Từ “gã gàn” bỏ phố đến người dựng thương hiệu chè Bình Sơn

Sáng sớm, giữa những triền đồi Bình Sơn phủ kín màu xanh, người đàn ông ngoài 60 tuổi lặng lẽ đi dọc từng luống chè, kiểm tra hệ thống tưới tự động. Ít ai biết rằng gần 30 năm trước, nơi đây chỉ là vùng đồi hoang, không điện, không đường, không sóng điện thoại. Cũng từ quyết định từng bị nhiều người cho là “gàn dở” khi bỏ nghề thợ điện lên núi lập nghiệp, ông Lê Đình Tú đã góp phần gây dựng nên vùng chè Bình Sơn hôm nay.

Bỏ phố lên vùng đất “ba không”

Giữa những đồi chè xanh mướt ở thôn Bao Lâm, xã Thọ Bình, tỉnh Thanh Hóa, ông Lê Đình Tú vẫn thường xuyên có mặt từ sáng sớm để kiểm tra cây chè, hệ thống tưới và công việc sản xuất của Hợp tác xã Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn.

Nhìn những đồi chè được chăm sóc bài bản hôm nay, ít ai hình dung gần 30 năm trước, vùng đất này còn hoang sơ, đường sá đi lại khó khăn, điện và thông tin liên lạc thiếu thốn.

Ông Tú sinh năm 1964, quê ở phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa. Từng là người thợ điện có công việc tương đối ổn định, năm 1995, ông quyết định rời phố lên vùng đồi Bình Sơn lập nghiệp.

Quyết định ấy khi đó khiến nhiều người bất ngờ, thậm chí cho rằng ông “gàn”. Bởi vùng đất ông lựa chọn khi ấy được ví như nơi “ba không”: không điện, không đường, không sóng điện thoại.

“Khi tôi bỏ phố lên núi trồng bạch đàn, luồng, ai cũng lo. Vợ tôi cũng can ngăn vì đó là vùng đất khắc nghiệt. Nhưng đã quyết thì phải đi đến cùng”, ông Tú nhớ lại.

Với khoảng 20 triệu đồng tiền tích cóp, ông mua khoảng 10ha đất tại khu vực Bao Lâm, Thọ Bình cùng phần diện tích giáp ranh được địa phương giao. Ý định ban đầu là trồng bạch đàn để phát triển kinh tế rừng.

Thế nhưng, những cây non vừa trồng xuống đã bị nhổ bỏ. Chuyển sang trồng luồng, tình trạng phá hoại vẫn xảy ra. Có thời điểm, công sức và tiền bạc bỏ ra gần như mất trắng.

“Có lúc nản thật sự. Công sức bỏ ra rồi mà cứ trồng lên lại mất. Nhưng bà con quanh đây động viên, bảo đã lên rồi thì cố bám”, ông Tú kể.

Không rời bỏ vùng đất đã lựa chọn, ông bắt đầu tìm hướng đi khác. Theo ông, muốn làm ăn lâu dài thì trước hết phải giải quyết những khó khăn căn bản về hạ tầng.

Năm 1998, ông bỏ tiền túi, phối hợp với người dân kéo từng cột điện lên khu vực đồi, mở đường, ngăn đập tạo ao trữ nước và dẫn nước phục vụ sản xuất.

“Muốn làm ăn lâu dài thì phải có đường, có điện. Không có mấy cái đó thì quanh quẩn nghèo thôi”, ông nói.

Trao đổi với PV Thương hiệu & Pháp luật, ông Tú cho biết, những năm đầu lên Bình Sơn, điều ông trăn trở không chỉ là tìm hướng phát triển kinh tế cho gia đình, mà còn là làm sao để người dân có thể bám đất, bám đồi và sống được từ chính vùng đất này.

Chính từ những ngày tháng khai hoang, cải tạo đất, tìm cây trồng phù hợp, ông dần nhận ra cây chè có thể trở thành hướng đi lâu dài nếu được tổ chức sản xuất bài bản.

Bám cây chè, dựng HTX và làm thương hiệu

Sau nhiều lần thử nghiệm, ông Tú chuyển hướng sang cây chè, dành một phần diện tích để trồng chè kết hợp cây keo. Đây cũng là thời điểm ông bắt đầu gắn bó lâu dài với loại cây trồng đã bén rễ tại vùng đất Bình Sơn.

Thời điểm đó, chè Bình Sơn chủ yếu được tiêu thụ thông qua HTX do Nhà nước quản lý. Khi hoạt động không hiệu quả, người trồng chè phải tự tìm đầu ra, phụ thuộc vào thương lái, giá cả bấp bênh.

“Chè làm ra mà không ai đứng ra lo tiêu thụ thì khổ lắm. Mỗi vụ lại thấp thỏm, bán được bao nhiêu hay bấy nhiêu. Tôi nghĩ ở vùng đất chè này phải có tổ chức đứng ra làm đầu mối cho bà con”, ông Tú chia sẻ.

