Siết chặt an toàn tài chính: Định hướng lại chiến lược hoạt động các công ty chứng khoán

Khung quy định mới nâng đáng kể hệ số rủi ro của các tài sản trọng yếu như trái phiếu doanh nghiệp, khoản phải thu hay phần vốn góp; đồng thời yêu cầu loại trừ các khoản đầu tư mất khả năng thanh toán khỏi vốn khả dụng. Điểm nổi bật là xếp hạng tín nhiệm – từ các tổ chức trong nước hoặc quốc tế – được đưa vào làm căn cứ xác định rủi ro trái phiếu doanh nghiệp. Theo VIS Rating, cách tiếp cận này tạo cơ chế phân loại rủi ro dựa trên chất lượng tín dụng thay vì chỉ căn cứ vào loại hình công cụ đầu tư, phù hợp với Luật Chứng khoán 2024 và góp phần chuẩn hóa thị trường trái phiếu.

Việc siết chặt hệ số rủi ro đối với các khoản phải thu rủi ro cao như hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), tiền đặt cọc bất động sản hay tạm ứng cho khách hàng lớn – trong đó hệ số rủi ro của nhóm tạm ứng được nâng từ 8% lên 50% – cho thấy định hướng hạn chế các nghiệp vụ không phải hoạt động cốt lõi nhưng tiềm ẩn rủi ro tín dụng lớn. Bên cạnh đó, với các khoản đầu tư vào công ty trách nhiệm hữu hạn vượt quá 25% vốn chủ sở hữu, trọng số rủi ro được cộng thêm tối đa 30%, mở rộng phạm vi quản lý so với trước đây chỉ áp dụng cho đầu tư cổ phần và trái phiếu. Mục tiêu là giảm thiểu rủi ro tập trung – yếu tố có thể gây hiệu ứng lan truyền trong hệ thống nếu doanh nghiệp lớn gặp biến động.

Những điều chỉnh này được đưa ra trong bối cảnh tổng tài sản của 30 CTCK lớn nhất tăng trưởng kép hàng năm 34% giai đoạn 2020 đến tháng 9/2025. Những công ty liên kết ngân hàng tư nhân thời gian qua đã tích cực cung cấp vốn cho các doanh nghiệp bất động sản và năng lượng tái tạo thông qua cho vay trực tiếp, đầu tư trái phiếu và cho vay ký quỹ, góp phần gia tăng rủi ro tín dụng. Thị phần của nhóm CTCK liên kết ngân hàng cũng tăng mạnh nhờ các đợt tăng vốn lớn, kéo theo mức độ gắn kết ngày càng chặt giữa hệ thống ngân hàng và CTCK, đồng thời làm tăng nguy cơ lan truyền rủi ro trong trường hợp dòng tiền của các doanh nghiệp lớn gặp khó khăn.

Dù vậy, VIS Rating đánh giá tác động ngắn hạn của quy định mới lên tăng trưởng kinh doanh của các CTCK sẽ không quá lớn, bởi phần lớn các đơn vị này vẫn duy trì tỷ lệ an toàn tài chính cao hơn nhiều so với ngưỡng tối thiểu 180%. Những CTCK tập trung vào cho vay ký quỹ và tự doanh cổ phiếu thanh khoản cao như MBS hay SHS đang duy trì tỷ lệ an toàn tài chính ở mức 550 – 650% trong nửa đầu năm 2025, cho thấy năng lực hấp thụ rủi ro tốt. Trong khi đó, các công ty nắm giữ nhiều trái phiếu doanh nghiệp như VNDirect hay TPS đang tích cực tăng vốn để củng cố bộ đệm rủi ro, phù hợp với hướng điều chỉnh của chính sách mới.

Các quy định an toàn tài chính siết chặt được kỳ vọng sẽ định hướng lại chiến lược kinh doanh toàn ngành, tập trung vào các hoạt động cốt lõi như cho vay ký quỹ, kinh doanh trái phiếu và các giấy tờ có giá, trong khi thu hẹp các khoản phải thu BCC – vốn thường liên quan đến cho vay các doanh nghiệp dòng tiền yếu, đòn bẩy cao và có lịch sử chậm trả trái phiếu. Cùng với đó, việc phân bổ rủi ro theo xếp hạng tín nhiệm dự kiến giúp minh bạch hóa chất lượng tài sản, hỗ trợ các CTCK chuyên đầu tư và phân phối trái phiếu trong việc đánh giá tổ chức phát hành.

Về dài hạn, các điều chỉnh này được ví như “lá chắn hệ thống”, giúp giảm thiểu rủi ro tập trung, hạn chế lan truyền rủi ro giữa ngân hàng và chứng khoán, đồng thời định hình quỹ đạo phát triển ổn định và minh bạch hơn cho thị trường. Trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư lạc quan và hoạt động thị trường có dấu hiệu nóng lên, khung an toàn tài chính mới được kỳ vọng sẽ giữ vai trò “vành đai an toàn”, đảm bảo tăng trưởng không dựa trên tích lũy tài sản rủi ro mà dựa trên năng lực vốn và quản trị rủi ro chặt chẽ.

Đỗ Khuyến