Chuyển đổi số ngành Bao bì 2026: Xây nền dữ liệu, mở đường cho AI bứt phá

 "Hạ tầng mềm" bắt buộc cho chiến lược ESG và tối ưu chi phí

Nếu năm 2025, các yêu cầu về EPR và môi trường chủ yếu đặt ra một “luật chơi” mới cho ngành Bao bì, thì đến năm 2026, sức ép xanh đang đi sâu hơn vào cách doanh nghiệp lựa chọn nguyên liệu, tổ chức sản xuất và quản trị chuỗi cung ứng.

Áp lực này càng rõ nét khi Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) bắt đầu được áp dụng toàn diện từ ngày 12/8/2026, thiết lập khuôn khổ chung cho toàn bộ vòng đời bao bì, từ thiết kế, sử dụng vật liệu đến tái sử dụng, tái chế và quản lý chất thải.

Trong bối cảnh tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, kết quả khảo sát của Vietnam Report cho thấy 96,5% doanh nghiệp đã xây dựng kế hoạch và triển khai một phần các cam kết ESG. Đồng thời, 100% doanh nghiệp tham gia khảo sát ghi nhận yêu cầu về ESG từ khách hàng, đối tác ngày càng gia tăng, và toàn bộ doanh nghiệp đều dự kiến tăng đầu tư cho ESG trong năm 2026.

Những con số này cho thấy sức ép thực thi đang trở nên rõ nét hơn, khi các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng đi sâu vào quan hệ với khách hàng, đối tác và chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dừng ở định hướng chiến lược.

Áp lực từ thị trường cũng đang được củng cố bởi sự thay đổi trong nhận thức của người tiêu dùng. Khảo sát người tiêu dùng của Vietnam Report cho thấy 33,9% luôn sẵn sàng chi thêm cho sản phẩm có bao bì thân thiện với môi trường, trong khi 53,9% chấp nhận trả thêm nếu mức phí hợp lý; chỉ 3,3% cho biết không sẵn sàng chi thêm.

Kết quả này cho thấy yếu tố môi trường đang dần được đưa vào quyết định mua hàng, nhưng giá cả vẫn là điều kiện quan trọng để chuyển sự quan tâm thành hành vi tiêu dùng thực tế. Với doanh nghiệp Bao bì, bài toán vì vậy không chỉ là phát triển giải pháp xanh hơn, mà còn phải cân bằng giữa tính bền vững và khả năng chi trả của thị trường.

Báo cáo khảo sát của Vietnam Report cũng chỉ ra 57,7% doanh nghiệp ưu tiên giảm phát thải carbon trên toàn chuỗi giá trị (theo GHG Protocol Scope 3) và 50,1% chú trọng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Những chỉ số như tỷ lệ vật liệu tái chế, mức tiêu hao năng lượng hay lượng xả thải không thể quản lý bằng phương pháp thủ công. Dữ liệu chuẩn hóa và xuyên suốt chính là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp kiểm chứng tính bền vững, từ đó duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Xây nền dữ liệu" trước khi "cất cánh với AI"

Kết quả khảo sát của Vietnam Report cũng cho thấy 68,4% doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ tại một số công đoạn sản xuất và quản trị, trong khi 25,9% đã triển khai rộng rãi trên toàn doanh nghiệp. Điều này cho thấy công nghệ đang từng bước đi từ các dự án riêng lẻ vào hệ thống vận hành cốt lõi của doanh nghiệp.

Khảo sát thực tế phản ánh tư duy chiến lược mang tính thực tế của các lãnh đạo ngành bao bì: doanh nghiệp không đốt cháy giai đoạn mà tập trung củng cố hạ tầng công nghệ trước khi mở rộng sang các công cụ thông minh.

Đáng chú ý, lộ trình đầu tư trong 3 năm tới phản ánh cách tiếp cận chú trọng nền tảng: doanh nghiệp không đốt cháy giai đoạn mà tập trung củng cố hạ tầng công nghệ trước khi mở rộng sang các ứng dụng cao hơn.

Với 100% doanh nghiệp ưu tiên đầu tư tự động hóa dây chuyền sản xuất, tiếp đến là hệ thống quản trị sản xuất và dữ liệu với 76,5%, trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) đạt 51,7%. Cơ cấu này cho thấy chuyển đổi công nghệ của ngành trước hết vẫn nằm ở việc chuẩn hóa quy trình, tăng khả năng kiểm soát và tạo ra một nền dữ liệu đủ tốt để các công nghệ thông minh phát huy hiệu quả.

