Kỳ 4: Phát triển thương mại bền vững Quảng Ninh hướng tới thị trường hiện đại

Thương mại Quảng Ninh đang có thêm nhiều động lực từ thị trường nội địa, hoạt động xuất nhập khẩu, hệ thống cửa khẩu và sự phát triển của thương mại điện tử. Tuy nhiên, quy mô thị trường mở rộng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về hạ tầng, chất lượng hàng hóa, năng lực quản trị và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những lợi thế về vị trí địa lý, du lịch, cửa khẩu và sản phẩm địa phương được chuyển hóa thành giá trị kinh tế lâu dài. Đây cũng là bước chuyển cần thiết từ tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô sang phát triển thương mại theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Hạ tầng thương mại và logistics vẫn là những mắt xích cần hoàn thiện

Với lợi thế có cả cửa khẩu đường bộ, cảng biển và hệ thống giao thông kết nối liên vùng, Quảng Ninh có điều kiện phát triển hoạt động lưu thông, phân phối hàng hóa. Tuy nhiên, lợi thế về vị trí chỉ phát huy đầy đủ khi được hỗ trợ bởi hệ thống hạ tầng đồng bộ, từ kho bãi, cảng biển đến dịch vụ vận tải và logistics.

Thực tế, hoạt động xuất nhập khẩu của tỉnh vẫn chịu tác động từ những điểm nghẽn về hạ tầng và chi phí logistics. Theo thông tin công bố ngày 16/9/2026, trong 8 tháng đầu năm, thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu của Quảng Ninh đạt 12.572 tỷ đồng, tăng 7,23% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kết quả này mới đạt 68,82% kịch bản thu 9 tháng. Cùng thời điểm, kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp trên địa bàn đạt 3,128 tỷ USD, tăng 17,19%; nhập khẩu đạt 3,517 tỷ USD, tăng 18,46%.

Những con số trên cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu vẫn có dư địa phát triển, nhưng để khai thác hiệu quả nguồn hàng, địa phương cần giải quyết đồng thời nhiều vấn đề. Trong đó, việc kết nối giữa cửa khẩu, cảng biển, khu công nghiệp và hệ thống kho bãi có ý nghĩa quan trọng đối với thời gian lưu thông cũng như chi phí của doanh nghiệp.

Tại buổi làm việc với tỉnh Quảng Ninh tháng 7/2026, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã trao đổi về việc triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục phát huy lợi thế hạ tầng, đồng thời thúc đẩy phát triển dịch vụ logistics theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Về lâu dài, phát triển logistics không chỉ nhằm phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu mà còn góp phần giảm chi phí phân phối hàng hóa trong nước. Khi hệ thống vận tải, kho bãi và dịch vụ giao nhận được tổ chức hiệu quả, doanh nghiệp có thêm điều kiện mở rộng thị trường, còn người tiêu dùng được hưởng lợi từ khả năng cung ứng hàng hóa ổn định hơn.

Nâng chất lượng hàng hóa, củng cố niềm tin người tiêu dùng

Cùng với hạ tầng, chất lượng hàng hóa là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của thị trường. Đối với các sản phẩm OCOP, nông sản và đặc sản địa phương, việc mở rộng kênh phân phối cần đi đôi với kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin nguồn gốc.

Quảng Ninh đang định hướng phát triển sản phẩm OCOP theo chiều sâu, chú trọng hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Kế hoạch triển khai Chương trình OCOP năm 2026 đặt mục tiêu nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường truy xuất nguồn gốc và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Theo thông tin của tỉnh, mục tiêu đặt ra là 100% sản phẩm OCOP được dán tem truy xuất nguồn gốc, đồng thời có thêm sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên.

Việc chuẩn hóa sản phẩm có ý nghĩa đặc biệt khi hàng hóa tham gia vào hệ thống phân phối hiện đại hoặc được bán qua các nền tảng trực tuyến. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến giá cả, mẫu mã mà còn chú trọng thông tin về nơi sản xuất, thành phần, quy trình chế biến và điều kiện bảo quản.

Tuy nhiên, truy xuất nguồn gốc chỉ thực sự phát huy tác dụng khi dữ liệu được cập nhật chính xác và gắn với quy trình kiểm soát chất lượng thực tế. Nếu chỉ dừng ở việc dán mã QR nhưng thông tin không đầy đủ hoặc không được kiểm chứng, công cụ này khó tạo dựng niềm tin lâu dài.

Do đó, cùng với hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu, công tác kiểm tra chất lượng hàng hóa, giám sát việc sử dụng nhãn hiệu và xử lý vi phạm cần được thực hiện thường xuyên. Đây là điều kiện để bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh minh bạch giữa các cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Kết hợp hệ thống bán lẻ hiện đại với thương mại truyền thống

Một thị trường thương mại hiện đại không đồng nghĩa với việc thay thế hoàn toàn các kênh phân phối truyền thống. Đối với Quảng Ninh, hệ thống chợ, cửa hàng dân sinh, cửa hàng đặc sản và các điểm bán tại khu du lịch vẫn giữ vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa, nhất là đối với những mặt hàng phục vụ nhu cầu thường ngày.

Trong khi đó, siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các nền tảng bán hàng trực tuyến tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp. Việc phát triển đồng thời các kênh phân phối giúp thị trường có thêm tính linh hoạt, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân và du khách.

