Xuất khẩu gạo giữ nhịp tăng trưởng, hướng tới giá trị "xanh"

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 6/2026, Việt Nam ước xuất khẩu khoảng 910.000 tấn gạo, đạt kim ngạch 373,1 triệu USD. Lũy kế 6 tháng đầu năm, xuất khẩu gạo đạt khoảng 5,2 triệu tấn, trị giá 2,38 tỷ USD, tăng 9,9% về khối lượng nhưng giảm 2,5% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. 

Nguyên nhân chính của sự sụt giảm giá trị kim ngạch dù sản lượng tăng là do giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 459,6 USD/tấn, giảm 11,3% so với cùng kỳ năm trước. Điều này phản ánh áp lực cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế vẫn đang gia tăng mạnh mẽ.

Về thị trường, Philippines tiếp tục giữ vững vị trí là khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm khoảng 45% tổng kim ngạch. Tiếp sau đó là Trung Quốc (19,4%) và Ghana (8,5%). Đáng chú ý, thị trường Iraq ghi nhận mức tăng trưởng đột biến gấp 132,4 lần so với cùng kỳ, trong khi xuất khẩu sang Trung Quốc cũng tăng tới 87% trong 5 tháng đầu năm.

Thị trường lúa gạo thế giới trong những tháng tới được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng từ hiện tượng El Niño, dự kiến xuất hiện mạnh vào tháng 7 và tháng 8. Điều này làm dấy lên những lo ngại về nguồn cung vụ mới tại châu Á, khiến giá gạo xuất khẩu của Việt Nam có dấu hiệu tăng nhẹ vào tháng 6, đạt mức 410-415 USD/tấn đối với gạo 5% tấm.

Tuy nhiên, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), nhận định rằng nhu cầu tiêu dùng gạo toàn cầu sẽ không có biến động quá lớn do thương mại gạo thế giới hằng năm thường vận động trong biên độ ổn định. Những đợt tăng giá do El Niño thường chỉ mang tính cục bộ và ngắn hạn. Do đó, nông dân và doanh nghiệp được khuyến cáo không nên chạy theo các tín hiệu giá nhất thời mà cần bám sát nhu cầu thực tế của thị trường mục tiêu.

Đáng chú ý, ngành lúa gạo trong giai đoạn này không còn nằm ở con số sản lượng mà ở khả năng nâng cao giá trị gia tăng thông qua sản xuất bền vững. Các thị trường cao cấp hiện nay ngày càng khắt khe hơn với các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là phát triển bền vững.

Sản xuất lúa phát thải thấp đang trở thành xu hướng tất yếu và là điều kiện bắt buộc để gạo Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh. Với khoảng 3,8 triệu ha đất lúa, việc áp dụng các quy trình canh tác giảm phát thải không chỉ giúp Việt Nam thực hiện cam kết quốc tế mà còn giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng hạt gạo và gia tăng thu nhập cho nông dân.

Ông Lê Thanh Tùng nhấn mạnh: “Chúng ta cần thay đổi tư duy từ việc tạo ra những cánh đồng lớn với ít nông dân sang xây dựng những cánh đồng lớn có sự tham gia của nhiều nông dân thông qua hợp tác xã”. Hợp tác xã sẽ đóng vai trò then chốt trong việc liên kết vùng nguyên liệu, áp dụng cơ giới hóa và quy trình kỹ thuật đồng bộ.

Dự báo nửa cuối năm 2026, xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển nhờ nhu cầu ổn định từ các nước châu Á như Philippines và Trung Quốc. Theo báo cáo từ USDA, tiêu thụ gạo toàn cầu niên vụ 2026-2027 có thể vượt sản lượng khoảng 3,36 triệu tấn, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Đây chính là cơ hội để các quốc gia có năng lực cung ứng ổn định như Việt Nam hưởng lợi về giá trong trung và dài hạn.

Để biến cơ hội thành giá trị thực, ngành lúa gạo cần tập trung vào các giải pháp then chốt. Trong đó, đẩy nhanh xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và phát triển các dòng gạo chất lượng cao. Tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu để xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Chủ động điều tiết sản xuất và linh hoạt trong ký kết hợp đồng để ứng phó với các biến động địa chính trị và thời tiết cực đoan.

Với những bước đi chiến lược này, Việt Nam hoàn toàn có thể giữ vững vị thế trong nhóm các quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi từ "lượng" sang "chất".

Tuấn Anh