Kỳ 2: Từ cửa khẩu đến thị trường quốc tế khơi thông dòng chảy thương mại Quảng Ninh

Xuất nhập khẩu tiếp tục là động lực của thương mại

Nằm ở địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc, Quảng Ninh có đường biên giới trên bộ tiếp giáp Trung Quốc, cùng hệ thống cửa khẩu, cảng biển và mạng lưới giao thông kết nối với các trung tâm kinh tế lớn. Đây là những lợi thế quan trọng để địa phương phát triển hoạt động xuất nhập khẩu, thương mại biên giới và dịch vụ logistics.

Trong bức tranh thương mại của tỉnh, hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ tạo ra giá trị giao thương mà còn góp phần thúc đẩy dịch vụ vận tải, kho bãi, giao nhận và các hoạt động kinh tế liên quan. Đặc biệt, việc duy trì hoạt động thông quan ổn định tại các cửa khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp, nhất là những đơn vị kinh doanh nông sản, thủy sản, nguyên liệu và hàng hóa phục vụ sản xuất.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Quảng Ninh đạt khoảng 6,645 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 3,128 tỷ USD và nhập khẩu đạt 3,517 tỷ USD. Cùng thời gian này, thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 12.572 tỷ đồng, tăng 7,23% so với cùng kỳ năm 2025.

Các số liệu cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục đóng góp đáng kể vào hoạt động kinh tế của tỉnh. Tuy nhiên, kết quả thu ngân sách mới đạt 68,82% kịch bản thu 9 tháng, phản ánh áp lực đối với việc hoàn thành mục tiêu thu trong năm. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng từ hệ thống cửa khẩu, cảng biển và các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Trong đó, Móng Cái giữ vị trí đặc biệt quan trọng nhờ khả năng kết nối trực tiếp với thị trường Trung Quốc. Đây không chỉ là địa bàn diễn ra hoạt động giao thương sôi động mà còn là khu vực có nhiều điều kiện để phát triển các dịch vụ hậu cần, trung chuyển hàng hóa và thương mại biên giới.

Móng Cái mở rộng không gian giao thương

Là cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam và Trung Quốc, khu vực Móng Cái có vai trò quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu của Quảng Ninh. Hệ thống cửa khẩu, lối mở, trong đó có cầu Bắc Luân II và lối mở cầu phao tạm Km3+4, tạo điều kiện để hàng hóa lưu thông qua biên giới, phục vụ nhu cầu trao đổi thương mại giữa doanh nghiệp hai nước.

Thực tế cho thấy, hoạt động xuất nhập khẩu tại Móng Cái đang từng bước được mở rộng cả về thời gian thông quan và phương thức tổ chức. Từ ngày 7/3/2026, khu vực cầu Bắc Luân II triển khai thông quan hàng hóa thường xuyên vào thứ Bảy và Chủ nhật. Việc mở rộng thời gian làm thủ tục giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch vận chuyển, giảm thời gian chờ đợi và hạn chế chi phí lưu kho, lưu bãi.

Theo thông tin từ tỉnh Quảng Ninh, sau khi triển khai thông quan vào cuối tuần, lượng phương tiện và tờ khai tăng khoảng 30%, kim ngạch tăng hơn 15%, số thu thuế tăng gần gấp đôi so với trước.

Những kết quả bước đầu cho thấy việc điều chỉnh thời gian thông quan có thể tạo tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp. Đối với hàng hóa có yêu cầu cao về thời gian vận chuyển, đặc biệt là nông sản và thủy sản tươi sống, việc rút ngắn thời gian chờ đợi có ý nghĩa thiết thực trong việc bảo đảm chất lượng và giảm chi phí phát sinh.

Không chỉ mở rộng thời gian thông quan, Quảng Ninh còn triển khai đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái – Đông Hưng. Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 164/QĐ-TTg ngày 28/1/2026, hướng tới hiện đại hóa hoạt động quản lý, kiểm soát và lưu thông hàng hóa qua biên giới.

