Vai trò, vị trí của Nghệ nhân - Doanh nhân - Thương hiệu trong thời kỳ vươn mình của dân tộc

81 năm trước, dân tộc Việt Nam đã làm nên một mùa Thu lịch sử. Từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến Quốc khánh 2/9, dân tộc ta đã mở ra một trang sử mới. 81 năm sau, đất nước đang đứng trước một thời kỳ phát triển mới - thời kỳ vươn mình của dân tộc. Vươn mình không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn. Vươn mình còn là vươn lên về trí tuệ, khoa học công nghệ, năng lực sáng tạo, năng lực sản xuất, sức cạnh tranh, văn hóa và vị thế của thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế.

Trong hành trình đó, có ba lực lượng rất quan trọng cần được nhìn nhận đúng hơn, đó là: Nghệ nhân - Doanh nhân - Thương hiệu. Ba yếu tố này không tách rời nhau. Nghệ nhân là người tạo ra giá trị. Doanh nhân là người tổ chức, phát triển và đưa giá trị vào đời sống kinh tế. Thương hiệu là sự kết tinh của giá trị, uy tín và niềm tin. Và khi ba yếu tố ấy kết nối được với nhau, chúng ta sẽ tạo ra một sức mạnh rất lớn cho kinh tế và văn hóa Việt Nam.

Nghệ nhân – Người giữ hồn, giữ nghề và sáng tạo ra giá trị

Khi nói đến nghệ nhân, chúng ta thường nghĩ đến những người có bàn tay tài hoa, có kỹ năng nghề nghiệp đặc biệt. Nghệ nhân không chỉ là người giỏi nghề. Nghệ nhân còn là người giữ gìn ký ức của cộng đồng, lưu giữ tinh hoa văn hóa và truyền lại tri thức nghề nghiệp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong một sản phẩm thủ công truyền thống, có thể có nguyên liệu, công nghệ, máy móc. Nhưng điều làm cho sản phẩm có hồn Việt, có bản sắc Việt, nhiều khi lại nằm trong bàn tay, con mắt và tâm huyết của người nghệ nhân. Đó là giá trị mà máy móc không dễ dàng thay thế. Trong thời kỳ mới, chúng ta cần thay đổi cách nhìn về nghệ nhân.

Nghệ nhân không chỉ là người bảo tồn quá khứ. Nghệ nhân phải là chủ thể sáng tạo của hiện tại và người mở đường cho tương lai. Nghệ nhân cần được tiếp cận với khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thiết kế hiện đại, thương mại điện tử và thị trường quốc tế. 

Một nghệ nhân giỏi nghề nhưng sản phẩm không đến được thị trường thì giá trị kinh tế còn hạn chế. Nhưng nếu tài năng của nghệ nhân kết hợp với tư duy doanh nhân và sức mạnh thương hiệu, sản phẩm truyền thống hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm có giá trị cao, có thị trường rộng lớn và có khả năng xuất khẩu.

Vì vậy, muốn nghề truyền thống sống được trong thời đại mới, trước hết phải để nghệ nhân sống được bằng nghề. Đây là một vấn đề rất thực tế. Bảo tồn nghề không thể chỉ dừng lại ở việc giữ nghề trong hồ sơ hay trong các cuộc trình diễn. Bảo tồn tốt nhất là làm cho nghề có thị trường, người làm nghề có thu nhập và thế hệ trẻ thấy nghề truyền thống là một tương lai đáng lựa chọn.

Doanh nhân - Lực lượng đưa giá trị sáng tạo thành sức mạnh kinh tế

Nếu nghệ nhân tạo ra giá trị thì doanh nhân chính là lực lượng có khả năng tổ chức nguồn lực để biến giá trị ấy thành sản phẩm, hàng hóa và sức cạnh tranh trên thị trường. 

Trong thời kỳ vươn mình, vai trò của doanh nhân càng trở nên quan trọng. Doanh nhân hôm nay không chỉ cần vốn. Doanh nhân cần tri thức, công nghệ, quản trị, thị trường, đổi mới sáng tạo và khả năng xây dựng thương hiệu. Đặc biệt, đối với lĩnh vực nghề truyền thống và thủ công mỹ nghệ, mối liên kết giữa nghệ nhân và doanh nghiệp cần được coi là một chuỗi giá trị.

