Bộ tiêu chí xác định xuất xứ góp phần xây dựng và bảo vệ thương hiệu Việt

Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu chủ trì Hội thảo, với sự tham dự của đại diện Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, các Bộ, ban ngành; đại diện của các Hiệp hội ngành hàng và hơn 100 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và chế biến lưu thông hàng hóa trong nước.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Anh Sơn cho biết: “Việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay, nhằm giúp doanh nghiệp có cơ sở minh bạch hóa thông tin, tránh gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, đồng thời hỗ trợ quá trình xây dựng và bảo vệ thương hiệu Việt".

Tương tự, bà Bùi Thị Thùy Dương, đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia cho biết: “Thực tiễn ghi nhãn hiện nay khiến không ít doanh nghiệp gặp lúng túng, trong khi người tiêu dùng bị đánh lừa bởi hàng gắn mác Việt nhưng thực chất là sản phẩm lắp ráp đơn giản từ nguyên liệu nhập khẩu”.

Sự thiếu hụt này không chỉ ảnh hưởng đến niềm tin người tiêu dùng và sức cạnh tranh của hàng Việt mà còn khiến các cơ quan chức năng gặp khó khăn trong kiểm tra, xử lý các trường hợp gian lận xuất xứ.

Cũng tham gia trao đổi về tình hình triển khai xây dựng tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu đã cung cấp thông tin và làm rõ về các vấn đề: phân biệt sự khác nhau giữa chứng nhận xuất xứ, ghi nhãn xuất xứ, truy xuất nguồn gốc; thực tiễn chứng nhận xuất xứ, ghi nhãn hàng hoá; kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới về những vấn đề này.

Theo bà Hiền, hiện nay Việt Nam đã có Nghị định 31/2018/NĐ-CP quy định về xuất xứ hàng hóa áp dụng cho xuất khẩu và nhập khẩu, song “đối với hàng hóa lưu thông trong nước thì vẫn đang có nhiều cách hiểu khác nhau và chưa có bộ tiêu chí chính thức để xác định”.

“Có những đôi giày bán trên thị trường được dán nhãn ‘Made in Vietnam’, nhưng thực chất không hề có giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) Việt Nam”, bà Hiền nêu thực trạng.

Trong khi đó, nhiều sản phẩm có C/O hợp lệ khi xuất khẩu lại không có quy định bắt buộc gắn nhãn rõ ràng khi tiêu thụ trong nước. Giấy chứng nhận xuất xứ giúp hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan theo cam kết quốc tế, còn truy xuất nguồn gốc là để minh bạch quá trình từ sản xuất đến phân phối sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Từ kinh nghiệm quốc tế, bà Hiền cho biết, nhiều nước như Thụy Sĩ, các quốc gia EU, Hoa Kỳ đều áp dụng nguyên tắc: nơi thực hiện công đoạn cuối cùng làm thay đổi bản chất sản phẩm là nơi xác định xuất xứ. “Không thể xem công đoạn như đánh bóng giày dép hay đóng gói đơn giản là yếu tố xác định xuất xứ Việt Nam. Chúng ta cần phân biệt đâu là ‘gia công đơn giản’, đâu là ‘gia công tạo ra giá trị bản chất’, làm căn cứ rõ ràng để ghi nhãn và công nhận hàng Việt Nam”, bà Hiền khẳng định.

Báo cáo tại hội thảo về công tác quản lý thị trường, tăng cường phòng chống gian lận thương mại và nguồn gốc xuất xứ, ông Trần Việt Hùng, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, trước bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, thị trường nội địa phát triển mạnh, đặc biệt là thương mại điện tử bùng nổ, việc quản lý xuất xứ hàng hóa ngày càng quan trọng.

Theo ông Hùng, đây là nền tảng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, uy tín doanh nghiệp và xây dựng thị trường minh bạch, công bằng. Tuy nhiên, tình trạng gian lận thương mại, đặc biệt là gian lận về xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức cạnh tranh của hàng Việt.

“Hiện nay còn thiếu các quy định chi tiết, rõ ràng để xác định tiêu chí hàng hóa “sản xuất tại Việt Nam” lưu thông trong nước, gây lúng túng cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc giữa các bộ, ngành, địa phương chưa kết nối, gây khó khăn trong điều tra, giám sát”, ông Hùng nhấn mạnh.

Đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đề xuất hoàn thiện tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như blockchain, QR code trong truy xuất nguồn gốc, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia liên thông, nâng cao năng lực giám sát không gian mạng và tổ chức đào tạo cho lực lượng chức năng...

Đồng thời nhấn mạnh vai trò chủ động, tự giác của doanh nghiệp và người tiêu dùng trong việc minh bạch thông tin về nguồn gốc sản phẩm, góp phần tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng Việt Nam.

Cũng tại hội thảo, các doanh nghiệp bày tỏ sự quan tâm đến việc ghi nhãn đối với hàng hóa sản xuất tại Việt Nam xuất khẩu ra nước ngoài, sau đó quay trở lại tiêu thụ nội địa. Liên quan đến vấn đề này, bà Bùi Thị Thùy Dương, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, với hàng hóa xuất khẩu rồi quay trở lại tiêu thụ nội địa, thì sẽ thực hiện ghi nhãn như hàng hóa sản xuất tại Việt Nam lưu thông trên thị trường Việt Nam.

Theo bà Dương, trước đây theo Nghị định số 43, có cho phép gắn nhãn phụ trên cơ sở nhãn gốc đã xuất khẩu. Tuy nhiên, tại Nghị định số 111 hiện hành, việc này không còn phù hợp vì dễ gây hiểu nhầm đó là hàng nhập khẩu. “Chúng tôi thấy rằng việc này gây ra gian lận thương mại, khiến người tiêu dùng hiểu rằng đó là hàng nhập khẩu chứ không phải hàng sản xuất tại Việt Nam nữa”, bà Dương nhấn mạnh.

Minh Phương