Ngoại giao kinh tế 2025: Xoay chuyển tình thế, khơi thông nguồn lực

Năm 2025 có ý nghĩa nền tảng nhằm tạo đà, tạo thế đưa đất nước tiến nhanh, tiến mạnh vào kỷ nguyên phát triển mới. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, trước những thách thức thiên tai chưa từng có trong nước, công tác ngoại giao kinh tế đã thể hiện vai trò là một động lực trung tâm, không chỉ góp phần giúp “xoay chuyển tình thế” mà còn kiến tạo giá trị bền vững cho tương lai.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng đã có cuộc trao đổi với báo chí để nhìn lại hành trình bứt phá này.

Thưa bà, nhìn lại năm 2025, bà đánh giá như thế nào về vai trò và đóng góp của ngoại giao kinh tế đối với tăng trưởng và phát triển đất nước?

Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng: Năm 2025, thế giới tiếp tục chuyển biến nhanh, sâu sắc, khó lường; kinh tế thế giới tăng trưởng chậm lại và rủi ro bất ổn gia tăng; cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt; chính sách thuế quan, bảo hộ thương mại gia tăng; tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị, xu hướng phân mảnh trong thương mại, công nghệ, tiêu chuẩn phát triển xanh và số ngày càng rõ nét. Trong nước, thiệt hại nặng nề từ thiên tai, bão lũ chưa từng có, làm cho bài toán phát triển càng yêu cầu bản lĩnh quản trị và năng lực thích ứng hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, công tác ngoại giao kinh tế đã bám sát chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, triển khai đồng bộ, bài bản và quyết liệt, cả về chiều rộng và chiều sâu, đạt nhiều kết quả quan trọng mang tính “chuyển đổi trạng thái, xoay chuyển tình thế” như Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đánh giá tại Hội nghị về tổng kết công tác ngoại giao kinh tế năm 2025 ngày 10/1/2026 vừa qua.

Có thể nói, năm 2025 là năm ngoại giao kinh tế giữ vững thế chủ động trong biến động, tạo xung lực trong khó khăn, và tạo nền tảng cho bứt phá, đóng góp hiệu quả cho mục tiêu tăng trưởng, củng cố niềm tin và mở rộng không gian phát triển. Ngoại giao kinh tế đã đổi mới tư duy từ tiến cùng tăng trưởng sang tiên phong kiến tạo cơ hội phát triển, tạo dư địa chiến lược, tạo nguồn lực và tạo tiền đề đưa nền kinh tế tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Dấu ấn đậm nét nhất là sự nâng tầm vị thế chiến lược, tạo đòn bảy chính trị - đối ngoại, mở ra những cơ hội hợp tác mới. Trong năm qua, chúng ta đã triển khai 75 hoạt động đối ngoại của các đồng chí lãnh đạo chủ chốt, nâng cấp quan hệ với 17 nước và ký kết kỷ lục 350 thỏa thuận hợp tác, tăng mạnh 2,5 lần so với năm 2024, với trọng tâm là kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây không chỉ là những văn bản ký kết, mà là sự xác lập không gian chính trị - kinh tế thuận lợi chưa từng có với các đối tác hàng đầu tạo cơ sở quan trọng để thu hút đầu tư chất lượng cao, mở rộng thị trường bền vững, nâng cao khả năng tiếp cận và sở hữu công nghệ, qua đó nâng cao tiềm lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thứ hai, đóng góp tạo đột phá về nội lực kinh tế. Năm 2025, Việt Nam chính thức bước vào nhóm 15 quốc gia thương mại lớn nhất toàn cầu với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 930 tỷ USD.

Ngoại giao đã đóng vai trò “mở đường” để hàng loạt nông sản chủ lực như sầu riêng, tổ yến, chanh leo thâm nhập sâu vào thị trường Trung Quốc, xử lý các vấn đề thuế quan với Hoa Kỳ, đưa Việt Nam vào nhóm ưu tiên đàm phán các hiệp định thương mại công bằng; tích cực mở rộng thị trường, tạo đột phá ở một số thị trường mới, tiềm năng như Mỹ Latinh, Trung Đông - Châu Phi, Trung Á, Trung Đông Âu, Halal; vận động mở mới hàng loạt đường bay thẳng quốc tế, ngay cả trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, đóng góp vào kết quả tăng trưởng du lịch ấn tượng 21,5 triệu lượt khách quốc tế, cao nhất từ trước tới nay.

