Xuất khẩu gạo Việt đón vận hội từ Philippines và bài toán "vượt sóng" thị trường

Theo thông tin từ Trung tâm Thông tin và Dịch vụ nông nghiệp và môi trường (Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong bối cảnh sản lượng nội địa dự báo sụt giảm mạnh từ 20% đến 50% do chi phí đầu vào leo thang, Chính phủ Philippines đang chuẩn bị tăng nhập khẩu gạo để củng cố nguồn cung và bình ổn giá bán lẻ.

Hiện nay, Việt Nam cùng 4 quốc gia khác đang chiếm tới 92,7% tổng lượng gạo nhập khẩu của quốc gia này. Riêng trong quý I/2026, Philippines đã nhập khẩu hơn 711.260 tấn gạo từ Việt Nam, tăng 30% so với cùng kỳ.

Bên cạnh đó, Hàn Quốc cũng vừa mở gói thầu quốc tế mua 20.000 tấn gạo, trong đó có 10.000 tấn gạo xay xát dành riêng cho các nhà cung cấp từ Việt Nam. Đây là những "điểm sáng" giúp duy trì đầu ra cho hạt gạo Việt trong ngắn hạn.

Trong nước, diễn biến giá thị trường lúa gạo ngày 22/4 ghi nhận tín hiệu khởi sắc nhẹ ở một số chủng loại gạo nguyên liệu. Tuy nhiên, giao dịch tại các địa phương vẫn khá trầm lắng, đặc biệt khi nguồn cung từ vụ Đông Xuân đang vào cao điểm thu hoạch, khiến giá lúa nhìn chung chững lại.

Đáng chú ý, mặt bằng giá nội địa có sự phân hóa rõ rệt. Trong khi nhóm gạo trắng phổ thông như IR50404 tăng nhẹ, thì các dòng gạo thơm, cao cấp lại giảm sâu. Điển hình, gạo ST24/25 từ mức đỉnh 14.500 đồng/kg đã giảm còn khoảng 12.000 đồng/kg.

Trên thị trường xuất khẩu, giá gạo Việt Nam duy trì ở nhiều mức khác nhau, song xu hướng chung là giảm so với đầu năm. Trong tháng 3, nhiều phân khúc ghi nhận mức giảm từ 7-10%. Gạo thơm xuất sang Philippines giảm còn 390-410 USD/tấn, trong khi gạo cao cấp như ST25 cũng giảm đáng kể tại các thị trường cao cấp.

Mặc dù có đơn hàng mới, ngành gạo vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Theo đó, do ảnh hưởng từ bất ổn địa chính trị tại Trung Đông, giá phân urê đã tăng từ 50% đến 70%, đẩy chi phí sản xuất lên cao và trực tiếp đe dọa lợi nhuận của nông dân.

Báo cáo từ USDA và FAO cho thấy sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2025/26 có thể đạt kỷ lục 563,3 triệu tấn, vượt nhu cầu tiêu thụ khiến tồn kho tăng cao và kìm hãm đà tăng giá. Hiện tượng El Nino dự kiến xuất hiện từ giữa năm 2026, đe dọa gây ra hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Để thích ứng với bối cảnh mới, ngành gạo Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp bền vững. Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch VFA cho hay, điểm sáng quan trọng nhất của ngành lúa gạo Việt Nam đó là cơ hội mở rộng sang thị trường châu Phi khi một số quốc gia bày tỏ nhu cầu nhập khẩu gạo trực tiếp từ Việt Nam. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp đã ký hợp đồng giao hàng cho quý II/2026, cho thấy kỳ vọng thị trường có thể cải thiện trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, theo đánh giá của doanh nghiệp, nếu không có thay đổi đáng kể về thị trường, năm 2026 vẫn sẽ là giai đoạn khó khăn. Xu hướng chuyển sang sản phẩm gạo đóng gói, xây dựng thương hiệu và tăng giá trị gia tăng đang được xem là hướng đi tất yếu để tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Anh, Australia hay Canada.

Ở góc độ sản xuất, rủi ro từ biến đổi khí hậu tiếp tục là thách thức lớn. Dự báo El Nino có thể xuất hiện từ giữa năm 2026, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn tại Nam Bộ. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa có Công văn số 1427/TTTV-TTBVTV gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ, khuyến cáo giảm diện tích ở những vùng bất lợi, không chạy theo sản lượng mà ưu tiên hiệu quả và bền vững.

Việc điều chỉnh cơ cấu mùa vụ, sử dụng giống ngắn ngày, chịu hạn mặn và tối ưu chi phí đầu vào đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, định hướng giảm gieo sạ, áp dụng các quy trình canh tác tiết kiệm cũng được thúc đẩy nhằm thích ứng với bối cảnh mới.

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu dư thừa, giá cả biến động và chi phí sản xuất gia tăng, ngành gạo Việt Nam năm 2026 sẽ phải đối mặt với nhiều “cơn sóng ngầm”. Dù vẫn có những điểm sáng về thị trường và cơ hội tái cấu trúc, bài toán nâng cao giá trị, đa dạng hóa thị trường và thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ quyết định khả năng “vượt sóng” của ngành lúa gạo trong thời gian tới.

Minh Anh