Để các kênh này bổ trợ cho nhau, cần chú trọng kết nối nguồn cung địa phương với hệ thống phân phối hiện đại. Các sản phẩm OCOP, nông sản và đặc sản có thể được giới thiệu tại siêu thị, điểm bán ở khu du lịch, hội chợ xúc tiến thương mại và trên các sàn thương mại điện tử. Qua đó, doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, còn sản phẩm địa phương có điều kiện mở rộng phạm vi tiêu thụ.

Tuy nhiên, việc đưa hàng hóa vào hệ thống bán lẻ hiện đại thường đòi hỏi sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chất lượng, bao bì, sản lượng và khả năng cung ứng ổn định. Đây vẫn là thách thức đối với một bộ phận cơ sở sản xuất nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh.

Vì vậy, bên cạnh hoạt động xúc tiến thương mại, cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp sản xuất với nhà phân phối, hỗ trợ các cơ sở hoàn thiện tiêu chuẩn sản phẩm và xây dựng phương án cung ứng phù hợp. Khi các mắt xích trong chuỗi phân phối được kết nối tốt hơn, sản phẩm địa phương sẽ có cơ hội tiếp cận thị trường một cách ổn định thay vì chỉ tiêu thụ theo mùa vụ hoặc từng đợt xúc tiến.

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thích ứng với thị trường mới

Trong quá trình chuyển đổi mô hình thương mại, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh là nhóm cần được quan tâm bởi nguồn lực tài chính, nhân sự và khả năng ứng dụng công nghệ còn hạn chế.

Thương mại điện tử giúp các cơ sở này tiếp cận khách hàng ngoài địa bàn, nhưng cũng kéo theo những yêu cầu mới về kỹ năng số, quản lý đơn hàng, quảng bá sản phẩm, thanh toán và xử lý khiếu nại. Chi phí vận hành trên các nền tảng, chi phí giao hàng và quảng cáo cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận, nhất là với những đơn vị có quy mô nhỏ.

Do đó, các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cần hướng đến hiệu quả thực chất, thay vì chỉ tập trung vào số lượng gian hàng hoặc số lượt tham gia tập huấn. Doanh nghiệp cần được hướng dẫn cách lựa chọn nền tảng phù hợp, quản lý chi phí, xây dựng nội dung giới thiệu sản phẩm và kiểm soát chất lượng dịch vụ sau bán hàng.

Đối với các hợp tác xã và chủ thể OCOP, việc kết nối với doanh nghiệp phân phối, hệ thống bán lẻ và các đơn vị vận chuyển cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi có đầu ra ổn định và quy trình giao nhận phù hợp, cơ sở sản xuất sẽ chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, hạn chế phụ thuộc vào các đợt bán hàng ngắn hạn.

Bên cạnh đó, cần chú trọng phổ biến quy định về kinh doanh trực tuyến, hóa đơn, nguồn gốc hàng hóa và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn góp phần xây dựng uy tín của doanh nghiệp trên thị trường.

Phát triển thương mại theo hướng hiện đại và bền vững

Từ những kết quả đạt được và các vấn đề còn tồn tại, yêu cầu đặt ra đối với Quảng Ninh trong thời gian tới là phát triển thương mại theo hướng đồng bộ, trong đó hạ tầng, chất lượng hàng hóa, hệ thống phân phối và chuyển đổi số cần được triển khai gắn kết.

Trước hết, địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng thương mại và logistics, nâng cao khả năng kết nối giữa cửa khẩu, cảng biển, khu công nghiệp và các trung tâm phân phối. Cùng với đó là thúc đẩy dịch vụ logistics chuyên nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp rút ngắn thời gian lưu thông và kiểm soát chi phí.

Đối với thị trường nội địa, cần phát triển đa dạng các kênh phân phối, tăng cường kết nối sản phẩm địa phương với hệ thống bán lẻ hiện đại và duy trì vai trò của thương mại truyền thống. Việc gắn hoạt động thương mại với du lịch cũng mở ra cơ hội tiêu thụ sản phẩm đặc trưng, nhất là tại các địa bàn có lượng khách lớn.

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, bên cạnh tạo thuận lợi thông quan, cần quan tâm nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, đa dạng hóa đối tác và phát triển dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. Đối với thương mại điện tử, trọng tâm là nâng cao kỹ năng số, bảo đảm thông tin sản phẩm minh bạch và hỗ trợ doanh nghiệp vận hành hiệu quả.

Phát triển thương mại bền vững vì thế không chỉ được đo bằng mức tăng doanh thu hay số lượng hàng hóa lưu thông, mà còn ở khả năng tạo ra giá trị gia tăng, duy trì chất lượng sản phẩm, giảm chi phí phân phối và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.

Với những lợi thế về cửa khẩu, cảng biển, du lịch và sản phẩm địa phương, Quảng Ninh có cơ sở để tiếp tục mở rộng không gian thương mại. Tuy nhiên, để lợi thế trở thành động lực tăng trưởng lâu dài, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các chủ thể phân phối, hướng tới một thị trường có hạ tầng đồng bộ, hàng hóa bảo đảm chất lượng và phương thức kinh doanh ngày càng hiện đại.

Lê Quân