Hải sản Việt Nam có nguy cơ bị EU phạt thẻ đỏ

Cộng đồng doanh nghiệp (DN), lãnh đạo Bộ NN&PTNT lo ngại nguy cơ Việt Nam có khả năng cao bị Liên minh châu Âu (EU) phạt thẻ vàng về khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU).

Tại hội nghị “DN hải sản cam kết chống khai thác IUU” do Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) tổ chức chiều 25/9, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Vũ Văn Tám cảnh báo đây là vụ việc nghiêm trọng, gây nhiều tác động xấu ảnh hưởng trực tiếp đến việc xuất khẩu hải sản của Việt Nam sang EU. Sau đó có thể sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu sang thị trường Mỹ và nhiều thị trường khác.

Nếu không đáp ứng được chắc chắn sẽ bị thẻ vàng, trong khi đó các quy định như lắp đặt thiết bị giám sát tàu cá cần rất nhiều thời gian, hệ thống pháp lý lại chưa sửa đổi phù hợp với cam kết quốc tế về các quy định IUU.

Khi EU giơ thẻ vàng, xuất khẩu hải sản của DN qua khu vực này sẽ giảm do các khách hàng sẽ rất e ngại việc bị phạt theo quy định IUU, thậm chí họ sẽ giảm hoặc ngừng mua hàng. Ngoài ra, trong thời gian bị thẻ vàng, 100% container hàng hải sản xuất khẩu của Việt Nam sẽ bị EU giữ lại để kiểm tra nguồn gốc khai thác.

Trước đó, sau đợt đánh giá tại Việt Nam từ ngày 15 đến 19/5, đoàn công tác của Tổng vụ các vấn đề Biển và Thủy sản của Ủy ban châu Âu đã có 5 nhóm khuyến cáo và yêu cầu Việt Nam khắc phục liên quan đến chống khai thác (hải sản đánh bắt từ biển như mực, bạch tuộc, cá ngừ, tôm sắt, cá biển…) bất hợp pháp trước ngày 30/9.

Nếu Việt Nam không khắc phục tốt và đầy đủ, có khả năng EU sẽ trừng phạt bằng cách cảnh báo thẻ vàng (yellow card). Trong đó, có nhóm khuyến cáo về pháp lý và thực thi cần phải đưa vào luật và chờ Quốc hội thông qua. Vì vậy, Việt Nam đề nghị EU lùi thời hạn xem xét vấn đề thẻ vàng để có thời gian khắc phục. Thứ trưởng Vũ Văn Tám cũng nhìn nhận vấn đề thực thi các quy định về chống khai thác trái phép không dễ dàng, cần các bên liên quan hành động ngay mới đáp ứng yêu cầu.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng thư ký VASEP, kim ngạch xuất khẩu hải sản đánh bắt của Việt Nam hằng năm đạt từ 1,9-2,2 tỉ USD. Trong đó, thị trường EU chiếm khoảng 400 triệu USD. Mỹ (kim ngạch 350 triệu USD/năm) cũng có kế hoạch chuẩn bị hệ thống kiểm soát nhập khẩu hải sản nhằm chặn khai thác bất hợp pháp từ ngày 1-1-2018.

Nếu bị thẻ vàng, 100% container hải sản xuất khẩu xuất sang EU sẽ bị giữ lại từ 3-4 tuần để kiểm tra nguồn gốc khai thác. Nếu lô hàng đạt, DN phải tốn phí đến 700 euro/container, không đạt sẽ bị trả hàng, tổn thất lên đến 10.000 euro. Sau thời gian bị thẻ vàng, nước bị cảnh báo sẽ có 6 tháng để khắc phục thiếu sót, nếu không được đánh giá cải thiện, EU sẽ chuyển sang cảnh báo thẻ đỏ, đồng nghĩa với cấm xuất khẩu các loại hải sản khai thác sang EU.

Trước tình hình trên, các DN hải sản đã đồng cam kết chống khai thác bất hợp pháp. Hiện có hơn 50 DN đăng ký tham gia tự nguyện, đóng phí ban đầu 20 triệu đồng/DN và sau đó là dựa trên doanh thu xuất khẩu hải sản để đóng phí nhằm thực thi các chương trình hành đồng như phổ biến, tập huấn cho ngư dân, thương nhân tại các cảng cá; nâng cấp và thiết lập trung tâm dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc hải sản.

Chủ tịch Ủy ban Hải sản VASEP Nguyễn Thị Thu Sắc nhận định ngành hải sản xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn cơ hội, thời gian để đáp ứng quy định về IUU. Tuy nhiên, một mình DN không làm nổi mà cần Nhà nước chung tay, thay đổi chính sách, khung thể chế pháp lý để quản lý tốt về khai thác đánh bắt hải sản.

“Thực tế tàu bè khai thác đánh bắt hải sản Việt Nam nhỏ và nhiều nên để quản lý, lắp đặt thiết bị giám sát trên mỗi tàu cần rất nhiều thời gian. Vì vậy, các bộ, ngành, chính quyền địa phương, DN và ngư dân cùng bắt tay làm ngay thì mới kịp” - bà Sắc nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Vũ Văn Tám cho biết Việt Nam không dung túng các hành vi tàu cá vi phạm vùng biển các nước và xử lý nghiêm các vi phạm. Chính phủ rất quan tâm khắc phục, xử lý vấn đề này.

Theo ông Tám, việc thực hiện quy định IUU là nhằm tăng cường quản lý nghề cá ở Việt Nam theo hướng bền vững và hiệu quả hơn. “VASEP cần kiến nghị EU lùi thời hạn ra thẻ vàng đến 31/12/2017 để Việt Nam kịp thời gian đưa vấn đề IUU với Việt Nam vào trong dự thảo Luật Thủy sản (sửa đổi) để trình Quốc hội cho ý kiến vào kỳ họp tới” - ông Nam nói.

Ngay tại hội nghị, ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng Thư ký VASEP, cho hay cộng đồng DN hải sản nhất trí đồng lòng chung tay thực hiện nghiêm túc các quy định về IUU. Các DN cũng cam kết chỉ thu mua nguyên liệu hải sản từ những tàu cá khai thác hợp pháp, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng và chỉ nhập khẩu hải sản khai thác có nguồn gốc khai thác hợp pháp. Nói không với những loài hải sản quý hiếm, những sản phẩm đánh bắt có kích cỡ nhỏ hơn quy định.

Lan Anh

Lan Anh