Năm 2016, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn được kiện toàn, ông Tú được các xã viên tín nhiệm bầu làm Giám đốc. Từ đây, câu chuyện về cây chè Bình Sơn dần chuyển sang hướng mới: tổ chức lại sản xuất, nâng cao chất lượng và từng bước xây dựng thương hiệu.

Theo ông Tú, muốn sản phẩm đứng được trên thị trường thì không thể chỉ trông chờ vào sản lượng. Vùng nguyên liệu, giống chè, quy trình chăm sóc, thời điểm thu hái, chế biến và đóng gói đều phải được kiểm soát.

Những ngày đầu, ông lặn lội đến các vùng chè để học hỏi kinh nghiệm, tìm hiểu giống mới và đưa về thử nghiệm. Các giống chè như PH8, PH1, chè lai F1 được nghiên cứu,… thay thế dần những giống cũ có năng suất và chất lượng thấp.

Quá trình ấy không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có những lô chè được mua về thử nghiệm, nếu không đạt yêu cầu thì phải bỏ. Nhiều năm liền, ông cùng gia đình và xã viên kiên trì tìm cách chế biến phù hợp với điều kiện vùng nguyên liệu Bình Sơn.

“Đi đâu tôi học hỏi tới đó, mua chè về thử nghiệm, không đạt là phải bỏ. Năm 2023, vợ chồng tôi cùng một xã viên tiếp tục thử nghiệm và thưởng trà, nhiều lô vẫn không đạt”, ông Tú kể.

Với ông, chất lượng sản phẩm phải bắt đầu từ chính cây chè. HTX chú trọng chăm sóc cây, sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học và hệ thống tưới tự động nhằm duy trì điều kiện sinh trưởng ổn định.

Bên cạnh sản xuất, xây dựng thị trường cũng được ông Tú đặc biệt quan tâm. Ông từng mang sản phẩm chè đến các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại để người tiêu dùng trực tiếp dùng thử.

“Cứ mang chè đi cho người ta uống thử. Nếu họ khen thì mình làm tiếp, còn chê thì về sửa”, ông Tú nói.

Sự kiên trì ấy từng bước mang lại kết quả. HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn hiện có 24 thành viên, tổng diện tích sản xuất khoảng 80ha và có 4 sản phẩm được công nhận OCOP.

Trong đó, “Chè sạch Bình Sơn” đạt OCOP 4 sao; các sản phẩm Mật ong bốn mùa hoa rừng, trà xanh túi lọc Bình Sơn và trà gai leo túi lọc Bình Sơn đạt OCOP 3 sao.

Việc sản phẩm chè được nâng hạng OCOP trở thành dấu mốc quan trọng đối với HTX, nhưng theo ông Tú, đó không phải đích đến cuối cùng.

“Muốn lên 4 sao, phải làm đồng đều từ vùng nguyên liệu, cách chăm sóc, thời điểm thu hái, chế biến đến đóng gói. Làm thật thì sản phẩm mới đứng được lâu”, ông chia sẻ.

Từ diện tích chè của gia đình, hiện ông Tú duy trì khoảng 3ha. Sản lượng chè khô hằng năm khoảng 8 tấn, giá bán bình quân khoảng 300.000 đồng/kg, doanh thu một năm hơn 2 tỷ đồng.

Gia đình ông tạo việc làm thường xuyên cho 5 lao động với mức thu nhập khoảng 7 triệu đồng/tháng; HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn giải quyết việc làm cho gần 100 lao động.

Chị Lê Thị Dung, một lao động tại HTX, cho biết công việc chủ yếu gồm chăm sóc cây, bón phân, làm cỏ và thu hái chè. Việc làm gần nhà giúp chị có thêm thu nhập mà vẫn có thể đảm đương công việc gia đình.

“Công việc ở vườn chè không chỉ hái búp mà còn chăm cây, bón phân, làm cỏ… May mắn là gần nhà, tôi vừa tranh thủ làm đồng áng, vừa lo việc nhà. Một ngày khoảng 8 tiếng, thu nhập 7 triệu đồng/tháng, giúp gia đình ổn định hơn”, chị Dung chia sẻ.

Gần 30 năm kể từ ngày rời phố lên vùng đồi Bình Sơn, người thợ điện năm nào đã trở thành người gắn bó với cây chè và quá trình xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.

Nhìn lại hành trình ấy, ông Tú không nói về những thành công bằng những con số lớn, mà nhắc đến sự kiên trì của người làm nông nghiệp.

“Làm nông nghiệp không thể nóng vội. Phải đi chậm, làm chắc, giữ chữ tín”, ông nói.

Từ một quyết định từng bị cho là “gàn”, ông Tú đã chọn cách bám đất, bám đồi và đi cùng cây chè. Hành trình ấy không chỉ tạo dựng sinh kế cho gia đình mà còn góp phần thay đổi cách nghĩ, cách làm của người dân vùng chè Bình Sơn.

Nguyễn Kiên