Sửa Luật An toàn thực phẩm: Bước ngoặt quản lý theo chuỗi cung ứng và kiểm soát nguy cơ

Theo thông tin Bộ Y tế cập nhật sau Hội nghị giao ban báo chí ngày 7/7/2026 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tổ chức, Bộ Y tế đã tiếp thu các ý kiến góp ý để hoàn thiện báo cáo về chính sách của dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), làm rõ các định hướng và giải pháp đổi mới quản lý theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả, phù hợp yêu cầu phát triển.

Đây được xem là thông điệp xuyên suốt của dự thảo luật: đổi mới tư duy quản lý từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa rủi ro; từ quản lý theo từng công đoạn sang quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng; từ tiền kiểm là chủ yếu sang tăng cường hậu kiểm trên nền tảng khoa học, công nghệ và dữ liệu số.

Sau hơn 15 năm thực hiện, Luật ATTP năm 2010 đã góp phần quan trọng trong việc hình thành khung pháp lý cho công tác quản lý an toàn thực phẩm tại Việt Nam. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay đã thay đổi rất nhiều, từ quy mô sản xuất, phương thức kinh doanh cho đến sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính vì vậy, nhiều quy định của luật hiện hành không còn theo kịp thực tiễn.

An toàn thực phẩm (ATTP) không chỉ đơn thuần là chuyện "ăn chín uống sôi" của mỗi cá nhân, mà là một vấn đề chiến lược mang tính sống còn của toàn xã hội. Đây cũng chính là quan điểm của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã kết luận tại phiên họp ngày 25/11/2025: "Nếu không vệ sinh ATTP thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ được, đào tạo bao nhiêu bác sĩ cũng không thể giải quyết được việc này".

Do đó, chính sách sửa đổi Luật ATTP đặt mục tiêu xây dựng khung pháp lý hiện đại, đồng bộ, lấy sức khỏe người dân làm trung tâm và hướng tới phương thức kiểm soát của các nước phát triển.

Điểm nhấn của dự thảo lần này là chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm" dựa trên kiểm soát nguy cơ. Chính sách này hướng tới việc giám sát chặt chẽ thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu đến tận tay người tiêu dùng.

Kiểm soát chặt chẽ khâu sản xuất ban đầu

Dự thảo Luật quy định thực phẩm sau khi thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ phải đáp ứng nghiêm ngặt các mức giới hạn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm theo tiêu chuẩn của Ủy ban tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex). Các cơ sở này phải tuân thủ các quy định chuyên ngành về giống, phân bón, thức ăn chăn nuôi và vệ sinh thú y.

Đối với cơ sở sản xuất tại nước xuất khẩu: Tiếp tục duy trì các quy định của Luật ATTP về việc giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm tại nước sẽ xuất khẩu thực phẩm vào Việt Nam theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; Thủ tục đăng ký quốc gia, vùng lãnh thổ và cơ sở sản xuất, kinh doanh tại nước ngoài xuất khẩu thực phẩm vào Việt Nam.

Áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến (HACCP, ISO, GMP)

Một bước đột phá là lộ trình bắt buộc áp dụng các hệ thống quản lý ATTP tiên tiến. Theo đó, cơ sở sản xuất thực phẩm phải đáp ứng HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 và các hệ thống tương đương. Các cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe bắt buộc phải đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt (GMP). Những cơ sở đã áp dụng tốt các tiêu chuẩn như Global GAP, GMP, HACCP... sẽ được miễn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP.

Phân loại thực phẩm để kiểm soát nguy cơ hiệu quả

Dự thảo Luật đưa ra biện pháp quản lý phù hợp theo từng nhóm thực phẩm thay vì quản lý cào bằng. Cụ thể, đối với nhóm tiền kiểm, các sản phẩm nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành. Đối với nhóm hậu kiểm, các nhóm thực phẩm khác sẽ thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng và được cơ quan chức năng hậu kiểm trên thị trường.

Trong giai đoạn lưu thông, dự thảo Luật bổ sung nhiều biện pháp quản lý hiện đại như: Tăng cường trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trong hoạt động kinh doanh thực phẩm. Xây dựng dữ liệu tập trung liên thông để thực hiện quản lý ATTP trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Thực hiện phân tích nguy cơ, phòng ngừa sự cố và truy xuất nguồn gốc một cách bài bản.

Việc sửa đổi Luật ATTP sẽ mang lại nhiều giá trị với người dân, doanh nghiệp và cải cách hành chính. Theo đó, bảo vệ sức khỏe, phát triển thể chất và giảm gánh nặng chi phí y tế đối với người dân. Tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, khuyến khích sản xuất sạch và giúp thực phẩm Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu đối với các doanh nghiệp.

Cuối cùng, việc đơn giản hóa thủ tục, như cho phép thực phẩm nhập khẩu từ các lô hàng tin cậy được "thông quan trước - kiểm nghiệm sau", sẽ giúp giảm chi phí và thời gian đáng kể cho doanh nghiệp.

Theo Bộ Y tế, việc chuyển sang quản lý theo chuỗi không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần hình thành văn hóa trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Khi mọi chủ thể đều phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm của mình, chất lượng sẽ trở thành yếu tố cốt lõi để cạnh tranh và phát triển bền vững.

Đồng thời, người tiêu dùng cũng được bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thực phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng, qua đó củng cố niềm tin của xã hội đối với thị trường thực phẩm và tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất sạch, minh bạch và hiện đại.

Với lộ trình xây dựng dự thảo chặt chẽ, Luật ATTP sửa đổi kỳ vọng sẽ tạo ra "lá chắn" vững chắc, đảm bảo an ninh, an toàn thực phẩm trong tình hình mới.

Minh Anh