Khơi thông nguồn lực văn hóa, đưa di sản trở thành “cỗ máy” tăng trưởng kinh tế

Dù sở hữu kho tàng di sản đồ sộ và lực lượng sáng tạo đông đảo, công nghiệp văn hóa (CNVH) Việt Nam vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" lớn. Sau hơn nửa năm triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ bốn khoảng trống lớn, trong đó nổi bật nhất là năng lực sáng tạo các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia.

Thực tế, nhiều sản phẩm văn hóa hiện nay vẫn chủ yếu khai thác các giá trị sẵn có theo hướng tự phát, thiếu đổi mới và chưa hình thành được chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sáng tạo đến thương mại hóa.

TS Vũ Đình Anh, Học viện Chính trị khu vực III nhận định rằng hệ sinh thái sáng tạo ở nước ta vẫn còn phân tán, thiếu sự kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ và các nền tảng công nghệ. Chính sự đứt gãy giữa các mắt xích này khiến nhiều ý tưởng sáng tạo tiềm năng khó có thể trở thành sản phẩm có giá trị kinh tế cao.

Để văn hóa thực sự chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế, cần một sự thay đổi căn bản trong tư duy: không chỉ coi văn hóa là lĩnh vực cần bảo tồn, hỗ trợ mà phải nhìn nhận văn hóa như một nguồn lực tạo ra tài sản và giá trị.

Theo PGS, TS Nguyễn Ngọc Hòa, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực III nhấn mạnh: “Trong kỷ nguyên số, vốn văn hóa là nguồn tài nguyên có khả năng tái tạo không ngừng. Càng được đầu tư bằng tư duy sáng tạo và công nghệ, giá trị của văn hóa càng được nhân lên, trở thành động lực phát triển bền vững”.

Việc kết nối di sản với công nghệ số, điện ảnh, và du lịch trải nghiệm sẽ tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa quốc tế và giá trị kinh tế vượt trội.

Hiện nay, một trong những bước đi mang tính quyết định là việc xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026. Đây được kỳ vọng là "cú hích" về thể chế nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn mà luật chuyên ngành chưa giải quyết được.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng, luật này sẽ tập trung vào 6 nhóm chính sách lớn bao gồm: xây dựng hệ sinh thái, phát triển tài sản trí tuệ, nhân lực, hạ tầng, thị trường và cơ chế tài chính. Điểm đột phá của luật là việc Nhà nước chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, dẫn dắt, tạo môi trường để các doanh nghiệp và nhà sáng tạo tham gia toàn bộ chuỗi giá trị.

Đặc biệt, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các mô hình kinh doanh mới và quy định Nhà nước bảo lãnh tín dụng cho các khoản vay bằng tài sản trí tuệ sẽ là những động lực quan trọng để khơi thông nguồn vốn cho ngành này.

Để công nghiệp văn hóa cất cánh, nguồn nhân lực phải chuyển dịch từ "lượng" sang "chất". Nguồn nhân lực này cần được phát triển theo kết cấu “kiềng ba chân”: nhân lực quản lý, nhân lực sáng tạo và nhân lực sản xuất, kinh doanh.

PGS. TS. Nguyễn Văn Hiệu, Hiệu trưởng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQG Hà Nội cho rằng đào tạo nhân lực văn hóa cần vượt ra khỏi phạm vi truyền thống, mở rộng tính liên ngành. Trong kỷ nguyên số, những kỹ năng như thiết kế trải nghiệm người dùng, AI, và phân tích dữ liệu trở thành công cụ bắt buộc để gia tăng giá trị sản phẩm văn hóa.

Trong khi đó, PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam khẳng định: “Tài nguyên văn hóa chỉ thực sự trở thành lợi thế phát triển sau quá trình chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ, trải nghiệm... có khả năng đi vào đời sống xã hội”.

Trong hành trình đưa văn hóa vào kinh tế sáng tạo, doanh nghiệp đóng vai trò chủ thể không thể thay thế. Muốn chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành sức mạnh kinh tế, doanh nghiệp phải được tạo điều kiện để phát huy vai trò trong chuỗi giá trị. Khi hành lang pháp lý đủ thông thoáng, tài sản trí tuệ được định giá và bảo vệ, văn hóa sẽ không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành "động cơ" mạnh mẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuấn Kiệt