Gạo phát thải thấp: "Chìa khóa" nâng tầm thương hiệu và giá trị xuất khẩu gạo Việt

Tại Hội thảo “Trọng tâm tại Việt Nam: Cơ hội thúc đẩy lúa phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) tổ chức ngày 23/1 tại Hà Nội, các chuyên gia nhấn mạnh rằng giảm phát thải khí nhà kính đã trở thành định hướng chiến lược xuyên suốt của ngành nông nghiệp. Việc Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 tại Hội nghị COP26 đã đặt ngành lúa gạo vào vị trí then chốt trong quá trình chuyển đổi này.

Theo TS. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi từ tư duy sản xuất chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Gạo phát thải thấp chính là giải pháp khí hậu hiệu quả, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của hạt gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Hiện nay, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) không chỉ là “vựa lúa” lớn nhất cả nước mà còn giữ vai trò trọng yếu trong nỗ lực giảm phát thải khí mê-tan từ canh tác lúa nước. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều mô hình canh tác thông minh đã được triển khai như:

Kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) giúp quản lý nguồn nước hiệu quả và giảm phát thải. Sử dụng giống chất lượng cao và quản lý phân bón hợp lý tiết giảm đầu vào, bảo vệ môi trường. Hệ thống đo đếm và chứng nhận phát thải tạo ra “tác động kép” vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, vừa tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Sản xuất xanh và có chứng nhận môi trường đang trở thành ưu thế vượt trội cho xuất khẩu. Theo số liệu, trong năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu 8,06 triệu tấn gạo, đạt trị giá 4,1 tỷ USD, chính thức vượt qua Thái Lan để vươn lên vị trí thứ hai thế giới về xuất khẩu gạo.

Đặc biệt, nông sản đạt chuẩn xanh và truy xuất được nguồn gốc phát thải có thể tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản và Bắc Mỹ. Tại đây, giá trị gạo xanh có thể cao hơn từ 10 - 25% so với sản phẩm thông thường. Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam khẳng định, việc tham gia chuỗi sản xuất này không chỉ mở rộng thị trường mà còn cải thiện thu nhập bền vững cho người trồng lúa.

Dù tiềm năng lớn, quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt với nhiều rào cản như: Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, khó đồng bộ kỹ thuật. Chi phí chuyển đổi ban đầu cao và thiếu hệ thống đo đạc, báo cáo phát thải (MRV) đáng tin cậy.

Tuy nhiên, Việt Nam không đơn độc trong hành trình này. Các tổ chức như Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), Liên minh châu Âu và Chính phủ Đức (thông qua tổ chức GIZ) đang tích cực hỗ trợ các dự án hành động khí hậu. Những kinh nghiệm thành công tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu để chia sẻ với các khu vực khác như châu Phi hay Mỹ Latinh, khẳng định vai trò tiên phong của ASEAN trong nông nghiệp bền vững.

Gạo phát thải thấp không đơn thuần là một sản phẩm nông nghiệp mà còn là câu chuyện thương hiệu quốc gia. Nếu được triển khai đúng hướng, đây sẽ là chìa khóa để Việt Nam vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa bứt phá mạnh mẽ trên bản đồ nông sản toàn cầu, đồng thời mang lại sinh kế bền vững cho hàng triệu nông dân.

Minh Phương