Từ một người thợ cơ khí

Gần 20 năm trước, hành trang bước vào nghề của Doanh nhân Nguyễn Mạnh Hùng không có nhiều ngoài sức trẻ và một nghề cơ khí trong tay. Như nhiều người thợ khác, suy nghĩ ban đầu của ông khá đơn giản: có nghề thì đi làm, có việc thì nhận, khách hàng cần gì thì cố gắng làm cho được.

“Một mối hàn phải chắc. Một bộ khung phải đúng. Một công việc đã nhận thì phải tìm cách hoàn thành”, ông nhớ lại.

Những ngày đầu ấy chưa có khái niệm về hệ thống, quản trị hay chiến lược. Công việc đến đâu thì xoay xở đến đó. Thiếu người thì tìm thợ, thiếu vật tư thì tìm nguồn, thiếu tiền thì tìm cách xoay dòng tiền. Nhưng chính những năm tháng trực tiếp làm nghề giúp ông hình thành một cách nhìn khác về người thợ Việt.

Theo ông Hùng, người Việt không thiếu người khéo tay, không thiếu những người có khả năng học rất nhanh, cũng không thiếu những người thợ có thể tìm ra cách giải quyết một công việc khó bằng kinh nghiệm và sự sáng tạo.

“Điều còn thiếu đôi khi nằm ở một nơi khác”, ông nói.

Bước qua cánh cổng nhà máy

Cơ duyên đưa công việc của ông dần vào các khu công nghiệp. Phía sau những cánh cổng nhà máy là một thế giới khác của nghề, với những dây chuyền hiện đại, quy trình chặt chẽ và các tiêu chuẩn mà một người thợ làm việc bên ngoài ít khi phải đối diện.

“Ở đó, biết hàn chưa đủ. Biết điện chưa đủ. Làm nhanh cũng chưa chắc đã đủ”, ông Hùng nói.

Nhà máy cần người thợ biết an toàn, đúng giờ, giữ vệ sinh khu vực thi công và hiểu rằng một thao tác của mình có thể ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn cần kế hoạch, hồ sơ, báo cáo, tiến độ, trách nhiệm và một đầu mối có thể đứng ra giải quyết vấn đề đến cùng. Từ thực tế ấy, ông nhận ra khoảng cách giữa việc làm được và làm chuyên nghiệp.

“Người thợ có thể bán tay nghề. Nhưng một nhà máy cần mua sự yên tâm”, ông nói.

Theo ông Hùng, khoảng cách giữa hai điều này cũng là một phần khoảng cách mà người làm dịch vụ kỹ thuật Việt Nam phải vượt qua trên con đường hội nhập.

Những người đứng phía sau sản phẩm

Nhắc đến công nghiệp, người ta thường nói đến những sản phẩm lớn: một chiếc ô tô, một chiếc điện thoại, một linh kiện điện tử hay một máy móc được xuất khẩu ra thế giới. Nhưng phía sau những sản phẩm ấy còn có rất nhiều người làm những công việc ít được nhắc đến.

Đó là người sửa một đoạn đường ống, đấu nối hệ thống điện, xử lý mái xưởng bị dột, cải tạo nền nhà, lắp hệ thống thông gió, sửa hệ thống hút bụi, xử lý khí hay di chuyển một chiếc máy để dây chuyền mới có thể hoạt động.

Có những công việc chỉ vài triệu đồng, có những việc chỉ cần vài người làm trong một buổi. Nếu đặt cạnh giá trị của một nhà máy hàng trăm triệu USD, đó là những phần việc rất nhỏ.

“Nhưng một việc nhỏ nếu không được giải quyết đúng lúc đôi khi có thể ảnh hưởng đến cả một dây chuyền lớn”, ông Hùng phân tích.

Từ đó, ông nhìn thấy một ngách nghề tồn tại âm thầm trong các khu công nghiệp: dịch vụ kỹ thuật phục vụ nhà máy trong suốt quá trình vận hành.

“Chúng tôi không trực tiếp sản xuất ra sản phẩm của nhà máy. Công việc của chúng tôi là góp phần giúp nơi tạo ra những sản phẩm ấy hoạt động ổn định hơn”, ông nói. Theo ông, đây không phải lĩnh vực hào nhoáng nhưng rất cần thiết.

Hội nhập không chỉ là đưa hàng Việt ra thế giới

Nhiều năm làm việc cùng các doanh nghiệp nước ngoài cũng thay đổi cách ông nhìn về hai chữ “hội nhập”.

