Xúc tiến thương mại, đòn bẩy đưa xuất nhập khẩu cán đích 1.000 tỷ USD

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong tháng 8/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 109,7 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc 31,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế 8 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mức 770,14 tỷ USD, tăng trưởng 28,7% so với cùng kỳ.

Điều này cho thấy khả năng phục hồi và duy trì đà sản xuất, giao thương tốt của các doanh nghiệp trong nước. Đây đồng thời cũng là dư địa lớn để các chương trình xúc tiến thương mại phát huy vai trò kết nối, thúc đẩy ký kết đơn hàng mới khi nhiều ngành hàng bước vào giai đoạn cao điểm cuối năm.

Với kết quả đạt được sau 8 tháng, Việt Nam cần thêm khoảng 230 tỷ USD trong 4 tháng cuối năm để chính thức ghi danh vào nhóm các quốc gia có kim ngạch thương mại đạt 1.000 tỷ USD. Để giải quyết bài toán áp lực trung bình khoảng 57,5 tỷ USD/tháng này, việc định hình chiến lược xúc tiến thương mại riêng biệt cho từng thị trường đóng vai trò quyết định.

Cụ thể, tại Hoa Kỳ (thị trường xuất khẩu lớn nhất), trong 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sang nước này đạt 122 tỷ USD. Xúc tiến thương mại tại đây sẽ tập trung chuyển dịch mạnh sang kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp Việt Nam với các nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối lớn và chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, các cơ quan chức năng sẽ chủ động hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các rào cản thương mại liên quan đến thuế quan, quy tắc xuất xứ, lao động và môi trường. 

Tại Trung Quốc (thị trường nhập khẩu lớn nhất), kim ngạch nhập khẩu đạt 161,9 tỷ USD sau 8 tháng. Xúc tiến thương mại hướng tới mục tiêu kép: vừa phục vụ nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu sản xuất, vừa mở rộng không gian xuất khẩu hàng hóa Việt Nam. Chiến lược tiếp cận sẽ chuyển đổi theo hướng "mỗi địa phương là một thị trường", khai thác sâu theo từng phân khúc người tiêu dùng và hệ thống phân phối riêng biệt. Ngoài ra, thương mại điện tử xuyên biên giới sẽ là bệ phóng giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tiếp cận trực tiếp thị trường tỷ dân này.

Đối với các thị trường lớn khác như: EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN, hoạt động xúc tiến thương mại được gắn chặt chẽ với việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết.

Cụ thể, thị trường EU, đi kèm với việc tận dụng ưu đãi thuế quan từ EVFTA là việc hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và tuân thủ trách nhiệm giải trình trong chuỗi cung ứng. Nhật Bản & Hàn Quốc, khai thác đồng bộ trên cả ba trụ cột: thương mại thị trường, thu hút dòng vốn đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu của đối tác.

Khu vực ASEAN định hướng gắn kết xúc tiến thương mại với việc xây dựng chuỗi cung ứng nội khối bền vững, đồng thời tập trung khai thác thị trường sản phẩm Halal đầy tiềm năng, đặc biệt tại Indonesia và Malaysia.

Bên cạnh việc giữ chân các khách hàng truyền thống, việc đa dạng hóa bản đồ xuất khẩu là yêu cầu cấp thiết để phân tán rủi ro và tạo ra các động lực tăng trưởng mới dài hạn. Khu vực Nam Á (trọng tâm là Ấn Độ), được định hướng là khu vực tăng trưởng mới của Việt Nam. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu khoảng 20%/năm, hướng đến đạt kim ngạch xuất khẩu 28 tỷ USD vào năm 2030.

Khu vực Tây Á mở ra không gian hợp tác rộng lớn cho nông sản, thực phẩm, dệt may, hàng tiêu dùng, linh kiện điện tử và vật liệu xây dựng nhờ động lực từ Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE. Khu vực châu Phi tập trung xúc tiến có trọng điểm vào các quốc gia cửa ngõ lớn như Ai Cập, Algeria, Nigeria, Bờ Biển Ngà và Nam Phi. 

Khu vực Mỹ Latinh tận dụng tối đa ưu đãi từ Hiệp định CPTPP tại các quốc gia thành viên như Mexico, Chile, Peru, song hành với việc đẩy mạnh mở rộng quy mô thương mại với các nền kinh tế lớn khác như Brazil, Argentina và Khối thị trường chung Nam Mỹ.

Thực tế cho thấy, Việt Nam đang thực thi 17 FTA nhưng kim ngạch xuất khẩu tận dụng ưu đãi thuế quan trong giai đoạn 2024-2025 chỉ đạt khoảng 100 tỷ USD (tương đương tỷ lệ tận dụng chỉ khoảng 30 - 40%). Đây là một khoảng trống dư địa rất lớn cần được khai phá.

Để giải quyết vấn đề này, hệ sinh thái hỗ trợ FTA cần được chuyển hóa thành các nguồn thông tin thiết thực, trực quan và dễ áp dụng cho từng ngành hàng, quy mô doanh nghiệp. Công tác xúc tiến thương mại không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu cơ hội thị trường, mà phải là người đồng hành hướng dẫn doanh nghiệp về quy trình, chi phí và tiêu chuẩn kỹ thuật để gia nhập thị trường đích một cách tối ưu nhất.

Ở góc độ doanh nghiệp, việc nâng cao chất lượng nội tại cũng chính là một phần cốt lõi của xúc tiến thương mại bền vững. Theo ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, ngành dệt may dù tăng trưởng xuất khẩu không quá bùng nổ nhưng vẫn duy trì được giá trị xuất siêu đáng kể. Doanh nghiệp dệt may hiện nay đang chuyển dịch mạnh mẽ từ "chạy theo sản lượng" sang "tập trung nâng cao chất lượng", tăng cường đầu tư công nghệ, tự chủ nguồn cung nguyên phụ liệu và cải thiện hiệu quả sản xuất.

Tương tự, các ngành hàng chủ lực khác như điện tử cũng đang bám sát tính chất mùa vụ, kỳ vọng bứt tốc xuất khẩu trong giai đoạn cao điểm sản xuất vào tháng 9 và tháng 10. Do đó, xúc tiến thương mại thời kỳ mới không chỉ quảng bá sản phẩm thô, mà là quảng bá năng lực sản xuất xanh, công nghệ hiện đại và khả năng thích ứng chuỗi cung ứng của toàn bộ doanh nghiệp Việt.

Tuấn Kiệt