Hà Nội hỗ trợ 84 làng nghề xây dựng thương hiệu: Đưa "di sản sống" vươn tầm quốc tế

Theo thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố hiện có 3.531 sản phẩm OCOP đã được đánh giá, phân hạng, trong đó các làng nghề đóng góp tới 1.006 sản phẩm (chiếm 28,5%). Để nâng cao giá trị cho các sản phẩm này, Hà Nội đã thực hiện hỗ trợ 84 làng nghề xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận.

Đến nay, đã có hơn 200 sản phẩm được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận bảo hộ. Bên cạnh đó, thành phố cũng công nhận 16 mô hình trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch cấp xã.

Phát triển làng nghề gắn với du lịch tiếp tục được chú trọng. Trong 56 điểm du lịch, khu du lịch cấp thành phố được công nhận, có 27 điểm gắn với tài nguyên làng nghề, làng nghề truyền thống, trong đó, 8 làng nghề được công nhận là điểm du lịch làng nghề. Hà Nội hiện có 175 di sản làng nghề truyền thống cần ưu tiên bảo vệ, trong đó, 11 nghề được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Thành phố có 415 nghệ nhân cùng hệ thống 47 hội làng nghề, 3 hiệp hội và 7 câu lạc bộ, là lực lượng quan trọng trong gìn giữ, trao truyền nghề.

Đặc biệt, hợp tác quốc tế đang mở thêm cơ hội nâng tầm làng nghề Hà Nội. Hiện, thành phố có 4 làng nghề: Bát Tràng, Vạn Phúc, Chuyên Mỹ và Sơn Đồng được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận là Làng nghề thủ công sáng tạo thế giới, góp phần khẳng định vị thế thủ công mỹ nghệ Hà Nội trên trường quốc tế.

Dưới góc nhìn chuyên môn, việc xây dựng thương hiệu làng nghề đòi hỏi một tư duy mới, vượt ra khỏi khuôn khổ sản xuất truyền thống. Ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, nhận định rằng các làng nghề Hà Nội là những “bảo tàng sống” vô cùng quý giá.

Ông nhấn mạnh: “Du khách ngày nay không còn chỉ muốn ngắm nhìn hay mua sản phẩm thủ công... Họ muốn trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm và lắng nghe những câu chuyện phía sau mỗi nghề truyền thống”.

Theo ông Đạt, thương hiệu của một làng nghề được hình thành từ chính những trải nghiệm thực tế và cảm xúc chân thực của khách hàng. Việc chuyển dịch từ bán sản phẩm thuần túy sang dịch vụ du lịch trải nghiệm là chìa khóa để nâng tầm giá trị thương hiệu.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thùy Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ, cho rằng xây dựng thương hiệu trong thời đại mới không thể tách rời chuyển đổi số. Thông qua các nền tảng số, nghệ nhân có thể livestream, kể những câu chuyện về lịch sử và nét độc đáo của sản phẩm trực tiếp đến khách hàng toàn cầu.

Bà khẳng định: “Chuyển đổi số không thay thế các giá trị truyền thống, mà là công cụ để gia tăng và lan tỏa những giá trị cốt lõi của làng nghề”.

Các chuyên gia cũng thống nhất rằng, muốn thương hiệu bền vững, phải đặt nghệ nhân vào vị trí trung tâm. Để làm được điều này, cần có cơ chế để người làm nghề có thể sống tốt bằng nghề. Khi người dân tự hào và có thu nhập ổn định từ di sản của cha ông, thương hiệu làng nghề sẽ được gìn giữ và phát triển một cách tự nhiên nhất.

Dù có tiềm năng lớn, quá trình xây dựng thương hiệu làng nghề vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Về hạ tầng, nhiều làng nghề thiếu mặt bằng đỗ xe, hệ thống nhà vệ sinh đạt chuẩn và các dịch vụ bổ trợ như homestay hay quán cà phê để giữ chân khách. Quy mô sản xuất phần lớn vẫn hoạt động theo hộ gia đình, nhỏ lẻ, khó đáp ứng các đơn hàng lớn và tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.

Cùng với đó là nguy cơ đứt gãy truyền nghề. Nghệ nhân giỏi ngày càng cao tuổi, trong khi lớp trẻ ít mặn mà với nghề nếu không thấy được tương lai kinh tế rõ ràng.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa làng nghề thành điểm đến công nghiệp văn hóa đặc sắc, Hà Nội đang đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái làng nghề. Điều này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp lữ hành và các hộ sản xuất để thay đổi tư duy làm du lịch chuyên nghiệp.

Việc hỗ trợ 84 làng nghề xây dựng thương hiệu mới chỉ là bước khởi đầu. Ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội chia sẻ, các làng nghề giống như những "viên ngọc thô" cần thời gian mài giũa. Với chiến lược bài bản, các "di sản sống" của Thủ đô chắc chắn sẽ trở thành những thương hiệu mạnh, đóng góp tích cực vào nền kinh tế sáng tạo của Hà Nội trong tương lai.

Minh Phương