Thứ ba, điểm nhấn “chuyển đổi trạng thái” quan trọng là ngoại giao khoa học công nghệ, đẩy mạnh trên các phương diện, từ xây dựng chính sách, thiết lập khuôn khổ, kết nối cơ hội kinh doanh, đầu tư cả trong và ngoài nước, đẩy mạnh hợp tác đa phương, phát huy mạng lưới tri thức, góp phần xây dựng 11 nhóm công nghệ chiến lược, đóng góp thực chất vào việc triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Nội hàm kinh tế, khoa học công nghệ trở thành trọng tâm của các hoạt động đối ngoại, đặc biệt đối ngoại cấp cao, tạo xung lực mạnh mẽ cho quan hệ kinh tế, thương mại, khoa học công nghệ của Việt Nam với các đối tác. Nhờ đó, chúng ta đã từng bước kiến tạo được các liên kết chiến lược trong những ngành công nghệ tương lai. Việc các tập đoàn như NVIDIA, Qualcomm, Samsung thiết lập các trung tâm R&D về trí tuệ nhân tạo và bán dẫn tại Việt Nam, Dassault Systèmes khai trương Trung tâm R&D và Trung tâm Xuất sắc về bản sao số và AI; ASML cân nhắc mở văn phòng đại diện, bày tỏ cam kết hỗ trợ đào tạo, nghiên cứu và phát triển chip bán dẫn; Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam chính là sự công nhận tiềm năng và vị thế mới của nước ta trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Về mặt thể chế và định hướng, Bộ Ngoại giao đã ban hành Kế hoạch triển khai công tác ngoại giao khoa học công nghệ đến năm 2030 và đang trình Chính phủ Chiến lược hợp tác quốc tế về các công nghệ chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Tinh thần xuyên suốt là đưa ngoại giao khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành một trọng tâm ưu tiên của đối ngoại phục vụ phát triển.

Điều cần nhấn mạnh nữa là Ngoại giao kinh tế đi vào thực chất hơn trong hỗ trợ, kết nối địa phương và doanh nghiệp. Công tác quảng bá thương hiệu sản phẩm Việt Nam có nhiều chuyển biến rõ nét. Trong năm 2025, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã triển khai gần 500 hoạt động xúc tiến thương mại – đầu tư, du lịch; hỗ trợ địa phương tổ chức hơn 150 hoạt động; kết nối các địa phương ký kết khoảng 100 thỏa thuận hợp tác với đối tác quốc tế. Ngoại giao đã “đồng hành” cùng địa phương và doanh nghiệp tháo gỡ điểm nghẽn, mở kênh tiếp cận, giúp đưa hàng hóa, thương hiệu, sản phẩm Việt Nam đến gần hơn với các thị trường trọng điểm và thị trường mới nổi.

Bước sang năm 2026, bà dự báo bối cảnh quốc tế sẽ có những xu hướng nổi bật nào? Những xu hướng này tác động thế nào tới kinh tế các quốc gia thời gian tới? Công tác ngoại giao kinh tế của Việt Nam cần làm gì trong bối cảnh đó?

Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng: Chúng ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với thế và lực khác trước, với mục tiêu phát triển rất cao trong bối cảnh thế giới và khu vực tiếp tục chuyển đổi căn bản, sâu sắc, định hình các xu thế mới.

Có thể thấy rõ, xu thế tăng trưởng chậm lại, tiềm ẩn nguy cơ bất ổn do xung đột, chính sách thuế quan, điều chỉnh chính sách của các nước, tranh giành tài nguyên, thị trường, công nghệ, nhân lực chất lượng cao. Đổi mới công nghệ diễn ra rất nhanh, xu thế phân tách công nghệ vừa tạo điều kiện cho các nước thực hiện các bước phát triển rút ngắn song cũng khó tiếp cận công nghệ tiên tiến, đứng trước nguy cơ lớn về tụt hậu.

Quá trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế vẫn tiếp diễn, song xu hướng gia tăng bảo hộ, phân tách, phân mảnh, co cụm, bất bình đẳng; cạnh tranh địa kinh tế-chính trị ngày càng gay gắt, nhất là tại châu Á-Thái Bình Dương, Đông Nam Á, gia tăng sức ép đối với các nước vừa và nhỏ. Các vấn đề an ninh truyền thống, phi truyền thống tác động ngày càng sâu rộng tới an ninh, phát triển của nhiều quốc gia.