Việc xây dựng cửa khẩu thông minh được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực thông quan, tăng cường ứng dụng công nghệ và tạo thuận lợi cho hoạt động giao thương. Đây cũng là bước đi quan trọng trong quá trình phát triển khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái trở thành đầu mối thương mại, dịch vụ và logistics của khu vực.

Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này không chỉ phụ thuộc vào việc đầu tư công nghệ mà còn cần sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng chức năng và cơ quan quản lý hai bên biên giới. Quy trình thông quan, kết nối dữ liệu và điều phối phương tiện cần được tổ chức thống nhất để phát huy hiệu quả của hạ tầng mới.

Logistics và hạ tầng: Mắt xích quan trọng trong chuỗi lưu thông hàng hóa

Nếu cửa khẩu là điểm kết nối trực tiếp giữa các thị trường thì hệ thống logistics đóng vai trò bảo đảm hàng hóa được vận chuyển, lưu trữ và phân phối thông suốt. Đối với Quảng Ninh, việc phát huy lợi thế cửa khẩu cần đi đôi với phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, cảng biển, kho bãi và các dịch vụ hỗ trợ.

Trên thực tế, hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ diễn ra tại các cửa khẩu đường bộ mà còn gắn với hệ thống cảng biển của tỉnh. Cảng Cái Lân, cảng Cẩm Phả cùng các đầu mối giao thông đường bộ tạo điều kiện kết nối hàng hóa với các địa phương trong nước và thị trường quốc tế. Sự kết hợp giữa các phương thức vận tải góp phần mở rộng lựa chọn cho doanh nghiệp trong quá trình tổ chức vận chuyển.

Đặc biệt, việc phát triển hạ tầng logistics tại khu vực Móng Cái có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực tiếp nhận, lưu trữ và trung chuyển hàng hóa. Khi lượng hàng xuất nhập khẩu tăng, nhu cầu về kho lạnh, bãi container, dịch vụ vận tải và giao nhận cũng gia tăng. Đây là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và thời gian đưa hàng ra thị trường.

Quảng Ninh đang định hướng thu hút đầu tư các trung tâm logistics hiện đại, đồng thời thúc đẩy những dự án hạ tầng có tính kết nối vùng. Trong đó, Dự án Cảng tổng hợp Vạn Ninh, định hướng phát triển tuyến đường sắt Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái và nghiên cứu hình thành Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Việt Nam – Trung Quốc được xác định là những nội dung quan trọng trong định hướng mở rộng không gian giao thương.

Các dự án này có thể tạo thêm điều kiện để kết nối cửa khẩu với cảng biển và các trung tâm sản xuất, qua đó nâng cao khả năng vận chuyển hàng hóa. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác còn phụ thuộc vào tiến độ đầu tư, khả năng kết nối giữa các công trình và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, một hệ thống logistics hiệu quả không chỉ giúp rút ngắn thời gian vận chuyển mà còn góp phần giảm chi phí lưu kho, lưu bãi và hạn chế những rủi ro phát sinh trong quá trình giao nhận. Vì vậy, phát triển logistics cần được xem là một bộ phận không thể tách rời trong chiến lược mở rộng hoạt động thương mại của tỉnh.

Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh

Cùng với việc đầu tư hạ tầng, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công là những yếu tố quan trọng để thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu. Trong bối cảnh doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về thời gian giao hàng, chi phí và tiêu chuẩn chất lượng, việc đơn giản hóa quy trình thông quan có ý nghĩa thiết thực.

Tại Quảng Ninh, cơ quan hải quan đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, hỗ trợ tra cứu thông tin tờ khai và tăng cường đối thoại để tháo gỡ vướng mắc. Trong quý I/2026, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã tiếp nhận, xử lý 2.400 hồ sơ trên dịch vụ công trực tuyến HQ36a và tổ chức các hoạt động hỗ trợ, giải đáp vướng mắc cho doanh nghiệp.

