Kỳ 3: Thương mại điện tử và chuyển đổi số mở rộng không gian kinh doanh cho doanh nghiệp

Thương mại điện tử đang dần trở thành một kênh phân phối quan trọng, giúp hàng hóa địa phương tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi rộng hơn. Với Quảng Ninh, nơi có thế mạnh về sản phẩm OCOP, nông sản, thủy sản và đặc sản vùng miền, việc đưa sản phẩm lên môi trường số không chỉ mở rộng đầu ra mà còn tạo thêm động lực đổi mới phương thức kinh doanh.

Tuy nhiên, để thương mại điện tử thực sự trở thành một kênh tiêu thụ ổn định, doanh nghiệp và hộ kinh doanh không thể chỉ dừng ở việc mở gian hàng trực tuyến. Từ xây dựng thương hiệu, quản lý đơn hàng đến thanh toán, giao nhận và chăm sóc khách hàng, mỗi khâu đều đòi hỏi sự thay đổi trong cách tổ chức hoạt động.

Thương mại điện tử mở rộng thị trường cho doanh nghiệp địa phương

Trong những năm gần đây, thương mại điện tử ngày càng hiện diện rõ nét trong hoạt động kinh doanh tại Quảng Ninh. Bên cạnh các kênh phân phối truyền thống như cửa hàng, siêu thị, hội chợ và đại lý, doanh nghiệp có thêm lựa chọn tiếp cận khách hàng thông qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng bán hàng trực tuyến.

Theo thông tin được công bố vào tháng 7/2026, Quảng Ninh có hơn 33.500 gian hàng được mở trên các sàn thương mại điện tử được quản lý chính thức, cùng 170 website bán hàng đã được xác nhận đăng ký thông báo và một sàn thương mại điện tử OCOP của tỉnh. Những con số này cho thấy hoạt động kinh doanh trực tuyến đã hình thành một không gian phân phối đáng kể trên địa bàn.

Với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất đặc sản, thương mại điện tử giúp giảm sự phụ thuộc vào vị trí cửa hàng và phạm vi khách hàng tại địa phương. Một sản phẩm được giới thiệu trên nền tảng trực tuyến có thể tiếp cận người mua ở nhiều tỉnh, thành phố mà không cần mở thêm điểm bán vật lý.

Thực tế tại Quảng Ninh cho thấy một số doanh nghiệp đã chủ động khai thác các nền tảng này. Công ty CP Sản xuất Thương mại và Dịch vụ Việt Bắc Food, có trụ sở tại phường An Sinh, đưa sản phẩm gia vị lên TikTok, Shopee và Facebook để quảng bá, bán hàng. Theo thông tin từ địa phương, doanh nghiệp đã đạt hơn 500.000 đơn hàng trên các sàn thương mại điện tử.

Trường hợp này cho thấy khả năng mở rộng thị trường khi doanh nghiệp kết hợp sản phẩm với các kênh bán hàng phù hợp. Tuy nhiên, kết quả của một doanh nghiệp không đồng nghĩa mọi cơ sở đều có thể đạt hiệu quả tương tự. Năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, cách tổ chức bán hàng và khả năng duy trì hoạt động trực tuyến vẫn là những yếu tố quyết định.

Đưa sản phẩm OCOP lên môi trường số

Với Quảng Ninh, thương mại điện tử còn mở ra cơ hội mới cho các sản phẩm OCOP, nông sản và đặc sản địa phương. Những sản phẩm vốn phụ thuộc nhiều vào khách du lịch, hội chợ hoặc hệ thống phân phối trong tỉnh có thêm kênh giới thiệu đến người tiêu dùng ở những thị trường xa hơn.

Các sản phẩm như chả mực, ruốc hàu, trà hoa vàng, miến dong, nông sản chế biến hay các loại gia vị đặc trưng có lợi thế về câu chuyện địa phương và nguồn gốc sản xuất. Khi được giới thiệu trên nền tảng số với hình ảnh, thông tin rõ ràng, sản phẩm có thể tiếp cận nhóm khách hàng quan tâm đến đặc sản vùng miền.

Quảng Ninh đã triển khai nhiều hoạt động thúc đẩy thương mại điện tử gắn với quảng bá sản phẩm OCOP. Hội chợ OCOP Quảng Ninh – Xuân 2026, chẳng hạn, đã kết hợp hoạt động trưng bày, giới thiệu hàng hóa với phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Đây là cách kết nối hoạt động xúc tiến thương mại trực tiếp với các tiện ích của môi trường số.

Bên cạnh đó, kế hoạch triển khai Chương trình OCOP giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu phát triển sản phẩm gắn với tiêu chuẩn, quy chuẩn và nâng cao giá trị chuỗi sản xuất. Đây là nền tảng quan trọng để sản phẩm địa phương có thể đáp ứng yêu cầu của những kênh phân phối hiện đại, trong đó có thương mại điện tử.

Dù vậy, đưa sản phẩm lên sàn mới chỉ là bước đầu. Để duy trì sức mua, cơ sở sản xuất cần bảo đảm chất lượng đồng đều, quy cách đóng gói phù hợp, thông tin nguồn gốc minh bạch và khả năng giao hàng đúng cam kết. Với nhóm hàng tươi sống, thủy sản hoặc sản phẩm có yêu cầu bảo quản đặc biệt, chi phí vận chuyển và điều kiện lưu trữ còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.

