Xuất khẩu gạo Việt khẳng định vị thế bằng chất lượng và bền vững

Theo số liệu thống kê, trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 3,37 triệu tấn, mang về 1,58 tỷ USD. Dù sản lượng chỉ giảm nhẹ 1,4%, nhưng kim ngạch lại sụt giảm mạnh tới 10,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do giá gạo xuất khẩu bình quân liên tục đi xuống, chỉ đạt khoảng 464 USD/tấn trong tháng 4, mức thấp nhất trong vòng nửa thập kỷ qua. Đà giảm này chịu tác động kép từ việc Ấn Độ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu khiến nguồn cung thế giới tăng mạnh và các thị trường lớn thay đổi chính sách.

Điển hình như Indonesia, với dự báo sản lượng nội địa đạt mức cao kỷ lục, quốc gia này đã quyết định không cấp hạn ngạch nhập khẩu trong năm 2026, khiến lượng gạo Việt xuất sang đây giảm tới 73%.

Giữa bức tranh nhiều thách thức, Philippines tiếp tục khẳng định vai trò là thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam. Trong 4 tháng đầu năm, xuất khẩu sang quốc gia này đạt 1,69 triệu tấn, trị giá hơn 740 triệu USD, tăng 14,1% về lượng.

Hiện tại, Philippines chiếm hơn 50% sản lượng và gần 47% tổng kim ngạch xuất khẩu gạo của nước ta. Do ảnh hưởng của El Niño tới sản xuất nội địa, dự báo Philippines có thể phải nhập khẩu tới gần 5 triệu tấn gạo trong năm 2026. Tín hiệu tích cực cũng được ghi nhận vào nửa đầu tháng 5 khi hoạt động thu mua từ các đối tác Đông Nam Á bắt đầu sôi động trở lại.

Trước bối cảnh thị trường mới, Bộ Công Thương đã ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT nhằm tăng cường các nhiệm vụ giải pháp thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo. Công tác điều hành hiện nay được đặt trong yêu cầu kép, vừa thúc đẩy xuất khẩu, vừa đảm bảo an ninh lương thực và ổn định thị trường trong nước.

Trong đó, các giải pháp trọng tâm bao gồm: Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài thường xuyên cập nhật diễn biến cung – cầu, chính sách của các đối tác để kịp thời cảnh báo rủi ro cho doanh nghiệp. Tập trung vào các thị trường truyền thống như Malaysia, Indonesia, Philippines và mở rộng sang các thị trường giá trị cao như EU, Vương quốc Anh thông qua các FTA.

Bộ Công Thương công bố phần mềm hệ thống báo cáo phục vụ quản lý hoạt động xuất khẩu gạo, giúp minh bạch hóa dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện thủ tục nhanh chóng hơn.

Để nâng cao sức cạnh tranh lâu dài, các chuyên gia và lãnh đạo ngành đều thống nhất ngành lúa gạo cần một cuộc chuyển đổi về tư duy. Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, ông Đỗ Hà Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giúp nông dân nâng cao khả năng lưu trữ để chủ động điều tiết thời điểm bán hàng, tránh bị ép giá bởi thương lái.

Tận dụng các giống lúa thơm, chất lượng cao để nâng tầm giá trị hạt gạo Việt trên trường quốc tế. Triển khai Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long nhằm đáp ứng tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và xu hướng tiêu dùng xanh. Triển khai các đề án thuộc Chiến lược phát triển dịch vụ logistics để giảm chi phí, tăng tính cạnh tranh.

Dù đang đối mặt với giai đoạn khó khăn về giá, nhưng với sự điều hành linh hoạt của Bộ Công Thương và chiến lược chuyển dịch sang phân khúc chất lượng cao, ngành lúa gạo Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua thách thức, hướng tới mục tiêu xuất khẩu bền vững và hiệu quả hơn trong tương lai.

Tuấn Kiệt