Việc tăng cường ứng dụng công nghệ trong hoạt động hải quan giúp doanh nghiệp có thêm điều kiện chủ động thực hiện thủ tục, theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ và giảm thời gian đi lại. Đồng thời, hoạt động đối thoại giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp cũng góp phần kịp thời nhận diện những bất cập trong quá trình thực hiện chính sách.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ phí sử dụng công trình kết cấu hạ tầng, dịch vụ và tiện ích công cộng tại khu vực cửa khẩu cũng được triển khai nhằm tạo thuận lợi cho một số nhóm hàng nhập khẩu. Theo thông tin của tỉnh, từ ngày 28/4/2026, chính sách miễn phí đối với một số nhóm hàng thuộc diện áp dụng đã được thực hiện, qua đó góp phần giảm chi phí cho doanh nghiệp và tăng sức hấp dẫn của hoạt động thông quan qua địa bàn.

Dù vậy, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ được quyết định bởi thủ tục thông quan hay chi phí vận chuyển. Khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng sản phẩm, quy định về kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc cũng ngày càng quan trọng, đặc biệt với những mặt hàng nông sản, thủy sản xuất khẩu.

Do đó, bên cạnh các chính sách tạo thuận lợi về thủ tục và hạ tầng, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định của thị trường nhập khẩu, nâng cao năng lực quản trị và xây dựng phương án vận chuyển phù hợp. Đây là điều kiện để hoạt động xuất nhập khẩu phát triển ổn định, hạn chế tình trạng phụ thuộc vào những lợi thế ngắn hạn về chi phí.

Khơi thông dòng chảy thương mại, hướng tới phát triển bền vững

Những kết quả đạt được trong hoạt động xuất nhập khẩu cho thấy Quảng Ninh đang từng bước khai thác lợi thế về vị trí địa lý, cửa khẩu và hệ thống giao thông để mở rộng không gian thương mại. Việc mở rộng thời gian thông quan, triển khai cửa khẩu thông minh và thúc đẩy đầu tư hạ tầng logistics đang tạo thêm điều kiện để hàng hóa lưu thông thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, để những lợi thế này chuyển hóa thành động lực tăng trưởng lâu dài, tỉnh cần tiếp tục giải quyết những vấn đề về kết nối hạ tầng, năng lực logistics và chất lượng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. Đặc biệt, việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra thông suốt.

Trong bối cảnh thương mại quốc tế có nhiều biến động, việc đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng hàng hóa và tăng cường khả năng thích ứng cũng là những yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp. Khi các khâu từ sản xuất, vận chuyển đến thông quan được kết nối hiệu quả, hàng hóa sẽ có thêm điều kiện tiếp cận thị trường, đồng thời góp phần nâng cao giá trị hoạt động thương mại của địa phương.

Với những lợi thế sẵn có cùng định hướng đầu tư và hiện đại hóa hạ tầng, Quảng Ninh có cơ hội tiếp tục phát huy vai trò là đầu mối giao thương quan trọng ở khu vực phía Bắc. Việc khơi thông dòng chảy hàng hóa vì thế không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy xuất nhập khẩu mà còn góp phần mở rộng thị trường, tạo động lực cho các ngành dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương.

Trong tiến trình đó, bên cạnh hoạt động xuất nhập khẩu truyền thống, thương mại điện tử đang mở ra một hướng tiếp cận thị trường mới cho doanh nghiệp. Đây sẽ là nội dung tiếp theo của chuyên đề, tập trung vào quá trình ứng dụng nền tảng số và những cơ hội mở rộng không gian kinh doanh cho doanh nghiệp Quảng Ninh.

Kỳ 3: Thương mại điện tử và chuyển đổi số mở rộng không gian kinh doanh cho doanh nghiệp

Lê Quân