“Hội nhập không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc một doanh nghiệp Việt Nam mang sản phẩm ra nước ngoài”, ông Hùng nói.

Ngay tại Việt Nam đã có hàng nghìn nhà máy nước ngoài hoạt động. Trong những nhà máy ấy là các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn, môi trường và quản trị.

Nếu một người thợ Việt, một tổ đội Việt hay một doanh nghiệp kỹ thuật Việt có thể đáp ứng những tiêu chuẩn ấy và được khách hàng tin tưởng giao việc lâu dài, theo ông, đó cũng là một cách hội nhập.

“Không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng từng công việc cụ thể. Làm được việc của mình theo một tiêu chuẩn cao hơn”.

Từ góc nhìn đó, mỗi nhà máy FDI trên đất Việt Nam cũng có thể trở thành môi trường để doanh nghiệp và người lao động Việt Nam học hỏi, nâng chuẩn và trưởng thành.

Vấn đề, theo ông Hùng, không nên chỉ dừng lại ở câu hỏi: “Người Việt có làm được không?”

Mà phải tiến tới câu hỏi khó hơn: “Làm thế nào để người Việt làm được một cách chuyên nghiệp và được tin tưởng lâu dài?”

Một bên có năng lực, một bên có nhu cầu

Qua nhiều năm làm nghề, ông Hùng nhận thấy một nghịch lý thường xuyên xuất hiện.

Ngoài thị trường có rất nhiều người thợ giỏi nhưng công việc không ổn định. Có những tổ đội làm nghề hàng chục năm nhưng vẫn sống chủ yếu bằng những cuộc điện thoại giới thiệu việc. Có xưởng có máy móc và con người nhưng thiếu khách hàng. Có kỹ sư rất sâu chuyên môn nhưng không có một tổ chức phía sau để đưa năng lực của mình tới thị trường.

Trong khi đó, bên kia cánh cổng khu công nghiệp, các nhà máy vẫn cần cơ khí, điện, nước, HVAC, xây dựng, môi trường, đường ống, bảo trì và hàng loạt dịch vụ kỹ thuật khác mỗi ngày.

“Một bên có năng lực. Một bên có nhu cầu. Nhưng ở giữa vẫn còn một khoảng trống”, ông Hùng nói.

Theo ông, khoảng trống ấy không thể giải quyết chỉ bằng việc tìm thêm khách hàng. Nó liên quan đến cách tổ chức nghề.

Không phải doanh nghiệp nào cũng phải làm tất cả

Có một thời gian, suy nghĩ tự nhiên của ông cũng giống nhiều doanh nghiệp: muốn phát triển thì phải có thật nhiều người, làm được thật nhiều nghề và nhận được thật nhiều công việc.

Nhưng càng làm lâu, ông càng nhận ra điều đó không hẳn đúng.

“Không một doanh nghiệp nào cần phải giỏi tất cả”, ông nói.

Người giỏi điện hãy làm điện. Người giỏi cơ khí hãy phát triển cơ khí. Doanh nghiệp mạnh về môi trường tiếp tục làm môi trường. Chuyên gia hãy tập trung vào chuyên môn sâu. Những tổ đội địa phương có thể phát huy lợi thế gần khách hàng và khả năng phản ứng nhanh.

Câu hỏi quan trọng hơn là: “Làm thế nào để những người giỏi từng việc có thể đứng cùng nhau?”

Theo ông Hùng, nếu mỗi năng lực nhỏ được chuẩn hóa, kết nối và đặt đúng vị trí, nhiều nguồn lực riêng lẻ có thể tạo thành một năng lực lớn.

Đó cũng là “giấc mơ Việt” mà ông đang theo đuổi.

“Không phải giấc mơ về một doanh nghiệp Việt Nam làm tất cả. Mà là nhiều người Việt Nam cùng làm tốt phần việc của mình và có thể đứng chung trong một chuỗi giá trị đủ chuyên nghiệp để phục vụ những nhà máy tiêu chuẩn cao”.

Nâng tầm người thợ bằng chính nghề của mình

Nếu muốn đi con đường ấy, điểm xuất phát theo ông Hùng vẫn phải là người thợ.

“Nâng tầm người thợ không phải đổi cho họ một chức danh đẹp hơn”.

Một người thợ giỏi cần được bổ sung kiến thức về an toàn và tác phong công nghiệp. Một tổ trưởng cần biết lập kế hoạch, quản lý và báo cáo. Một kỹ thuật viên cần hiểu cách khảo sát nhu cầu của khách hàng. Một tổ đội cần biết làm việc theo quy trình và chịu trách nhiệm về chất lượng.

