Xuất khẩu tôm Việt đón "tin vui" từ Mỹ và Trung Quốc

Năm 2025 ghi nhận một cột mốc lịch sử khi kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam đạt 4,6 tỷ USD, tăng trưởng mạnh 19% so với năm trước đó. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay, khẳng định vị thế trụ cột của con tôm trong tổng kim ngạch 11,3 tỷ USD của toàn ngành thủy sản.

Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng này vẫn được duy trì ổn định. Tính đến hết ngày 15/2/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước đã đạt gần 1,46 tỷ USD, trong đó tôm tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt. Riêng trong tháng 1/2026, xuất khẩu tôm đạt 331 triệu USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ.

"Cú hích" từ thị trường Mỹ: Thuế chống bán phá giá giảm mạnh

Một trong những tin vui lớn nhất đến từ Bộ Thương mại Mỹ (DOC) khi cơ quan này công bố kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với tôm nước ấm đông lạnh Việt Nam.

So với mức thuế sơ bộ lên tới 35,29% công bố vào tháng 6/2025, mức thuế cuối cùng đã giảm đáng kể. Cụ thể, Công ty CP Thủy sản Sóc Trăng (STAPIMEX) và Công ty Thông Thuận chịu mức thuế biên độ 25,76%. Nhóm doanh nghiệp được hưởng mức thuế riêng biệt chỉ phải chịu mức ký quỹ là 4,28%, thấp hơn nhiều so với dự kiến trước đó.

Việc DOC giảm thuế không chỉ giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí mà còn giải tỏa tâm lý cho các nhà nhập khẩu Mỹ, thúc đẩy việc ký kết hợp đồng mới ngay từ quý I/2026.

Việt Nam trở thành nhà cung cấp tôm hùm số 1 cho Trung Quốc

Tại thị trường tỷ dân, con tôm Việt Nam đã có sự bứt phá ngoạn mục. Năm 2025, Việt Nam chính thức vượt qua Canada để trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất cho Trung Quốc với sản lượng 24.067 tấn, chiếm khoảng 34,5% thị phần.

Tôm hùm xanh chiếm ưu thế. Đây là mặt hàng "đầu kéo" với kim ngạch năm 2025 đạt 840 triệu USD, tăng tới 131% so với năm 2024. Chỉ riêng tháng 1/2026, xuất khẩu tôm hùm xanh sang Trung Quốc đạt khoảng 100,2 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ.

Lợi thế về địa lý gần, thời gian giao hàng nhanh và khả năng cung ứng hàng sống là những yếu tố then chốt giúp tôm Việt Nam chiếm lĩnh thị trường này.

Thách thức và chiến lược bứt phá cho mục tiêu 11,5 tỷ USD

Dù đón nhận nhiều tin vui, ngành tôm vẫn phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt. Từ tháng 3/2026, tôm hùm Canada có thể được gỡ bỏ mức thuế 25% tại Trung Quốc, tạo nên cuộc đua mới về thị phần. Tại Mỹ và EU, các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và "xanh hóa" chuỗi cung ứng (ESG) ngày càng khắt khe.

Để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu thủy sản 11,5 tỷ USD trong năm 2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến yêu cầu ngành tôm tập trung 3 trụ cột: Chủ động nguồn nguyên liệu, giảm phụ thuộc nhập khẩu; Đẩy mạnh chế biến sâu, gia tăng tỷ trọng sản phẩm giá trị cao; Chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ESG và giảm phát thải.

Theo lãnh đạo Bộ, năm 2026 sẽ là năm tăng tốc chuyển đổi xanh trong nuôi trồng thủy sản, thúc đẩy mô hình nuôi tuần hoàn, tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính. Khoảng 1 triệu tấn phụ phẩm thủy sản mỗi năm sẽ được khai thác hiệu quả theo hướng kinh tế tuần hoàn, tạo thêm giá trị gia tăng.

Lãnh đạo ngành cũng nhấn mạnh việc củng cố chuỗi liên kết từ vùng nuôi – nhà máy chế biến – logistics – thị trường, bảo đảm giao hàng ổn định, truy xuất minh bạch, qua đó nâng cao uy tín thương hiệu tôm Việt Nam.

Những tín hiệu tích cực từ kết quả POR19 tại Hoa Kỳ, đà tăng mạnh của tôm hùm tại Trung Quốc và cơ hội tại EU cho thấy thị trường vẫn rộng mở. Song song, áp lực về phòng vệ thương mại, an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn xanh và cạnh tranh giá ngày càng lớn.

Năm 2026 sẽ không chỉ là câu chuyện tăng kim ngạch, mà là phép thử về năng lực chuyển đổi của ngành tôm Việt Nam – từ sản xuất nguyên liệu sang chuỗi giá trị cao, từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và minh bạch.

Nếu tận dụng tốt cơ hội thị trường, củng cố chuỗi cung ứng và kiên định với định hướng xanh hóa, số hóa và chế biến sâu, tôm Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp tục giữ vững vị thế trụ cột, đóng góp quan trọng vào mục tiêu 11,5 tỷ USD xuất khẩu thủy sản năm 2026 và xa hơn là xây dựng thương hiệu tôm quốc gia bền vững trên bản đồ thế giới.

Minh Anh