Xây dựng thương hiệu là chìa khóa để ngành chè Việt Nam bứt phá

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 1/2026, xuất khẩu chè của Việt Nam ước đạt 14 nghìn tấn, mang về khoảng 23 triệu USD. So với cùng kỳ năm trước, con số này thể hiện mức tăng trưởng mạnh mẽ 44,7% về khối lượng và 40,3% về giá trị. Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại là giá chè xuất khẩu bình quân chỉ đạt 1.644 USD/tấn, giảm khoảng 3% so với cùng kỳ.

Nhìn lại cả năm 2025, ngành chè dường như vẫn đang loay hoay trong bài toán tăng trưởng dựa trên số lượng. Dù xuất khẩu đạt gần 137 nghìn tấn nhưng kim ngạch chỉ đạt xấp xỉ 238 triệu USD, trong đó sản lượng giảm hơn 7% và giá xuất khẩu gần như đi ngang ở mức 1.737 USD/tấn. Điều này cho thấy Việt Nam vẫn đang phụ thuộc lớn vào phân khúc sản phẩm giá trung bình và thấp.

Về cơ cấu thị trường xuất khẩu, Pakistan tiếp tục là thị trường lớn nhất (chiếm hơn 33% tổng kim ngạch) nhưng giá trị xuất khẩu lại giảm mạnh tới 25,5%. Trong khi đó, Iraq nổi lên là "điểm sáng" với mức tăng trưởng mạnh nhất, gần 50%. 

Đài Loan và Trung Quốc cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực lần lượt là 1,7% và 7,3% về giá trị. Tuy nhiên, khu vực Đông Nam Á đang trở thành "điểm trũng" khi sụt giảm hơn 16% về trị giá, trong đó Indonesia giảm sâu gần 40% do áp lực cạnh tranh gay gắt.

Để thoát khỏi cái bẫy "bán nhiều nhưng giá thấp", các chuyên gia nhận định ngành chè cần chuyển dịch mạnh mẽ sang tư duy "bán giá trị". Trong đó, nguồn gen chè Shan Tuyết cổ thụ được đánh giá là tiềm năng nổi bật nhất.

Hiện nay, Việt Nam đứng thứ 5 thế giới về sản xuất chè với diện tích khoảng 128 nghìn ha. Chè Shan Tuyết, sinh trưởng ở độ cao trên 800m, không chỉ phù hợp với phân khúc hữu cơ cao cấp mà còn có giá xuất khẩu cao gấp nhiều lần so với chè thông thường. Tuy nhiên, dòng sản phẩm này vẫn đang gặp khó khăn do năng suất thấp, chuỗi liên kết lỏng lẻo và thiếu sự đầu tư bài bản về thương hiệu.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Miền núi phía Bắc cho rằng, để thực hiện bước ngoặt này, ngành chè cần tập trung vào các giải pháp đồng bộ: Việt Nam cần ưu tiên đổi mới công nghệ chế biến theo hướng tự động hóa, số hóa dây chuyền; ứng dụng IoT để kiểm soát các công đoạn héo, lên men, diệt men và bảo quản.

Đồng thời, cần đa dạng hóa sản phẩm như bạch trà, hồng trà, Phổ Nhĩ, kết hợp hợp tác với các chuyên gia chế biến chè từ Trung Quốc, Đài Loan hay Nhật Bản để tạo ra các sản phẩm chất lượng cao, phù hợp từng phân khúc thị trường.

Về dài hạn, đổi mới công nghệ, chuẩn hóa vùng nguyên liệu, bảo tồn chè cổ thụ và phát triển chuỗi giá trị gắn với truy xuất nguồn gốc được xem là nhiệm vụ then chốt. Nếu tận dụng tốt các lợi thế sẵn có và triển khai đồng bộ các giải pháp, ngành chè Việt Nam hoàn toàn có cơ hội tái định vị trên bản đồ chè thế giới, chuyển từ “nhà cung ứng nguyên liệu” sang “nhà sản xuất sản phẩm chè chất lượng cao và bền vững” trong giai đoạn tới.

Minh Phương