Người làm nghề cũng cần một con đường phát triển để hôm nay là thợ, ngày mai có thể trở thành tổ trưởng, kỹ thuật trưởng, chuyên gia hoặc người tổ chức một đội ngũ của chính mình.

“Khi đó, thứ họ bán không còn đơn thuần là một ngày công. Họ bán năng lực nghề nghiệp”.

Với ông, giá trị của người thợ cũng được nâng lên từ chính năng lực ấy.

Nâng tầm người thợ - nâng tầm nghề nghiệp - nâng tầm giá trị.

Đó không chỉ là câu chuyện thu nhập, mà còn là câu chuyện về vị trí của người làm nghề Việt Nam trong một nền công nghiệp đang hội nhập ngày càng sâu. Bách Việt cũng đang đi tìm câu trả lời 

Sau nhiều năm đi cùng những công việc sửa chữa, cải tạo và dịch vụ kỹ thuật trong nhà máy, Bách Việt đang bước vào một giai đoạn nhìn lại chính mình.

Ông Hùng thừa nhận doanh nghiệp chưa coi mình đã có một mô hình hoàn thiện.

Những kinh nghiệm tích lũy từ thực tế vẫn cần được chuẩn hóa thành quy trình. Con người cần được đào tạo. Quản trị cần được xây dựng. Những nguồn lực bên ngoài cần một cách kết nối phù hợp.

“Và quan trọng nhất, những gì hình thành phải được kiểm chứng bằng thực tế chứ không phải bằng một bản kế hoạch đẹp”, ông nói.

Bách Việt vì vậy đang thử chuyển từ tư duy “một doanh nghiệp làm nhiều nghề” sang một câu hỏi khác: Có thể xây dựng một chuỗi dịch vụ để nhiều người giỏi từng nghề cùng tham gia phục vụ nhà máy hay không?

Theo ông Hùng, đây vẫn là một hành trình đang ở phía trước.

Có thể sẽ còn những lần thử chưa thành công. Có những bài toán về con người, quản trị, tài chính và thị trường cần tiếp tục giải quyết.

Nhưng sau gần hai thập kỷ làm nghề, câu hỏi đã rõ hơn.

Giấc mơ Việt bắt đầu từ những việc rất nhỏ

Theo Nguyễn Mạnh Hùng, giấc mơ Việt đôi khi không nhất thiết bắt đầu bằng một công nghệ thật lớn hay một sản phẩm khiến cả thế giới phải biết đến.

“Nó có thể bắt đầu từ một việc nhỏ hơn rất nhiều”.

Một người thợ Việt bước vào một nhà máy Nhật Bản và được tin tưởng.

Một tổ đội Việt Nam làm việc trong một nhà máy Hàn Quốc và đáp ứng đầy đủ những tiêu chuẩn mà khách hàng yêu cầu.

Một doanh nghiệp kỹ thuật nhỏ không phải tự lớn lên thành một tổng thầu, nhưng vẫn có thể tham gia vào một chuỗi giá trị lớn bằng chính chuyên môn mình giỏi nhất.

Một chuyên gia có thể mang kinh nghiệm của mình truyền lại cho thế hệ người thợ tiếp theo. Và nhiều năng lực nhỏ của người Việt, khi được kết nối đúng cách, có thể tạo thành một năng lực đủ lớn.

“Có lẽ hội nhập đối với những người làm nghề bắt đầu giản dị như vậy”, ông Hùng nói.

Không phải chứng minh rằng người Việt giỏi hơn ai, mà là từng ngày làm cho nghề của mình tốt hơn hôm qua, đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao hơn và để khách hàng có thể đặt niềm tin vào năng lực của người Việt.

Từ một người thợ cơ khí bước vào nghề với đôi bàn tay và những công việc nhỏ, giấc mơ sau gần hai thập kỷ vì thế không còn chỉ là câu chuyện của một cá nhân hay một doanh nghiệp.

Đó là mong muốn để người thợ Việt có thể sống tốt hơn bằng nghề, doanh nghiệp kỹ thuật Việt có thể trưởng thành bằng năng lực thật và những nguồn lực Việt Nam có thể đứng cùng nhau trên con đường hội nhập.

Một hành trình dài. Nhưng cũng như nghề cơ khí, mọi thứ đều bắt đầu từ một chi tiết nhỏ được làm cho thật đúng.