Làng mộc Kim Bồng – Tinh hoa nghề mộc truyền thống của nghệ nhân Việt Nam

Di sản nghề mộc nổi tiếng 

Làng mộc Kim Bồng từ lâu được xem là một trong những biểu tượng tiêu biểu của nghề thủ công truyền thống Việt Nam. Trải qua hơn 600 năm lịch sử, nơi đây không chỉ lưu giữ tinh hoa nghề mộc cổ truyền mà còn phản ánh sự tài hoa, sáng tạo và bền bỉ của nhiều thế hệ nghệ nhân Việt Nam.

Nằm bên dòng sông Thu Bồn thơ mộng, đối diện phố cổ Hội An, làng Kim Bồng sở hữu vị trí thuận lợi cho giao thương và vận chuyển bằng đường thủy. Chính điều kiện tự nhiên ấy đã góp phần hình thành nhiều nghề thủ công nổi tiếng như mộc xây dựng, mộc mỹ nghệ, đóng tàu thuyền, đan tre, làm thúng chai hay dệt chiếu.

Trong đó, nghề mộc Kim Bồng trở thành dấu ấn đặc biệt của vùng đất Hội An và miền Trung Việt Nam.

Theo người dân địa phương, làng mộc Kim Bồng xưa có tên gọi Kim Bồng Châu. Từ nhiều thế kỷ trước, các dòng họ Nguyễn, Phan, Huỳnh và Chương đã nổi tiếng với nghề mộc truyền thống.

Những người thợ Kim Bồng không chỉ làm nhà gỗ, đồ gia dụng mà còn tham gia xây dựng đình chùa, hội quán và nhiều công trình kiến trúc lớn của triều Nguyễn.

Sự phát triển hưng thịnh của thương cảng Hội An vào thế kỷ XVI – XVIII đã giúp sản phẩm của làng mộc Kim Bồng vươn xa. Dấu ấn tài hoa của nghệ nhân Việt Nam vẫn còn hiện diện trên nhiều mái nhà cổ, góc phố Hội An và các công trình kiến trúc nổi tiếng tại miền Trung.

Người dân nơi đây vẫn truyền nhau câu nói: “Đàn bà làm nông, đàn ông làm thợ”. Câu thành ngữ giản dị ấy phản ánh niềm tự hào và truyền thống nghề mộc đã ăn sâu vào đời sống người dân Kim Bồng suốt nhiều thế hệ.

Từ nguy cơ mai một đến hành trình hồi sinh 

Tuy nhiên, dù hưng thịnh là vậy, nhưng có thời điểm, làng mộc Kim Bồng rơi vào giai đoạn khó khăn khi nhu cầu xây dựng nhà gỗ truyền thống giảm mạnh, trong khi nhiều người trẻ không còn mặn mà với nghề thủ công.

Quá trình đô thị hóa cùng áp lực mưu sinh khiến số lượng hộ theo nghề ngày càng ít. Nghề mộc Kim Bồng từng đứng trước nguy cơ mai một khi cả làng chỉ còn vài gia đình duy trì nghề tổ. Phải đến khi Hội An được UNESCO công nhận Di sản Văn hóa Thế giới, du lịch phát triển mạnh đã mở ra cơ hội mới cho các làng nghề truyền thống.

Theo đó, những người con của Kim Bồng bắt đầu quay trở về quê hương, phục hồi xưởng mộc và sáng tạo thêm nhiều sản phẩm phục vụ khách du lịch. Các tác phẩm mộc không còn chỉ là những công trình lớn mà được cải tiến thành quà lưu niệm nhỏ gọn, tinh xảo và giàu giá trị văn hóa.

Những sản phẩm như tượng gỗ, móc khóa 12 con giáp, thuyền buồm, tranh gỗ hay bộ lắp ghép bằng gỗ đã giúp nghề mộc Kim Bồng thích nghi tốt hơn với thị trường hiện đại.

Một trong những điểm đáng chú ý của làng mộc Kim Bồng hiện nay là sự xuất hiện của lớp nghệ nhân giàu sáng tạo. Họ không chỉ kế thừa kỹ thuật chạm khắc truyền thống mà còn ứng dụng thiết kế hiện đại, bán hàng trực tuyến và kể câu chuyện văn hóa qua từng sản phẩm.

Nhiều nghệ nhân tại Kim Bồng đã tham gia hoạt động du lịch làng nghề, phát triển các sản phẩm lưu niệm phục vụ du khách trong và ngoài nước. Tiêu biểu như gia đình nghệ nhân Huỳnh Sướng - một trong những nghệ nhân Việt Nam tiêu biểu góp phần giữ gìn và truyền nghề cho thế hệ kế cận.

Ngày nay, nghề mộc Kim Bồng không còn đơn thuần là sinh kế mà đang từng bước trở thành một phần của kinh tế di sản và ngành công nghiệp sáng tạo.

Hiện nay, làng mộc Kim Bồng đang trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá văn hóa Hội An. Du khách đến đây có thể trực tiếp trải nghiệm chế tác sản phẩm gỗ, tham quan các xưởng mộc truyền thống, tìm hiểu quy trình đóng tàu thuyền và khám phá đời sống làng quê ven sông Thu Bồn.

Bên cạnh đó, du lịch sinh thái, ẩm thực địa phương và các hoạt động trải nghiệm cộng đồng cũng đang tạo thêm sức hút cho vùng đất nơi đây.

Sự kết hợp giữa bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch bền vững đang mở ra hướng đi mới cho làng mộc Kim Bồng - nơi tinh hoa của nghệ nhân Việt Nam tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Thuỳ Linh (th)