Làng nghề bánh đa Thổ Hà - Ngôi làng mang dấu ấn Kinh Bắc xưa

“Cây đa, bến nước, sân đình

Làng quê Bắc Bộ gửi hình vào đây”

Cách trung tâm thành phố Hà Nội hơn 30 km về phía Bắc, chúng tôi đi theo quốc lộ 1 về phía đến thành phố Bắc Ninh, rẽ trái 3km đến phố Đặng, ngược theo đê sông Cầu 1km thì đến bến đò Thổ Hà, qua đò là đến làng. Thổ Hà được biết tới là một trong những ngôi làng cổ truyền được bảo tồn tốt nhất ở Việt Nam. Về với Thổ Hà, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng với ngôi làng vẫn còn nguyên vẹn hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình, nếp nhà cổ tạo nên một quần thể kiến trúc cảnh quan hết sức độc đáo. 

Vừa đặt chân đến đầu làng, chúng tôi đã bắt gặp hình ảnh người dân tấp nập chuyển những mẻ bánh đa ra ngõ phơi kín sân đình, những con ngõ nhỏ để đón nắng sớm. Cả ngôi làng phảng phất một mùi thơm của bột, bếp của nhà ai cũng đỏ lửa, khói ngun ngút. Qua đó, chúng tôi có thể cảm nhận được nhiều hơn sự khát khao của người dân làng trong việc duy trì và phát triển những nét văn hóa truyền thống của đất nước.

Ông Trần Quang Liêm - một người có nhiều năm gắn bó với làng nghề bánh đa Thổ Hà chia sẻ: “Khi nghề gốm bị mai một, người dân Thổ Hà chuyển sang nghề làm bánh đa. Ngày trước, bánh đa nem đều được tráng bằng tay, nhờ có công nghệ hiện đại mà thay đổi bằng máy, cả làng cũng khoảng 900 hộ đang theo nghề”.

Theo ông Liêm, ưu điểm của tráng máy chính là bánh được chín đều không bị hỏng bánh. Năng suất cũng được cải thiện rõ ràng, cao gấp 10 lần so với tráng tay. Bánh đa nem Thổ Hà được làm từ gạo với nhiều công đoạn như ngâm gạo, xay bột, tráng bánh và phơi, cắt. Yếu tố thời tiết quyết định không nhỏ đến chất lượng thành phẩm bởi nếu trời mưa bánh sẽ mốc, nắng to bánh dễ nứt.

Khác với bánh đa nem, bánh đa nướng được tráng bằng tay, yêu cầu người thợ phải có một đôi tay khéo léo, nhịp nhàng để bánh được tráng sao cho thật đều cả về hình thức lẫn hương vị. 

Bánh đa nướng được làm từ nguyên liệu chính là gạo, lạc, vừng và dừa. Bánh được tráng hai lần nên dày hơn các loại khác và được nướng vừa đủ giòn và thơm. Bởi vậy bánh đa nướng Thổ Hà được nhiều người ưa chuộng và nổi tiếng khắp miền Bắc chính là nguyên liệu độc đáo. 

Thời gian bánh bán chạy nhất thường bắt đầu từ tháng 9 năm nay cho đến hết tháng 2 năm sau. Hiện nay, sản phẩm bánh đa nem ngoài tiêu thụ trong nước, nhiều gia đình làng nghề Thổ Hà đã xuất khẩu sang các nước Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và các nước châu Âu. Vào những dịp gần tết, bánh đa nem của Thổ Hà sản xuất ra không đáp ứng đủ cho nhu cầu của thị trường.

Thưởng thức bánh đa Thổ Hà khi nhâm nhi cùng ly trà xanh mát, khiến chúng tôi không khó để cảm nhận được cái thi vị của cuộc sống. Vị béo của vừng, bùi của dừa, thêm một ngụm trà sẽ thấy được vị ngọt nơi cổ họng mà không phải món ăn nào cũng có được.

Có dịp về thăm Thổ Hà, chúng tôi vẫn mãi lưu luyến khi nhớ tới những ngôi nhà cổ, những phên bánh dài và cả những chiếc bánh đa thơm lừng, giòn tan. Và một điều không thể thiếu trên tay mỗi chúng tôi là một xâu bánh đa mang về Hà Nội làm quà. Và cứ thế, đặc sản bánh đa Thổ Hà đã theo biết bao du khách như chúng tôi mà ngày càng đi xa.

Hồng Phúc (Bài, ảnh)