Doanh nghiệp có vốn, thị trường, công nghệ và năng lực quản trị. Hai bên nếu kết nối được sẽ tạo thành một hệ sinh thái rất mạnh. 

Chúng ta cần chuyển từ tư duy: “Nghệ nhân làm nghề - doanh nghiệp mua bán sản phẩm” sang tư duy: “Nghệ nhân và doanh nghiệp cùng sáng tạo - cùng đầu tư - cùng xây dựng sản phẩm - cùng phát triển thương hiệu - cùng hưởng lợi từ giá trị tạo ra.” Đó mới là quan hệ hợp tác bền vững.

Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cộng đồng doanh nhân Việt Nam cần mạnh dạn hơn nữa trong việc đầu tư vào những lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế về văn hóa, con người, bàn tay và trí tuệ. Chúng ta không nhất thiết phải cạnh tranh với thế giới bằng những thứ mà người khác đã làm tốt hơn. Chúng ta có thể cạnh tranh bằng những thứ mang dấu ấn Việt Nam mà không quốc gia nào có thể sao chép hoàn toàn. Đó chính là bản sắc, văn hóa, tay nghề, sáng tạo và câu chuyện của sản phẩm Việt.

Thương hiệu – Từ tài sản vô hình đến năng lực cạnh tranh Quốc gia

Nếu nghệ nhân là người tạo ra giá trị, doanh nhân là người đưa giá trị ra thị trường, thì thương hiệu chính là nơi kết tinh niềm tin của xã hội đối với giá trị ấy. Ngày nay, một sản phẩm có thể được làm rất tốt nhưng nếu không có thương hiệu thì rất khó tạo ra giá trị cao và lâu dài.

Thương hiệu không chỉ là một cái tên. Không chỉ là một logo. Không chỉ là một khẩu hiệu. Thương hiệu trước hết là chất lượng, là uy tín, là sự khác biệt và là niềm tin. Một thương hiệu mạnh có thể biến một sản phẩm bình thường thành một sản phẩm có giá trị cao hơn. Một thương hiệu quốc gia mạnh có thể nâng giá trị của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Vì vậy, xây dựng thương hiệu doanh nghiệp cũng chính là góp phần xây dựng thương hiệu Việt Nam.

Thương hiệu Việt Nam phải bắt đầu từ giá trị thật. Không thể xây dựng thương hiệu bằng quảng cáo đơn thuần. Không thể xây dựng thương hiệu bằng hình thức. Và càng không thể xây dựng thương hiệu lâu dài nếu thiếu chữ Tín.

Trong thời đại số, người tiêu dùng trên toàn thế giới có thể biết đến một sản phẩm Việt Nam chỉ bằng một chiếc điện thoại. Đó là cơ hội rất lớn. Nhưng cũng là một thách thức rất lớn. Bởi vì một sản phẩm tốt có thể được biết đến rất nhanh, nhưng một sản phẩm kém chất lượng cũng có thể làm tổn thương thương hiệu rất nhanh. Do đó, mỗi doanh nhân, mỗi nghệ nhân, mỗi thương hiệu cần ý thức rằng, giữ uy tín của mình cũng chính là giữ uy tín cho hàng Việt Nam. 

Chúng ta cần xây dựng một cách tiếp cận mới: Nghệ nhân – Doanh nhân – Thương hiệu không phải là ba lĩnh vực riêng biệt. Đó phải là một hệ sinh thái liên kết. Trong hệ sinh thái ấy: Nghệ nhân giữ hồn nghề. Doanh nhân tổ chức nguồn lực và mở rộng thị trường. Thương hiệu tạo niềm tin và nâng cao giá trị. Khoa học công nghệ tạo ra phương thức phát triển mới. Chuyển đổi số mở rộng không gian thị trường. Văn hóa tạo nên bản sắc. Và Nhà nước kiến tạo môi trường thuận lợi để các chủ thể phát triển.