Năm 2026 là thời điểm có ý nghĩa chiến lược của dân tộc, là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030, bước đầu xác lập mô hình phát triển và quỹ đạo tăng trưởng dài hạn của đất nước hướng tới thực hiện 2 mục tiêu chiến lược 100 năm.

Với nền tảng, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế tích lũy được trong thời gian qua cùng những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng đang được triển khai quyết liệt, đất nước ta đứng trước bước ngoặt mới, vận hội mới của lịch sử để nỗ lực tăng tốc, bứt phá mạnh hơn, cao hơn, xa hơn vào kỷ nguyên mới giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Nghị quyết Đại hội Đảng XIV đặt ra yêu cầu đối ngoại và hội nhập quốc tế phải phát huy vai trò tiên phong, sáng tạo, cùng với quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên” và “đẩy mạnh triển khai chiến lược đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới”, đóng góp vào nền kinh tế thế giới, chính trị toàn cầu, và văn minh nhân loại.

Bối cảnh mới, tiềm lực mới, kỳ vọng mới đặt ra những nhiệm vụ và yêu cầu mới, đòi hỏi công tác ngoại giao kinh tế, hay nói rộng hơn là đối ngoại phục vụ phát triển phải không ngừng đổi mới trong tư duy, nhạy bén, quyết liệt trong triển khai; sáng tạo, đột phá về cách làm; và nhất quán với phương châm đặt lợi ích quốc gia dân tộc lên trên hết, trước hết, lấy doanh nghiệp và người dân là trung tâm phục vụ.

Theo đó, phương châm hành động của ngoại giao kinh tế năm 2026 cần phải: Kiến tạo không gian phát triển mới; kết nối nguồn lực chiến lược và kiểm chứng bằng hiệu quả thực thi; quyết tâm tăng tốc triển khai các quan điểm, chủ trương mới của Đảng, chính sách của Nhà nước, nhất là các định hướng của Đại hội XIV và các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Nghị quyết 59 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 250 của Quốc hội về hội nhập quốc tế; chuyển hóa các định hướng chiến lược thành các kết quả cụ thể, thực chất, đo lường được.

Thứ nhất, kiến tạo không gian phát triển mới, cả về thị trường, công nghệ, vốn, năng lượng và chuỗi cung ứng. Kiến tạo cũng chính là định vị Việt Nam trong các chuỗi giá trị tương lai, trên bản đồ công nghệ của thế giới trong các lĩnh vực then chốt (AI, bán dẫn, dữ liệu, công nghệ xanh, năng lượng mới…).

Thứ hai, kết nối nguồn lực chiến lược cho phát triển, trong đó có kết nối đối tác, dự án; kết nối trung ương với địa phương và doanh nghiệp; kết nối tri thức, nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài.

Thứ ba, kiểm chứng đo lường kết quả, đeo bám, đôn đốc thực thi. Đây chính là “thước đo hiệu quả” của ngoại giao kinh tế. Kiểm chứng trước hết bằng cam kết tiến độ, kiểm chứng văn kiện bằng dự án, kiểm chứng tuyên bố bằng hành động. Chúng ta cần tiếp tục nâng cao hiệu quả cơ chế rà soát, đôn đốc, theo dõi thực thi các thỏa thuận đã ký; xác định rõ đầu mối, rõ lộ trình, rõ trách nhiệm; kịp thời tháo gỡ vướng mắc, bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, địa phương và người dân. Kiểm chứng cũng là đo hiệu quả đầu ra bằng những thị trường, dự án, công nghệ cụ thể kết nối được, có ý nghĩa chiến lược, có tính khả thi cao.

Công tác ngoại giao kinh tế năm 2026 và giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung vào những trọng tâm nào, thưa bà?

Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng: Với cách tiếp cận đó, công tác ngoại giao kinh tế trong năm 2026 và giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung vào những trọng tâm vừa mang tính chiến lược, vừa có sản phẩm cụ thể, bám sát 5 ưu tiên sau:

Một là, ưu tiên thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới, trong đó ngoại giao khoa học công nghệ, ngoại giao bán dẫn, ngoại giao kinh tế số là động lực trung tâm, là đột phá của ngoại giao kinh tế thời đại mới. Thúc đẩy nâng cao khả năng nghiên cứu, tiếp cận và sở hữu công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam, hỗ trợ hình thành các cụm R&D, trung tâm đổi mới sáng tạo, các chương trình hợp tác đào tạo nhân lực công nghệ cao, kết nối hệ sinh thái số; đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ của Việt Nam vươn ra thị trường nước ngoài. Tìm cơ hội mua bán, sáp nhập, kết nối với các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt là các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới; thu hút các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài.

