Nghệ An: Hành trình đưa nước mắm truyền thống Nam Nghĩa vươn tầm thế giới

Theo chân ông Dương Hà Nam (SN 1965) - chủ cơ sở HTX nước mắm Nam Nghĩa, đến xưởng sản xuất của cơ sở có địa chỉ tại thôn Tân An, xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An chúng tôi dễ dàng cảm nhận được sự tâm huyết của người đàn ông này trong từng giọt mắm. Sinh ra và lớn lên ở vùng biển Quỳnh Lưu, tuổi thơ của ông Nam gắn liền với những chum mắm xếp dọc sân nhà, những thùng gỗ ủ cá phơi nắng và mùi mặn mòi đặc trưng của biển cả.

Nghề làm nước mắm đã được gia đình ông gìn giữ, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một phần mưu sinh. Tuy nhiên, cũng như nhiều hộ dân địa phương, việc sản xuất vẫn chủ yếu nhỏ lẻ, thủ công, thị trường tiêu thụ hẹp, thu nhập bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Hơn nữa, nếu giữ cách làm cũ, nước mắm địa phương khó có thể cạnh tranh với các thương hiệu trên thị trường. Điều này khiến ông Nam luôn trăn trở về một mô hình vừa bảo tồn nghề truyền thống, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân. Từ những trăn trở đó, năm 2017, ông Dương Hà Nam mạnh dạn đầu tư mở rộng quy mô, thành lập HTX nước mắm Nam Nghĩa. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự chuyển mình từ sản xuất manh mún sang sản xuất bài bản, chuyên nghiệp, với việc đầu tư nhà xưởng, chuẩn hóa quy trình và xây dựng thương hiệu một cách bài bản.

"Để đạt chứng nhận OCOP 3 sao, chúng tôi đã phải đáp ứng rất nhiều tiêu chí khắt khe. Quá trình này cũng giúp HTX nước mắm Nam Nghĩa từng bước thay đổi tập quán sản xuất, tăng cường ứng dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng về mẫu mã, giá cả và chất lượng. Hiện HTX nước mắm Nam Nghĩa đang thương thảo với một số đối tác quốc tế để đưa sản phẩm vào thị trường này trong thời gian tới, đồng thời tiếp tục hoàn thiện sản phẩm để hướng tới mục tiêu đạt chuẩn OCOP 4 sao", ông Dương Hà Nam chia sẻ.

Theo ông Nam, cá làm mắm được thu mua trực tiếp từ ngư dân trong vùng, chủ yếu là cá cơm, cá trích, cá nục,... Đây là những loại cá ngon, đạm nhiều và có hương vị đặc trưng. Cá sau khi mua về được trộn muối theo tỉ lệ riêng, rồi đưa vào ủ chượp, phơi nắng tự nhiên từ 12 đến 18 tháng. Đây là công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình truyền thống.

"Sau khi chắt lọc lấy nước cốt, nước mắm tiếp tục được ủ cùng các nguyên liệu quen thuộc như đường, gạo rang, vừng, lạc… nhằm tạo mùi thơm hài hòa, dễ chịu. Từ đó cũng tạo sự khác biệt với các loại nước mắm khác trên thị trường", ông Nam chia sẻ thêm. Điểm khác biệt lớn nhất của nước mắm Nam Nghĩa so với nhiều sản phẩm trên thị trường hiện nay là lượng cá sử dụng nhiều, cho nước cốt đậm, vị mặn mòi vừa phải, hương thơm tự nhiên và đặc biệt không gắt.

Mỗi năm, HTX nước mắm Nam Nghĩa cung ứng ra thị trường khoảng 20.000 lít sản phẩm, mang về doanh thu hàng tỷ đồng, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động địa phương, góp phần ổn định sinh kế cho người dân vùng ven biển. Việc thu mua cá nguyên liệu từ ngư dân trong vùng cũng giúp hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa sản xuất nước mắm và khai thác hải sản, tạo điều kiện để bà con yên tâm bám biển. Không chỉ chú trọng hiệu quả kinh tế, HTX nước mắm Nam Nghĩa còn hướng đến sản xuất bền vững, thân thiện với môi trường. Bã cá sau khi lọc nước cốt được tận dụng làm phân bón hoặc thức ăn chăn nuôi, vừa tiết kiệm chi phí, vừa hạn chế chất thải ra môi trường, ông Nam cho biết.

Ông Dương Hà Nam luôn tâm niệm rằng làm kinh tế không chỉ để làm giàu cho bản thân mà còn phải gắn với trách nhiệm cộng đồng. Việc tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động địa phương, góp phần giữ gìn nghề truyền thống chính là cách ông hướng tới cuộc sống "tốt đời, đẹp đạo". Với những nỗ lực của bản thân, ông đã được nhận nhiều bằng khen về gương làm kinh tế của địa phương.

Trao đổi với báo chí, ông Hồ Văn Thanh - Chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An cho biết, HTX nước mắm Nam Nghĩa là một trong những cơ sở làm nước mắm quy mô lớn ở xã Quỳnh Phú. Đồng thời đây cũng là cơ sở nước mắm đạt chuẩn OCOP 3 sao, được người tiêu dùng tin tưởng, ưa chuộng. Đến nay, không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét, mô hình này còn góp phần giữ gìn và nâng tầm nghề làm nước mắm truyền thống của địa phương, tạo việc làm ổn định cho lao động ven biển.

Mạnh Nghiệp