Lời giải cho bài toán giữ "hồn" di sản và mở rộng thị trường

Sự kiện nằm trong khuôn khổ chương trình kỷ niệm 13 năm thành lập Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam. Từ bỏ lối mòn của các hoạt động mang tính tôn vinh thuần túy, diễn đàn năm nay đi thẳng vào những góc khuất, khó khăn phát sinh từ thực tế sản xuất, kinh doanh và phát triển thương hiệu truyền thống.

Thách thức từ áp lực thị trường

Trong bối cảnh thị trường biến động nhanh, hành vi người tiêu dùng thay đổi liên tục và yêu cầu về chất lượng sản phẩm ngày càng khắt khe, người làm nghề truyền thống đang đứng trước những sức ép chưa từng có. Những bài toán về chuyển đổi số, công nghệ, nguồn vốn, nhân lực đến việc xây dựng và bảo vệ thương hiệu không còn là câu chuyện riêng lẻ của từng làng nghề, mà đã trở thành bài toán sinh tồn của toàn ngành. Một trong những vấn đề được đặt ra là bài toán cân bằng giữa bảo tồn giá trị truyền thống và yêu cầu đổi mới.

Với nhiều sản phẩm thủ công, giá trị không chỉ nằm ở nguyên liệu hay hình thức sản phẩm mà còn ở kỹ thuật, kinh nghiệm và dấu ấn văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, để tồn tại trên thị trường hiện đại, sản phẩm cũng phải đáp ứng những yêu cầu mới về chất lượng, thiết kế, khả năng tiếp cận khách hàng và sức cạnh tranh.

Nếu chỉ duy trì cách làm cũ, sản phẩm truyền thống có thể gặp khó khăn trong cạnh tranh. Ngược lại, việc thay đổi quá nhanh theo thị hiếu thị trường cũng có thể khiến sản phẩm đánh mất những yếu tố làm nên bản sắc.

Nhiều ý kiến tại diễn đàn thẳng thắn chỉ ra rằng, giữ nghề không đồng nghĩa với đứng yên. Giá trị của sản phẩm thủ công nằm ở kỹ thuật, kinh nghiệm và dấu ấn văn hóa tích lũy qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, nếu chỉ bám giữ cách làm cũ, sản phẩm sẽ tự ngắt kết nối với lực lượng tiêu dùng trẻ và mất đi khả năng cạnh tranh. Nhu cầu cấp thiết hiện nay không phải là "giữ hay đổi", mà là đổi mới như thế nào để vừa thích ứng với thị trường, vừa giữ trọn cốt lõi bản sắc.

Trong bài tham luận, TS. Lê Ngọc Dũng – Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Đạo Mẫu Việt Nam nhấn mạnh các định hướng cốt lõi:

Hệ sinh thái "Nghệ nhân – Doanh nhân – Thương hiệu": Ba lực lượng này không tách rời mà gắn kết chặt chẽ. Nghệ nhân sáng tạo và giữ hồn cốt văn hóa; Doanh nhân thương mại hóa giá trị; Thương hiệu kết tinh uy tín và niềm tin. ​

Tư duy bảo tồn nghề trong thời đại mới: Muốn nghề truyền thống tồn tại thì trước hết người làm nghề phải sống tốt bằng nghề. Cần chuyển từ tư duy "mua – bán sản phẩm" đơn thuần sang mô hình hợp tác "cùng sáng tạo – cùng đầu tư – cùng phát triển – cùng hưởng lợi". ​

Xây dựng thương hiệu từ giá trị thật: Trong thời đại số, thương hiệu không chỉ là logo hay quảng cáo mà là chữ Tín và chất lượng thực sự. Sự thiếu cẩn trọng về chất lượng có thể làm tổn hại thương hiệu rất nhanh trên thị trường.

​Định hướng hành động của Hội: Hội sẽ tập trung thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ, kết nối nghệ nhân với doanh nghiệp/thị trường, hỗ trợ thế hệ nghệ nhân trẻ và tiếp tục là cầu nối tháo gỡ khó khăn chính sách cho người làm nghề.

Cần một "bệ đỡ" hệ sinh thái toàn diện

Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận là việc xác lập lại mối quan hệ giữa Nghệ nhân – Doanh nhân – Thương hiệu. Thực tế chứng minh, bàn tay tài hoa của người thợ có thể tạo ra sản phẩm tinh xảo, nhưng để đưa sản phẩm đó đến với số đông khách hàng nội địa và vươn ra quốc tế lại đòi hỏi tư duy quản trị, năng lực truyền thông và chiến lược thị trường của đội ngũ doanh nhân.

Bên cạnh đó, việc đưa sản phẩm lên các nền tảng số, đầu tư thiết kế mẫu mã, mở rộng kênh phân phối hiện đại và đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Diễn đàn cũng tổng hợp các kiến nghị cần sớm tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, chính sách nhằm khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, tạo điều kiện cho các cơ sở sản xuất nhỏ và vừa bứt phá.

Bà Trần Thị Hằng ​- Ủy viên Ban chấp hành Hội Mỹ nghệ kim hoàn đá quý Việt Nam, Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam; ​Đại sứ Nữ hoàng trang sức Việt Nam; ​Giám đốc Công ty Vàng bạc đá quý Phú Gia Thanh Hóa trăn trở: ​"Nhiều doanh nghiệp vàng bạc trang sức hiện nay vẫn gặp rủi ro do chưa nắm rõ các quy định, nghị định mới. Tôi kiến nghị Hội tăng cường kết nối với các Bộ, ban, ngành để phổ biến chính sách, giúp doanh nghiệp vận hành đúng luật. Bên cạnh đó, nhiều đặc sản và thảo dược quý tại các địa phương có tiềm năng xuất khẩu rất lớn nhưng lại thiếu cơ chế hỗ trợ bài bản. Rất mong Hội tiếp tục làm cầu nối tháo gỡ khó khăn, giúp người làm nghề đoàn kết xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm vươn ra thế giới."

Bởi vậy, “Tiếng nói người làm nghề” không chỉ là câu chuyện về việc chia sẻ khó khăn. Quan trọng hơn, đó là cơ hội để những vấn đề từ thực tiễn được đưa vào cuộc đối thoại giữa nghệ nhân, doanh nhân và các chủ thể liên quan.

Với thông điệp xuyên suốt: “Lắng nghe từ thực tiễn – Kết nối để phát triển – Đồng hành vì một Việt Nam hùng cường và thịnh vượng”, diễn đàn được kỳ vọng sẽ không dừng lại ở những lời than khó, mà trở thành cầu nối thực chất để các giá trị truyền thống tìm thấy không gian phát triển mới trong nền kinh tế hiện đại.

Hoàng Anh - Bích Diệp - Mai Bình