Cốm Hà Nội – Từ đặc sản làng nghề đến di sản văn hóa phi vật thể

Từ đặc sản làng nghề đến thương hiệu Thủ đô

Nghề cốm vốn khởi nguồn từ làng Vòng, rồi phát triển mạnh tại Mễ Trì - nơi có giống nếp cái hoa vàng nổi tiếng, hạt gạo thơm dẻo.

Qua hàng thế kỷ, từ hạt cốm non, người Hà Nội sáng tạo ra chiếc bánh cốm vuông vắn. Phố Hàng Than xưa từng là nơi những chiếc bánh đầu tiên lan tỏa ra phố phường, để rồi trở thành một đặc sản gắn liền với mùa thu.

Ngày nay, cả làng Vòng và Mễ Trì đều đã chịu tác động mạnh mẽ của đô thị hóa. Đất canh tác thu hẹp, nguyên liệu phải đưa từ vùng ngoại thành về. Thế nhưng nghề cốm vẫn sống bền bỉ, và bánh cốm lại càng trở nên quý giá - bởi nó không chỉ là món ăn, món quà, mà còn là sợi dây kết nối di sản với hiện tại. Mỗi chiếc bánh xanh non, dẻo thơm không chỉ làm dịu lòng thực khách mà còn lưu giữ cả hồn thu thanh khiết của Hà Nội.

Ông Nguyễn Duy Anh, chủ thương hiệu cốm Nguyên Ninh (số 11 Hàng Than) cho biết: Thương hiệu cốm Nguyên Ninh được sáng lập từ năm 1865. Cái tên Nguyên Ninh có nghĩa “nguyên gốc làng Yên Ninh” – nơi khởi nguồn của bánh cốm, do trước kia phố Hàng Than thuộc làng Yên Ninh, tổng Yên Thành, ngoại thành Hà Nội. Trải qua 6 đời, hơn 150 năm qua, bí quyết làm bánh chỉ được truyền cho con cháu trong nhà, vì thế bánh cốm gia truyền Nguyên Ninh nổi tiếng bởi hương vị thơm ngon, đặc sắc.

Không dừng lại ở ẩm thực, bánh cốm còn mang ý nghĩa kinh tế - du lịch. Mỗi hộp bánh bán ra dã giúp duy trì làng nghề, tạo công ăn việc làm cho người dân, góp phần quảng bá hình ảnh Hà Nội đến khách du lịch trong nước và thế giới.

Để cốm vượt qua khỏi khuôn khổ của một món ăn đường phố mang tính mùa vụ, các thương hiệu cốm tại Hà Nội đã triển khai chiến lược nâng cấp toàn diện, tập trung vào giá trị phi vật chất và khả năng phục vụ mục đích ngoại giao, tri ân, đưa cốm xuất hiện tại những buổi tiệc tùng, cưới hỏi quan trọng.

Sự thay đổi của cốm Hà Nội trong phân khúc quà tặng cao cấp là một câu chuyện thành công của việc hiện đại hóa di sản. Nó chứng minh rằng, khi truyền thống được tôn trọng và tinh chỉnh bằng sự tỉ mỉ hiện đại, món quà ẩm thực này hoàn toàn có thể vượt qua biên giới, trở thành đại sứ văn hóa của Việt Nam.

Hành trình lan tỏa ra thế giới

Người ta nhắc đến cốm không chỉ là món ăn mà còn là cả một nghệ thuật - kết tinh của nếp sống nông nghiệp, nhịp thở đô thị và tình cảm của người Hà Nội dành cho đất trời. Trong những đặc sản của Hà Nội, cốm là món ăn chơi nhưng lại dễ tạo nên thương nhớ, với những thức quà từ cốm như bánh cốm, bánh trung thu cốm, cốm xào, xôi cốm, chả cốm…

Cùng với các món ẩm thực của Việt Nam nổi tiếng khắp thế giới như phở, bánh mỳ, bún chả…, bánh cốm đã mang đến cho bạn bè quốc tế một hương vị lạ nhưng thật ngọt ngào.

Cuối năm 2024, Công ty Cổ phần Bánh mứt kẹo Bảo Minh đã ký kết với Lee Bros. Foodservice, Inc, phân phối độc quyền tại Mỹ xuất khẩu lô hàng bánh cốm đầu tiên sang Bắc Mỹ.

Đây là thành tựu vượt bậc đánh dấu son trong nền ẩm thực Việt Nam, bởi Mỹ là quốc gia khắt khe về những quy chuẩn đạt chất lượng FDA.

Dòng bánh cốm xuất sang thị trường Mỹ có chất lượng hảo hạng, giữ nguyên cám, độ ngọt vừa phải đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng. Nguyên liệu, quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ trong dây chuyền khép kín, nâng cao chất lượng và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Sản phẩm được chú trọng hàm lượng chất dinh dưỡng để bánh Bảo Minh không chỉ ngon mà còn bổ dưỡng.

Bánh được cấp đông bằng kỹ thuật đặc biệt ngay sau khi sản xuất để bảo đảm chất lượng sản phẩm khi tới tay người tiêu dùng.

Ông Lê Hữu Minh - Giám Đốc Kinh Doanh Miền Nam - Công ty Cổ phần Bánh mứt kẹo Bảo Minh cho biết: Việc xuất khẩu bánh cốm sang thị trường Mỹ được coi như một dấu ấn, giúp ẩm thực Việt Nam vươn ra thế giới. Bảo Minh đã làm nên kỳ tích khi xuất khẩu “văn hóa ẩm thực” tới các châu lục chinh phục thị trường Mỹ, Indonesia, Singapore, Malaysia, Thailand bằng những chứng chỉ Chất lượng xuất khẩu như FDA, Halall...

Tại Lễ hội Văn hóa Việt Nam với chủ đề "Việt Nam - Sắc màu từ miền nhiệt đới" được tổ chức bên Quảng trường Đỏ, Thủ đô Moskva nước Nga, nhân kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Nga (tháng 8/2025), có sự tham gia của Phu nhân Tổng Bí thư Ngô Phương Ly, lần đầu tiên Hương vị cốm - tinh hoa Hà Nội cũng được giới thiệu tới đông đảo người dân nước Nga.

Cứ mỗi độ thu sang, hương cốm lại len lỏi qua từng con phố, quyện hòa trong làn gió heo may, hương hoa sữa, tạo nên dấu ấn rất riêng của Hà Nội mà chẳng nơi nào có được. Giờ đây, cốm không còn là thức quà của riêng Hà Nội nữa mà đã vươn ra thế giới, nghề cốm trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Việt Nam.

Thu Thủy