Xuất khẩu tăng tốc nhờ chuyển đổi xanh: Bước tiến đến thị trường toàn cầu với ESG

Bà Vũ Kim Hạnh – Chủ tịch Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao – nhận định rằng hành vi tiêu dùng đang thay đổi mạnh mẽ, với ưu tiên dành cho các sản phẩm thân thiện môi trường, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng. “Giờ đây, các tiêu chuẩn xanh, thực phẩm an toàn hay mức phát thải thấp không còn là lợi thế bổ sung mà là điều kiện bắt buộc”, bà khẳng định.

Theo bà Hạnh, việc không sở hữu chứng nhận liên quan đến môi trường hoặc quản trị bền vững khiến doanh nghiệp dễ bị loại khỏi sân chơi quốc tế, đặc biệt ở các thị trường khó tính như Mỹ, EU hay Nhật Bản. Chuyển đổi xanh vì vậy đã trở thành một "giấy thông hành" để giữ vững vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một ví dụ nổi bật là Công ty cổ phần Thực phẩm G.C (GCF - UPCoM). Trong Báo cáo phát triển bền vững 2024, doanh nghiệp này công bố loạt thành tựu ấn tượng sau khi áp dụng tiêu chuẩn ESG toàn diện và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ xanh: sản lượng tăng hơn 27%, doanh thu đạt gần 579 tỷ đồng (tăng 22%), lợi nhuận trước và sau thuế đều vượt gấp đôi năm trước.

“Chiến lược xanh hóa giúp chúng tôi mở rộng xuất khẩu sang 22 quốc gia, bao gồm các thị trường khắt khe như châu Âu, Hàn Quốc hay Bắc Mỹ. Không chỉ tăng trưởng, chúng tôi còn xây dựng được vị thế mới cho nông sản Việt”, ông Nguyễn Văn Thứ – Chủ tịch HĐQT chia sẻ.

Đằng sau kết quả tích cực là sự đầu tư quyết liệt vào công nghệ và tối ưu quy trình sản xuất. G.C đã cắt giảm 12% lượng điện tiêu thụ nhờ tự động hóa, tiết kiệm 15% nước nhờ tái sử dụng, và giảm 8% phát thải khí nhà kính nhờ chuyển sang năng lượng tái tạo.

Hiện tại, hơn 60% sản phẩm của công ty đã dùng bao bì tái chế hoặc dễ phân hủy. Doanh nghiệp đặt mục tiêu giảm 20% nhựa dùng một lần vào năm 2026, đồng thời hoàn thiện hệ thống quản trị ESG để thâm nhập các thị trường như Trung Quốc và Ấn Độ.

Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, mô hình "Zero capex solar" – cung cấp điện mặt trời mà không yêu cầu vốn đầu tư ban đầu – đang được nhiều nhà máy áp dụng. Ông Phạm Đăng An, Phó tổng giám đốc Vũ Phong Energy Group, cho biết đây là bước chuẩn bị thiết yếu trước khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU có hiệu lực đầy đủ từ năm 2026.

“Nếu không kiểm soát được lượng phát thải, doanh nghiệp sẽ phải gánh thêm thuế carbon. Khi đó, mọi khâu trong chuỗi cung ứng – từ nguyên liệu đến phân phối – đều phải minh bạch dữ liệu khí thải”, ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo khảo sát mới nhất của Dự án hàng Việt Nam chất lượng cao – Chuẩn hội nhập, vẫn còn tới 80% doanh nghiệp chưa có chiến lược ESG rõ ràng. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn xem ESG là chi phí hơn là đầu tư, thiếu cả đội ngũ chuyên trách lẫn hệ thống dữ liệu nền tảng về khí thải và năng lượng.

Câu chuyện thực tế từ một doanh nghiệp đồ gỗ là minh chứng rõ nét: chỉ vì không nộp được báo cáo CBAM đúng hạn, họ đã bị đối tác châu Âu từ chối đơn hàng dù sản phẩm đạt chất lượng.

“Nếu không sớm thay đổi nhận thức và hành động, doanh nghiệp Việt sẽ gặp bất lợi lớn trong cuộc chơi toàn cầu hóa xanh”, ông Trần Thanh Tâm – Phó phòng Khoa học công nghệ và Quan hệ đối ngoại, Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM – lên tiếng cảnh báo.

Minh Hoàng