cũng đã thành thục trong việc thêu thùa, may vá.   

Theo chị Man, trang phục truyền thống của phụ nữ Sán Dìu bao gồm: khăn đội đầu, áo dài, áo ngắn, váy, yếm, thắt lưng và xà cạp. Nếu như người Dao Đầu bằng, người Lô Lô, người Mông có chiếc mũ làm điểm nhấn thì người Sán Dìu có chiếc váy. Sự độc đáo trong chiếc váy của người Sán Dìu là không khâu, chỉ có 2 hoặc 4 mảnh vải cùng đính vào nhau trên 1 chiếc cạp; cứ thế chồng lên nhau, khoảng cách từ 10-15cm. 

Không chỉ có vậy, trang phục người Sán Dìu còn được may má, thêu thùa rất công phu và thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ qua từng đường kim, mũi chỉ. Chiếc túi chính là vật làm duyên, nên vợ nên chồng của rất nhiều đôi trai gái trong làng. Với hình múi bưởi, được thêu từ chỉ màu, được tết bởi 4-8 sợi chỉ màu khác nhau. 

Chị Man chia sẻ thêm, điều làm nên đặc biệt của trang phục người Sán Dìu chính là dây dệt từ thổ cẩm dọc thân váy; dây váy có tua với màu sắc sặc sỡ, tua váy người lớn có màu xanh đen. Việc truyền dạy cho người trẻ biết dệt dây váy luôn được quan tâm, hễ có thời gian rảnh là các thành viên CLB hát Soọng cô của xã thông thạo nghề dệt lại cùng nhau làm cho những em nhỏ cách dệt dây thổ cẩm. Học dệt dây thổ cẩm với các em không chỉ là sự thích thú mà còn là trách nhiệm trong việc gìn giữ nghề truyền thống. 

Để có thể dệt được dây váy, trước tiên phải chăng các sợi len lên một cây cột ngang để cố định, cuốn qua 2 thanh lứa ngắn đảm bảo cong dài đều trên một mặt phẳng, người dệt buộc túm các đầu dây còn lại vào thắt lưng của mình. Mỗi chiếc dây được dệt từ 30-40 sợi len đủ màu, một người mới học sẽ cần 4 ngày để hoàn thành 1 chiếc...

Em Trương Bảo Nhi (thôn Cây Đa 1, xã Ninh Lai, huyện Sơn Dương) bày tỏ: “Hôm nay em rất vui vì được học dệt những chiếc dây áo thổ cẩm của dân tộc mình. Ban đầu con thấy rất khó, tuy nhiên sau quá trình được học giờ đây có thể thuần thục các kỹ thuật thêu, khâu phức tạp”. 

Có thể thấy, người Sán Dìu ở xã Ninh Lai luôn nêu cao ý thức, trách nhiệm trong việc tuyên truyền, giáo dục các thế hệ con cháu biết trân trọng, gìn giữ và phát huy vốn văn hoá độc đáo của cha ông để lại. Từ đó, góp phần điểm đô cho nền văn hoá dân tộc xứ Tuyên thêm lung linh, đa dạng.

Mạnh Hùng