Nghệ nhân quốc gia Trần Văn Phú: Hơn 20 năm giữ nghề điêu khắc gỗ và truyền lửa cho thế hệ trẻ

Hơn hai thập niên bền bỉ với nghề

Ở TDP Ninh Lương, xã Xuân Lãng, nhắc đến nghề điêu khắc gỗ, Nghệ nhân Trần Văn Phú được nhiều người biết đến với hành trình hơn 20 năm gắn bó với  điêu khắc tượng và nghệ thuật chạm khắc gỗ.

Với ông, nghề điêu khắc không đơn thuần là công việc tạo ra những sản phẩm bằng gỗ mà còn là quá trình người nghệ nhân gửi gắm tâm huyết, óc sáng tạo và tình yêu đối với những giá trị văn hóa truyền thống vào từng tác phẩm

Từ những ngày đầu bước vào nghề, ông Trần Văn Phú đã không ngừng học hỏi, tích lũy kinh nghiệm qua thực tế và từng bước hoàn thiện kỹ năng. Mỗi loại gỗ có đặc tính riêng, trong mỗi tác phẩm lại đặt ra yêu cầu khác nhau về cácg xử lý.

Theo kinh nghiệm làm nghề của ông, người thợ muốn tạo nên một sản phẩm có giá trị phải hiểu được chất liệu, nắm chắc kỹ thuật và quan trọng hơn là phải có sự kiên trì, tỉ mỉ.

Hơn hai thập niên làm nghề đã giúp Nghệ nhân Trần Văn Phú  tích lũy một vốn kinh nghiệm quý báu trong lĩnh vực điêu khắc tượng và chạm khắc gỗ. Từ việc lựa chọn nguyên liệu, định hình khối, tạo đường nét đến hoàn thiện tác phẩm, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác và đôi bàn tay khéo léo.

Đưa tâm hồn vào từng tác phẩm

Điêu khắc gỗ là sự kết hợp giữa kỹ thuật thủ công và cảm nhận nghệ thuật. Từ một khối gỗ ban đầu, qua bàn tay người thợ có thể hình thành những pho tượng, sản phẩm chạm khắc với đường nét, thần thái và đặc trưng riêng.

Với Nghệ nhân Trần Văn Phú, một tác phẩm không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật mà còn phải thể hiện được “hồn” của sản phẩm. Những đường đục, nét chạm vì thế vừa phản ánh tay nghề vừa thể hiện cảm xúc, sự hiểu biết và quan niệm thẩm mỹ của người sáng tác.

Chính sự say mê nghề nghiệp và tinh thần không ngừng học hỏi đã giúp ông từng bước khẳng định tay nghề trong lĩnh vực điêu khắc tượng, gỗ. Trong quá trình làm nghề, ông cũng có cơ hội tham gia nhiều hoạt động nghề nghiệp, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm với những người cùng lĩnh vực.

Đây là cơ hội để các nghệ nhân, thợ thủ công chia sẻ kỹ thuật, kinh nghiệm và góp phần mở rộng không gian kết nối của nghề truyền thống.

Truyền nghề để giữ sức sống cho 

Bên cạnh hoạt động sáng tác và sản xuất, một dấu ấn trong hành trình hơn 20 năm của Nghệ nhân Trần Văn Phú là việc dành thời gian truyền nghề cho thế hệ sau.

Theo quan niệm của ông, nghề truyền thống chỉ có thể được duy trì khi có những người trẻ tiếp tục học hỏi, thực hành và phát triển. Từ suy nghĩ đó, ông đã hướng dẫn, đào tạo nhiều học trò, chia sẻ kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình làm nghề.

Việc truyền dạy không chỉ dừng ở các kỹ thuật cơ bản. Khi học trò từng bước nâng cao tay nghề, ông tiếp tục hướng dẫn những yêu cầu phức tạp hơn trong quá trình tạo tác, đồng thời chú trọng rèn luyện tính kiên trì, sự cẩn trọng và thái độ nghiêm túc với công việc.

Trong bối cảnh máy móc ngày càng được ứng dụng vào sản xuất, theo Nghệ nhân Trần Văn Phú, thiết bị có thể hỗ trợ một phần công việc nhưng để tạo nên tác phẩm có giá trị vẫn cần bàn tay, con mắt thẩm mỹ và kinh nghiệm của người nghệ nhân.

Những thế hệ học trò từng được ông hướng dẫn vì vậy trở thành một phần trong quá trình tiếp nối kỹ thuật, kinh nghiệm nghề, góp phần duy trì sức sống của điêu khắc gỗ tại địa phương.

Danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia – sự ghi nhận cho hành trình làm nghề

Sau hơn hai thập niên gắn bó với nghề, những đóng góp của ông Trần Văn Phú đã được ghi nhận bằng danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia năm 2025, do Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam trao tặng.

Danh hiệu là sự ghi nhận đối với quá trình lao động nghề nghiệp, những đóng góp trong hoạt động nghề và truyền dạy kinh nghiệm của người nghệ nhân.

Với Nghệ nhân Trần Văn Phú, đây không chỉ là niềm vinh dự cá nhân mà còn là động lực để ông tiếp tục gắn bó với nghề, sáng tạo những tác phẩm mới và truyền lại những kinh nghiệm đã tích lũy cho thế hệ sau.

Hơn 20 năm cầm đục, gắn bó với gỗ, ông hiểu rằng để theo nghề lâu dài cần có lòng yêu nghề, sự kiên nhẫn và tinh thần học hỏi không ngừng. Danh hiệu được trao cũng đồng nghĩa với trách nhiệm tiếp tục gìn giữ những giá trị nghề nghiệp mà bản thân đã theo đuổi trong suốt nhiều năm.

Giữ nghề bằng trách nhiệm và tình yêu

Trong bối cảnh các nghề thủ công truyền thống đứng trước nhiều cơ hội và thách thức mới, vai trò của những nghệ nhân có kinh nghiệm càng trở nên quan trọng. Họ không chỉ là những người trực tiếp tạo ra sản phẩm mà còn là những người lưu giữ kỹ thuật, kinh nghiệm và những giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Nghệ nhân Quốc gia Trần Văn Phú đang tiếp tục hành trình ấy tại TDP Ninh Lương, xã Xuân Lãng, tỉnh Phú Thọ.

Từ một người thợ gắn bó với những khối gỗ, sau hơn 20 năm, ông đã trở thành một nghệ nhân có kinh nghiệm, tích cực tham gia các hoạt động nghề nghiệp và truyền dạy nghề cho nhiều học trò. Hành trình đó cho thấy giá trị của nghề không chỉ nằm ở những tác phẩm được tạo ra, mà còn nằm ở khả năng trao truyền tri thức và giữ cho nghề tiếp tục được phát triển.

Danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia năm 2025 là một dấu mốc đáng nhớ trong hành trình làm nghề của ông Trần Văn Phú. Nhưng với người nghệ nhân ở TDP Ninh Lương, hành trình ấy chưa dừng lại. Những đường đục vẫn tiếp tục vang lên, những khối gỗ mới tiếp tục được tạo hình và những kinh nghiệm nghề vẫn được trao truyền cho thế hệ trẻ.

Đó cũng chính là cách một người nghệ nhân góp phần giữ hồn nghề, giữ nghề và làm cho nghề truyền thống tiếp tục sống trong đời sống đương đại.

Tú Anh