Hai là, ưu tiên tạo đột phá trong mở rộng thị trường và chuỗi cung ứng với các đối tác tiềm năng ở khu vực Trung Đông, châu Phi, Mỹ La tinh, Đông Âu, Trung Á, song song với củng cố và mở rộng hợp tác với các đối tác lớn, truyền thống, tranh thủ các khuôn khổ hợp tác mới nhằm mở rộng không gian phát triển. Đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến các sản phẩm thương hiệu Việt Nam ra nước ngoài. Thúc đẩy đàm phán các hiệp định FTA với Bangladesh, Pakistan, các nước vùng Vịnh (GCC), các nước châu Phi như Ai Cập, Algeria, Liên minh thuế quan miền Nam châu Phi (SACU), sớm ký kết FTA với MERCOSUR…

Ba là, ưu tiên hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp (nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ) nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế, tận dụng các cam kết. Tích cực hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng đầu tư, kinh doanh vươn ra thị trường quốc tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến các sản phẩm thương hiệu Việt Nam ra nước ngoài. Phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh và không gian phát triển mới của địa phương trong bối cảnh triển khai chính quyền địa phương hai cấp.

Bốn là, nâng cao hơn nữa chất lượng và tính thiết thực của công tác nghiên cứu, gắn với hơi thở cuộc sống, bám sát tình hình thực tế, kịp thời tham mưu chính sách “trúng” và “đúng”, vừa tạo không gian chiến lược vừa thúc đẩy các trụ cột phát triển trong nước.

Năm là, ưu tiên đẩy mạnh và nâng tầm ngoại giao đa phương và hội nhập kinh tế quốc tế, chủ động tham gia định hình luật lệ và chuẩn mực mới; đồng thời chuẩn bị tốt chủ trì các cơ chế đa phương quan trọng, trong đó ưu tiên cao hoàn thành công tác chuẩn bị mọi mặt cho Năm APEC 2027.

Thứ trưởng muốn gửi gắm thông điệp gì cho năm 2026?

Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng: Theo tôi, năm 2026 sẽ là năm ngoại giao kinh tế chuyển mạnh từ “mở đường” sang “kiến tạo phát triển”, từ “kết nối cơ hội” sang “kết nối nguồn lực chiến lược”, từ “cam kết” sang “kiểm chứng hiệu quả”.

Chúng ta có nền tảng đối ngoại rộng mở với mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do, có quan hệ ngoại giao với 194 nước, trong đó thiết lập khuôn khổ đối tác toàn diện trở lên với 42 nước, trong đó có 17 thành viên G20, có quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với toàn bộ 5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Nhưng nền tảng ấy chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những giá trị cụ thể, những dự án đầu tư chất lượng cao, thị trường xuất khẩu bền vững, công nghệ và tri thức phục vụ đổi mới sáng tạo, bảo đảm chuỗi cung ứng an toàn, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam và vị thế quốc tế của đất nước trong khu vực và trên thế giới.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, trong bối cảnh khó khăn và thách thức nhiều hơn, chúng ta càng cần bản lĩnh, kiên định, chủ động, quyết liệt. Kiến tạo – Kết nối – Kiểm chứng không chỉ là khẩu hiệu, mà là kỷ luật hành động. Kiến tạo để mở ra tương lai, kết nối để biến cơ hội thành nguồn lực và kiểm chứng để bảo đảm mọi nỗ lực đối ngoại đều phục vụ lợi ích thiết thực của đất nước, của người dân và doanh nghiệp.

Tôi tin tưởng rằng với sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, với tinh thần đoàn kết, chung sức đồng lòng, với quyết tâm đổi mới sáng tạo và sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, ngoại giao kinh tế năm 2026 sẽ tạo ra những xung lực mới để Việt Nam tăng tốc, bứt phá, tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc trong kỷ nguyên vươn mình, góp phần hiện thực hóa khát vọng hùng cường, thịnh vượng của dân tộc.

Xin cảm ơn bà!

PV