Chuyển đổi số không chỉ là bán hàng trực tuyến

Cùng với việc mở rộng kênh bán hàng, chuyển đổi số trong thương mại còn thể hiện ở cách doanh nghiệp quản lý hoạt động kinh doanh. Thanh toán không dùng tiền mặt, hóa đơn điện tử, phần mềm quản lý bán hàng và quản lý kho đang từng bước trở thành công cụ hỗ trợ hoạt động thường ngày.

Nếu trước đây nhiều hộ kinh doanh chủ yếu ghi chép thủ công, việc ứng dụng phần mềm có thể giúp theo dõi doanh thu, hàng tồn kho, đơn hàng và tình hình bán hàng theo từng thời điểm. Dữ liệu được cập nhật thường xuyên cũng hỗ trợ cơ sở kinh doanh xác định mặt hàng có nhu cầu cao, điều chỉnh kế hoạch nhập hàng và hạn chế tình trạng thiếu hoặc tồn kho kéo dài.

Thanh toán không dùng tiền mặt giúp giao dịch thuận tiện hơn, đồng thời tạo thêm dữ liệu phục vụ đối soát doanh thu. Hóa đơn điện tử và các công cụ quản lý cũng góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh, nhất là khi quy mô bán hàng ngày càng mở rộng.

Tuy nhiên, mức độ ứng dụng công nghệ giữa các doanh nghiệp không đồng đều. Những đơn vị có nguồn lực và nhân sự chuyên trách thường thuận lợi hơn trong việc xây dựng quy trình bán hàng trực tuyến. Trong khi đó, nhiều hộ kinh doanh nhỏ vẫn phải tự thực hiện từ đăng sản phẩm, trả lời khách hàng, đóng gói đến xử lý đơn hàng, khiến việc duy trì hoạt động trên nhiều nền tảng trở thành áp lực.

Chính sách hỗ trợ cần đi cùng nhu cầu thực tế

Để thúc đẩy thương mại điện tử, Quảng Ninh đã triển khai kế hoạch phát triển thương mại điện tử năm 2026 và các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số. Tỉnh cũng xây dựng kế hoạch triển khai Đề án chuyển đổi số doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026–2030, hướng tới nâng cao năng suất, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Các chương trình hỗ trợ có ý nghĩa quan trọng, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và cơ sở sản xuất địa phương chưa có nhiều kinh nghiệm kinh doanh trực tuyến. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ được đo bằng số lượng gian hàng được mở hay số lượt tập huấn. Điều cần thiết là doanh nghiệp có thể áp dụng kiến thức vào hoạt động thực tế, duy trì đơn hàng và từng bước hình thành quy trình kinh doanh phù hợp.

Một trong những khó khăn đáng chú ý là chi phí vận hành. Ngoài chi phí sản xuất, doanh nghiệp còn phải tính đến phí sàn, quảng cáo, đóng gói, vận chuyển, nhân sự và xử lý hàng hoàn. Khi cạnh tranh trên nền tảng trực tuyến ngày càng lớn, việc duy trì khả năng hiển thị sản phẩm cũng có thể làm phát sinh thêm chi phí.

Bên cạnh đó, kỹ năng số và bảo vệ người tiêu dùng là những vấn đề không thể xem nhẹ. Thông tin sản phẩm thiếu đầy đủ, quảng cáo không đúng thực tế, hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc xử lý khiếu nại chậm có thể ảnh hưởng đến uy tín của cơ sở kinh doanh. Với các sản phẩm thực phẩm, đặc sản và hàng OCOP, việc công khai thành phần, nguồn gốc, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản càng có ý nghĩa quan trọng.

Từ mở gian hàng đến xây dựng năng lực kinh doanh số

Thương mại điện tử đang tạo thêm không gian phát triển cho doanh nghiệp Quảng Ninh, nhưng để khai thác hiệu quả, cần nhìn nhận đây là một quá trình chuyển đổi toàn diện, thay vì chỉ bổ sung một kênh bán hàng.

Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, bước đi phù hợp có thể bắt đầu từ việc lựa chọn nền tảng theo đặc điểm sản phẩm và nhóm khách hàng, chuẩn hóa thông tin hàng hóa, xây dựng quy trình xử lý đơn hàng và kiểm soát chi phí. Với sản phẩm OCOP, việc kết hợp câu chuyện vùng miền với chất lượng ổn định, bao bì phù hợp và khả năng giao hàng sẽ góp phần tạo dựng niềm tin của người tiêu dùng.

Về phía cơ quan quản lý, các chương trình hỗ trợ cần gắn với nhu cầu cụ thể của từng nhóm doanh nghiệp, từ hướng dẫn kỹ năng vận hành gian hàng đến hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, thanh toán số và nâng cao nhận thức về bảo vệ người tiêu dùng. Đồng thời, công tác quản lý hoạt động kinh doanh trực tuyến cần được tăng cường để tạo môi trường cạnh tranh minh bạch.

Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, thương mại điện tử không chỉ giúp hàng hóa Quảng Ninh vượt qua giới hạn địa lý, mà còn góp phần thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới phương thức quản trị, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường theo hướng bền vững.

Kỳ 4: Phát triển thương mại bền vững Quảng Ninh hướng tới thị trường hiện đại

Lê Quân