Đây là hướng đi rất phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam - Nơi tập hợp, kết nối và phát huy nguồn lực của nghệ nhân, doanh nhân và các thương hiệu Việt Nam

Trải qua 13 năm xây dựng và phát triển, Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam xác định một trong những nhiệm vụ quan trọng của mình là tập hợp, kết nối và phát huy nguồn lực của nghệ nhân, doanh nhân và các thương hiệu Việt Nam. Trong thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục hướng hoạt động vào một số vấn đề trọng tâm:

Một là, tăng cường kết nối nghệ nhân với doanh nghiệp, nhà thiết kế, nhà khoa học và thị trường.

Hai là, hỗ trợ quảng bá, phát triển và nâng cao giá trị thương hiệu của sản phẩm Việt Nam.

Ba là, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các lĩnh vực nghề truyền thống.

Bốn là, góp phần phát hiện, tôn vinh và tạo điều kiện để các nghệ nhân trẻ tiếp nối thế hệ đi trước.

Năm là, tạo thêm những diễn đàn để chính nghệ nhân, doanh nhân và chủ thương hiệu nói lên tiếng nói của mình, chia sẻ những khó khăn, đề xuất giải pháp và cùng nhau tìm kiếm cơ hội phát triển.

Không ai hiểu nghề bằng người làm nghề. Không ai hiểu thị trường bằng người làm kinh doanh.Và không ai hiểu thương hiệu của mình bằng chính chủ nhân của thương hiệu đó. Vì vậy, Hội mong muốn trở thành cầu nối giữa nghệ nhân - doanh nhân - thương hiệu với các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học, các tổ chức xã hội nghề nghiệp và thị trường.

Chúng ta đang sống trong một thời kỳ có những thay đổi rất nhanh.Công nghệ thay đổi. Thị trường thay đổi. Phương thức sản xuất thay đổi. Thói quen tiêu dùng thay đổi. Nhưng có một điều không thay đổi, đó là giá trị của con người và giá trị của sáng tạo.

Một sản phẩm được tạo ra bằng trí tuệ Việt Nam. Một món đồ thủ công được làm bằng bàn tay người Việt. Một thương hiệu được xây dựng bằng chữ Tín của người Việt. Một doanh nghiệp lớn lên bằng khát vọng của doanh nhân Việt Nam. Tất cả những điều đó đều góp phần làm nên sức mạnh Việt Nam.

Vì vậy, trong kỷ nguyên vươn mình, chúng ta không chỉ cần những tập đoàn lớn. Chúng ta cũng cần hàng vạn doanh nghiệp nhỏ và vừa. Không chỉ cần những nhà máy hiện đại. Chúng ta còn cần những làng nghề sống động. Không chỉ cần những sản phẩm công nghệ cao. Chúng ta còn cần những sản phẩm mang trong mình hồn cốt và bản sắc Việt Nam. Và trên hết, chúng ta cần những con người Việt Nam có khát vọng, tự tin và ý chí vươn lên.

Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam muốn gửi tới các nghệ nhân, doanh nhân và cộng đồng các thương hiệu Việt Nam một thông điệp: Hãy cùng nhau giữ lấy giá trị truyền thống, nhưng không sống bằng tư duy của quá khứ. Hãy đổi mới để truyền thống có sức sống mới. Hãy ứng dụng công nghệ để bàn tay người nghệ nhân có thể vươn xa hơn. Hãy xây dựng doanh nghiệp bằng chữ Tín và phát triển thương hiệu bằng giá trị thật. Và quan trọng nhất: Hãy biến tài năng của nghệ nhân thành sản phẩm biến khát vọng của doanh nhân thành doanh nghiệp,
biến giá trị của sản phẩm thành thương hiệu, và biến sức mạnh của thương hiệu Việt Nam thành sức mạnh của quốc gia.

Nghệ nhân Việt Nam có tài năng. Doanh nhân Việt Nam có khát vọng. Thương hiệu Việt Nam có tiềm năng. Nếu chúng ta biết kết nối - hợp tác - đổi mới - sáng tạo, thì những giá trị ấy hoàn toàn có thể trở thành một nguồn lực quan trọng đóng góp vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

TS Lê Ngọc Dũng - Ủy viên Ủy ban TW Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,

Chủ tịch Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam,

Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam,

Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Đạo Mẫu Việt Nam.