Xuất khẩu số - bệ phóng đưa thương hiệu Việt ra thế giới

Khi "cửa ra thế giới" rộng hơn bao giờ hết

Xuất khẩu số, hay xuất khẩu thông qua thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới đang dần khẳng định vai trò là kênh tiếp cận thị trường quốc tế nhanh nhất, rẻ nhất và bình đẳng nhất mà doanh nghiệp Việt từng có.

Năm 2025, quy mô thị trường TMĐT Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm top 10 thế giới và top 3 ASEAN. Riêng tốc độ tăng trưởng xuất khẩu qua kênh TMĐT đạt tới 78%, với tổng giá trị xuất nhập khẩu qua nền tảng số khoảng 4,45 tỷ USD.

Con số 4,45 tỷ USD nghe có vẻ còn khiêm tốn so với tổng kim ngạch xuất khẩu hàng trăm tỷ đô của cả nước nhưng tốc độ tăng trưởng 78% nói lên tất cả. Đây là mảnh đất đang bùng nổ và doanh nghiệp nào chậm chân sẽ nhường sân chơi cho người khác.

Điểm khác biệt lớn nhất của xuất khẩu số so với con đường truyền thống nằm ở chỗ nó phá vỡ rào cản quy mô. Trong môi trường số, quy mô doanh nghiệp không còn là yếu tố quyết định tuyệt đối. Một doanh nghiệp nhỏ tại Gia Lai, Đồng Tháp hay Sơn La vẫn có thể tiếp cận khách hàng toàn cầu nếu biết tận dụng nền tảng số, đầu tư vào chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là lý do nhiều sản phẩm nông sản, thực phẩm chế biến, hàng thủ công mỹ nghệ hay sản phẩm OCOP đang từng bước mở rộng thị trường thông qua TMĐT xuyên biên giới.

Không dừng lại ở nông sản hay thủ công mỹ nghệ, các doanh nghiệp Việt Nam đã và đang mở rộng sự hiện diện trực tuyến tại nhiều thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, đồng thời tìm kiếm cơ hội tại các thị trường tiềm năng mới như ASEAN, Trung Đông, Nga hay Australia.

Điều này có nghĩa là "Made in Vietnam" đang dần thoát khỏi vị thế của một nhãn hiệu gia công giá rẻ, để bước đầu xây dựng bản sắc riêng trong mắt người tiêu dùng quốc

Ông Huỳnh Lê Đại Thắng, nhà sáng lập Nghĩa Sơn Furniture (Đồng Nai) - một trong những doanh nghiệp xuất khẩu thành công trên TMĐT - nhận định điểm ưu việt nhất của kênh số nằm ở khả năng mở rộng quy mô với tốc độ mà mô hình truyền thống khó theo kịp: "Có những trường hợp chỉ trong 9 tháng trên sàn đã đạt mức doanh thu mà đi theo con đường cũ, có thể mất cả chục năm vẫn chưa chạm tới”. Song ông cũng thẳng thắn rằng, việc chuyển từ mô hình B2B truyền thống sang B2C trên môi trường số không hề dễ dàng, đòi hỏi doanh nghiệp phải được hỗ trợ đào tạo và cập nhật công nghệ liên tục.

Thiết kế thể chế cho dòng chảy thương mại số

Cho ý kiến về vấn đề này, ông Bùi Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), nhận định, việc tập trung phát triển TMĐT xuyên biên giới là một trong những trụ cột quan trọng được Chính phủ quan tâm trên hành trình thúc đẩy tiềm năng xuất khẩu của Việt Nam. Trong đó, việc tạo môi trường xây dựng các mối quan hệ hợp tác kinh doanh, nắm bắt quy trình vận hành trên nền tảng số và hiện đại hóa hoạt động thương mại góp phần không nhỏ đến cơ hội mở rộng thị trường của các doanh nghiệp thuộc mọi quy mô.

Ông Kiên còn dẫn số liệu đáng chú ý, đó là thống kê của Amazon Global Selling cho thấy, giai đoạn 2022–2025, tốc độ tăng trưởng của TMĐT xuyên biên giới tăng gấp 2,3 lần so với tốc độ tăng trưởng TMĐT thông thường. Con số này cho thấy xuất khẩu số không chỉ là "thêm một kênh bán hàng" mà đã trở thành một xu thế không thể đảo ngược của thương mại toàn cầu.

Nhìn từ góc độ pháp lý, ông Phan Văn Lâm, chuyên gia pháp luật tại Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN (Hội Luật gia Việt Nam) cho rằng, điểm đột phá cốt lõi của Luật TMĐT 2025 không chỉ nằm ở việc "bổ sung quy định" mà ở sự chuyển dịch tư duy quản lý, từ kiểm soát giao dịch đơn lẻ sang thiết kế thể chế cho dòng chảy thương mại số xuyên biên giới.

Nhìn vào bức tranh chính sách, có thể thấy chưa bao giờ hành lang pháp lý cho xuất khẩu số lại được dọn đường bài bản như hiện nay. Việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử, có hiệu lực từ tháng 7/2026, cùng với Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026–2030, cho thấy định hướng rõ ràng của Việt Nam trong việc thúc đẩy xuất khẩu thông qua nền tảng số.

Bộ Công Thương nhận định giai đoạn 2026-2030 là thời điểm then chốt để Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm xuất khẩu thương mại điện tử của khu vực, đòi hỏi chiến lược toàn diện về nền tảng, chính sách và tư duy phát triển. Song, chiến lược quốc gia dù có tốt đến đâu cũng chỉ là bệ phóng, việc có cất cánh được hay không vẫn phụ thuộc vào bản thân doanh nghiệp.

Thực tế hiện nay, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ còn thiếu nhân lực am hiểu vận hành sàn quốc tế, thiếu kinh nghiệm xây dựng thương hiệu trên nền tảng số và đặc biệt là chưa quen với tư duy "bán hàng trực tiếp đến tay người tiêu dùng" thay vì qua trung gian như trước.

Các chính sách vĩ mô cần khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, áp dụng tiêu chuẩn sản xuất xanh, giảm phát thải, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch của chuỗi cung ứng, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn.

Câu hỏi đặt ra không phải là Việt Nam có nên tham gia cuộc chơi xuất khẩu số hay không. Câu hỏi thực sự là: doanh nghiệp Việt sẽ tham gia với tư cách là "người bán thuê" trên nền tảng nước ngoài hay sẽ từng bước trở thành chủ nhân của những thương hiệu được người tiêu dùng quốc tế tìm kiếm theo tên?

Xuất khẩu số không chỉ là bán hàng qua mạng. Đó là hành trình xây dựng thương hiệu Việt trong tâm trí người tiêu dùng toàn cầu – một hành trình đòi hỏi kiên nhẫn, đầu tư và tư duy dài hơi. Theo VECOM, xuất khẩu B2C qua nền tảng số có thể đạt 5,5 tỷ USD vào năm 2027 nếu doanh nghiệp tận dụng tốt cơ hội hiện có.

Bệ phóng đã sẵn sàng. Câu hỏi còn lại thuộc về doanh nghiệp là bao giờ thì họ bước lên?

Tiến Minh