Kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn về nguyên liệu, tín dụng và thị trường

Hiện nay, một trong những trăn trở lớn nhất của các ngành hàng chủ lực như thủy sản, trái cây, cà phê là sự thiếu ổn định và phân tán của vùng nguyên liệu, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và khả năng chế biến sâu.

Tại cuộc làm việc với Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc sáng 25/9, ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, nuôi trồng thủy sản là nguồn nguyên liệu nền tảng của nhiều sản phẩm xuất khẩu chủ lực. Tuy nhiên, đầu tư vùng nuôi có chu kỳ dài, đòi hỏi quỹ đất, mặt nước, mặt biển và hạ tầng ổn định; trong khi quỹ đất nuôi còn phân tán, thời hạn và thủ tục giao/thuê chưa phải lúc nào cũng tương thích với nhu cầu đầu tư công nghệ cao, hệ thống xử lý nước, điện, thủy lợi.

Do đó, VASEP kiến nghị Chính phủ xem xét nâng thời hạn cho thuê đất phục vụ nuôi trồng thủy sản lên 40–50 năm và duy trì quy hoạch diện tích tập trung trên bờ, trên sông và mặt biển.

Còn theo đại diện Thủy sản Trường Giang phản ánh, thực tế giá cá tra nguyên liệu có lúc lên tới 36.000 đồng/kg nhưng giá xuất khẩu quy đổi chỉ đạt 33.000 đồng/kg, khiến nhà máy thua lỗ và khó thu mua do thiếu vùng nuôi công nghệ cao tập trung. Trong khi đó, đại diện Công ty Chánh Thu nhấn mạnh sản lượng sầu riêng Việt Nam tăng gấp 3 lần trong 5 năm nhưng tỷ lệ hàng chất lượng cao lại giảm mạnh do khai thác quá mức và thiếu liên kết chuỗi bền vững.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh việc lập cơ sở dữ liệu quốc gia bao gồm tọa độ địa lý vùng trồng, diện tích, sản lượng, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu phát thải carbon và đáp ứng quy định chống mất rừng (EUDR) của Liên minh Châu Âu.

Bên cạnh vùng nguyên liệu, áp lực dòng tiền, hạn mức tín dụng và chính sách thuế đang tác động trực tiếp đến sức chiến đấu của doanh nghiệp xuất khẩu. Doanh nghiệp phản ánh đặc thù ngành nông nghiệp cần lượng vốn rất lớn trong thời gian thu mua ngắn nhưng lại cần thời gian vay dài hạn để đầu tư chế biến sâu.

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), đề xuất Ngân hàng Nhà nước ưu tiên hạn mức tín dụng, lãi suất phù hợp cho doanh nghiệp thu mua, tạm trữ gạo lúc chính vụ. Điều này giúp gia tăng năng lực tài chính cho toàn chuỗi, tạo điều kiện để nông dân chủ động giữ lúa, tránh tình trạng bị ép giá khi nguồn cung rộ lên.

Ở góc nhìn tương tự, VICOFA cũng kiến nghị hạ lãi suất và ưu đãi tín dụng đặc thù cho các dự án đầu tư chế biến sâu như cà phê hòa tan, cà phê rang xay. Còn đại diện các ngành gạo, gỗ và thủy sản cùng phản ánh tình trạng hồ sơ hoàn thuế VAT bị kéo dài hoặc bị áp dụng quy định không thống nhất giữa các địa phương, gây tồn đọng vốn nghiêm trọng.

Giải đáp tại cuộc họp với các hiệp hội, doanh nghiệp tiêu biểu ngành hàng nông, lâm, thủy sản, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi khẳng định quy định về VAT phải được hiểu và áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Bộ Tài chính sẽ chỉ đạo cơ quan thuế và hải quan phối hợp hướng dẫn, xử lý nhanh các hồ sơ minh bạch để giải phóng dòng tiền cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh các thị trường quốc tế chuyển từ kiểm soát sản phẩm cuối cùng sang kiểm định toàn bộ quy trình cung ứng, doanh nghiệp Việt Nam đối mặt với rào cản chi phí tuân thủ gia tăng.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, nhận định hệ thống dữ liệu vùng trồng/vùng nuôi, năng lực kiểm nghiệm và hỗ trợ pháp lý quốc tế cần được xem là một phần của hạ tầng cạnh tranh quốc gia. VCCI kiến nghị chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, hậu kiểm và chia sẻ dữ liệu liên thông, tránh tình trạng cơ quan chức năng yêu cầu kiểm tra trùng lặp.

Trong khi đó, VICOFA đề xuất xây dựng chương trình quốc gia quảng bá thương hiệu cà phê Robusta Việt Nam và đẩy mạnh kết nối tại các thị trường mới như Trung Đông, Trung Quốc, Đông Âu.

Trao đổi với các hiệp hội, doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho biết xuất khẩu nông sản luôn được đưa vào các chương trình ngoại giao kinh tế cấp cao, đồng thời đề nghị các hiệp hội chủ động "đặt hàng" cụ thể các rào cản cần tháo gỡ tại từng thị trường. 

Trong khi đó, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng cũng nhấn mạnh các hiệp hội phải thực sự đóng vai trò kết nối, đưa ra đề xuất cụ thể và kêu gọi doanh nghiệp tránh cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại uy tín ngành hàng.

Tại buổi làm việc, lãnh đạo các Bộ Ngoại giao, Công Thương, Tài chính trao đổi, giải đáp nhiều ý kiến, kiến nghị của doanh nghiệp, đồng thời khẳng định đồng hành cùng doanh nghiệp để giải quyết các vướng mắc, khó khăn, có chính sách hỗ trợ thúc đẩy xuất khẩu; mong muốn tăng cường trao đổi trực tiếp để nắm bắt thông tin, tư vấn, cảnh báo thị trường…

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc khẳng định tinh thần Chính phủ sẽ tháo gỡ tối đa mọi khó khăn, vướng mắc cho cộng đồng doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng cho rằng, phát triển nông, lâm, thủy sản không chỉ nhằm tăng kim ngạch xuất khẩu mà phải gắn với tái cơ cấu toàn diện ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững; chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, chuyển từ mô hình sản xuất, thu mua, xuất khẩu sang nghiên cứu thị trường, tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát giống và đầu vào, tiêu chuẩn hóa sản xuất, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, tổ chức phân phối quốc tế, duy trì và mở rộng thị phần.

Theo Phó Thủ tướng, cần lấy phát triển chuỗi giá trị làm định hướng xuyên suốt, trong đó doanh nghiệp là trung tâm tổ chức chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ; hợp tác xã là cầu nối tổ chức sản xuất; nông dân là chủ thể trực tiếp tạo ra sản phẩm; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo phát triển, hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch. Chuyển mạnh từ quản lý theo lĩnh vực sang quản trị theo chuỗi giá trị và ngành hàng, lấy hiệu quả xuất khẩu, năng lực cạnh tranh và thu nhập của người sản xuất làm thước đo, đánh giá kết quả thực hiện.

Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức điều hành, từ quản lý hành chính sang điều hành dựa trên dữ liệu số. Hình thành hệ thống dữ liệu quốc gia về sản xuất, chế biến, logistics và thị trường, hỗ trợ Chính phủ dự báo, điều hành và xử lý kịp thời các biến động. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 đạt kim ngạch 100 tỷ USD.

Minh Anh