Xuất khẩu thủy sản Việt dự kiến vượt mốc kỷ lục 11 tỷ USD trong năm 2025

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu (XK) thủy sản tháng 11/2025 đạt gần 990 triệu USD, tăng 6,6% so với cùng kỳ năm trước – kết quả tích cực trong bối cảnh thị trường toàn cầu còn nhiều biến động.

Nhiều nhóm sản phẩm chủ lực ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Tôm đạt hơn 385 triệu USD, tăng 11,7%, với tôm chân trắng và tôm hùm đều tăng trưởng hai chữ số. Cá tra đạt gần 197 triệu USD, tăng 9,7%; các nhóm mực, cá biển và nhuyễn thể tiếp tục xu hướng cải thiện.

Tính chung 11 tháng qua, XK thủy sản đạt hơn 10,5 tỷ USD, tăng 14,6% so với cùng kỳ 2024. Trong đó, tôm tiếp tục là động lực tăng trưởng với 4,31 tỷ USD (tăng 21,2%), cá tra đạt hơn 2 tỷ USD (tăng 9%), cá ngừ đạt 855,7 triệu USD; các nhóm sản phẩm giá trị gia tăng giữ mức tăng hai chữ số.

Với những kết quả tích cực này, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả năm 2025 được dự báo đạt 11,2 - 11,3 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. 

Trong 11 tháng năm 2025, các thị trường trọng điểm đều ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ. Trong đó, CPTPP chiếm tỷ trọng lớn nhất (27,2%) và tăng mạnh 24,3%. Trung Quốc và Hồng Kông tăng 30,6%. Riêng Trung Quốc chiếm thị phần 20,2% và giá trị xuất khẩu sang thị trường này tăng mạnh nhất trong các thị trường lớn, đạt 33,7%.

Hoa Kỳ chiếm 17,6% thị phần nhưng có dấu hiệu chậm lại trong quý IV, mặc dù lũy kế 11 tháng vẫn tăng 8,1%. Brazil tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm 15 thị trường lớn, với 37,4%.

Dù đạt tăng trưởng kỷ lục, ngành thủy sản vẫn đối mặt với nhiều rủi ro lớn từ yếu tố nội tại và thị trường quốc tế. Thiên tai khốc liệt cuối năm đã bộc lộ rõ các điểm yếu trong tổ chức sản xuất thủy sản. 

Thiệt hại gây ra hậu quả nghiêm trọng, nhiều vùng nuôi mất trắng hạ tầng, con giống và vật tư, tác động trực tiếp tới kế hoạch sản xuất đầu năm 2026, đặc biệt với các đối tượng nuôi chu kỳ dài như tôm hùm và cá biển giá trị cao.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) ước tính thiệt hại ngành thủy sản trong ba thập kỷ qua lên tới hàng tỷ USD.

Về mặt cạnh tranh, khó khăn lớn nhất được chỉ ra là quy hoạch vùng nuôi chưa hợp lý, dẫn đến dịch bệnh phức tạp và giá thành sản xuất cao. Giá thành tôm Việt Nam hiện cao hơn 30% so với Ấn Độ và gấp đôi Ecuador, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Ngành thủy sản toàn cầu năm 2026 dự báo hướng tới ổn định, nhưng thách thức vẫn đến từ sự cạnh tranh từ các đối thủ lớn như Ấn Độ, Ecuador, Indonesia. Đặc biệt, Hoa Kỳ dự kiến siết chặt các yêu cầu nhập khẩu từ năm 2026, buộc các doanh nghiệp (DN) phải chuẩn bị kỹ về minh bạch chuỗi cung ứng, tuân thủ tiêu chuẩn lao động và chống khai thác IUU (khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định).

Để duy trì tăng trưởng dài hạn, ngành thủy sản Việt Nam đang đẩy mạnh tái cấu trúc và áp dụng các giải pháp thích ứng căn cơ. Ngành đang tập trung vào việc tái cấu trúc không gian sản xuất nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu.

Các giải pháp bao gồm: Rà soát quy hoạch vùng nuôi và điều chỉnh mật độ thả nuôi hợp lý; hạn chế phát triển tự phát, giảm thiểu ô nhiễm và rủi ro thiên tai; đầu tư hạ tầng vùng nuôi trọng điểm và thay thế vật liệu lồng bè truyền thống bằng vật liệu bền vững nhằm tăng khả năng chống chịu.

Việc ứng dụng công nghệ được coi là trọng tâm để giảm thiểu rủi ro và tăng năng suất. FAO khuyến nghị ứng dụng chuyển đổi số, IoT, trí tuệ nhân tạo (AI) và blockchain để quan trắc môi trường, ghi nhận thiệt hại và hỗ trợ phục hồi. Ngành cũng khuyến khích phát triển mô hình chuỗi giá trị, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người nuôi, nhằm cân đối cung - cầu và chia sẻ rủi ro.

Doanh nghiệp Việt Nam được khuyến nghị chủ động tái cơ cấu thị trường, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và đầu tư công nghệ chế biến để nâng cao tiêu chuẩn bền vững. Việc tuân thủ tiêu chuẩn bền vững đang được đền đáp bằng mức giá cao hơn trên thị trường. Thậm chí, người tiêu dùng Trung Quốc sẵn sàng trả giá cao hơn cho hải sản có chứng nhận.

Ngành cũng đề xuất chính sách bảo hiểm rủi ro nuôi biển để tạo "tấm đệm" tài chính trước những biến động thiên tai ngày càng phức tạp.

Minh Phương