Giải bài toán cốt lõi và rào cản kết nối hệ thống

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã bước đầu hiện diện tại các nhà máy bao bì, tuy nhiên điểm rơi ứng dụng thể hiện sự ưu tiên rõ ràng cho các bài toán điều hành tác động trực tiếp đến chi phí và năng suất: 56,2% doanh nghiệp ứng dụng AI trong quản trị doanh nghiệp và 49,1% sử dụng cho lập kế hoạch, tối ưu sản xuất.

Trong khi đó, các ứng dụng ở khâu dự báo nhu cầu - quản lý tồn kho và thiết kế - phát triển bao bì mới được triển khai ở khoảng một phần tư doanh nghiệp hoặc thấp hơn. Khoảng cách này cho thấy doanh nghiệp đang ưu tiên AI cho những bài toán cốt lõi, nơi hiệu quả có thể được nhìn thấy rõ hơn qua năng suất, chi phí và chất lượng vận hành, trước khi mở rộng sang các ứng dụng chuyên biệt hơn.

Tuy nhiên, sự thận trọng trong lộ trình chuyển đổi chưa đồng nghĩa với việc quá trình triển khai AI diễn ra thuận lợi. Có tới 77,0% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn khi kết nối AI với dây chuyền hiện có. Con số này cho thấy thách thức không chỉ nằm ở việc lựa chọn một giải pháp AI phù hợp, mà còn ở mức độ đồng bộ của hệ thống sản xuất, chất lượng dữ liệu và khả năng kết nối giữa các nền tảng hiện hữu.

Vì vậy, việc tự động hóa và quản trị dữ liệu được ưu tiên trước AI không đơn thuần phản ánh thứ tự đầu tư, mà cho thấy doanh nghiệp đang xây nền để AI có thể được triển khai ở quy mô lớn hơn và tạo giá trị thực chất hơn trong vận hành.

 Từ lớp vỏ bảo vệ đến "Cổng kết nối số"

Không chỉ dừng lại ở bên trong nhà máy, chuyển đổi số còn đang thay đổi bản chất của sản phẩm bao bì trên thị trường. Bao bì ngày nay không chỉ thực hiện chức năng chứa đựng hay quảng bá hình ảnh mà đang trở thành điểm tương tác số (digital touchpoint) giữa thương hiệu và người tiêu dùng.

Khảo sát Vietnam Report cũng cho thấy 73,8% người tiêu dùng quan tâm hàng đầu đến thông tin sản phẩm rõ ràng, dễ đọc, vượt qua cả yếu tố thiết kế đẹp (54,2%). Bên cạnh đó, 38,8% người tiêu dùng chủ động quét mã QR để kiểm chứng nguồn gốc sản phẩm. Tỷ lệ quan tâm đến mã truy xuất nguồn gốc đạt 47,4% ở nhóm tuổi 36–45 và 44,9% ở nhóm tuổi 25–35, cao hơn đáng kể so với mức 30,8% của nhóm 46–60 tuổi.

Thông qua mã QR, RFID và dữ liệu truy xuất được số hóa, bao bì trở thành một "cổng kết nối số", cho phép người mua kiểm tra hành trình carbon, chứng nhận nguyên liệu tái chế và xác thực hàng chính hãng, qua đó củng cố niềm tin thương hiệu.

Năm 2026, ngành Bao bì bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, đồng thời tái định hình cách doanh nghiệp cạnh tranh và tạo giá trị. Khi sức cầu mở rộng, ESG, chuyển đổi số và yêu cầu minh bạch ngày càng trở thành những yếu tố định hình năng lực cạnh tranh. Từ một lớp vỏ bảo vệ sản phẩm, bao bì đang trở thành điểm chạm của thông tin, trải nghiệm và niềm tin.

Bởi vậy, những doanh nghiệp sớm chủ động “xanh hóa” nguyên liệu, “số hóa” vận hành và “minh bạch hóa” sản phẩm sẽ có nhiều dư địa hơn để tạo khác biệt và củng cố vị thế khi chuẩn cạnh tranh của ngành ngày càng dịch chuyển sang hiệu quả, bền vững và minh bạch.

Minh Phương