Xuất khẩu cá tra và surimi - "chìa khóa" bứt phá thị trường năm 2026

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 đánh dấu sự trở lại của ngành surimi và chả cá sau 2 năm sụt giảm liên tục. Kim ngạch xuất khẩu nhóm sản phẩm này đạt hơn 344 triệu USD, tăng 15% so với năm 2024.

Surimi có lợi thế là nguồn đạm giá hợp lý, dễ chế biến, phù hợp các món tiện lợi. Ở Mỹ, nhóm sản phẩm “thanh cua” tiếp tục lan tỏa mạnh trên kênh bán lẻ, online nhờ yếu tố giá và tính tiện dụng.

Năm thị trường nhập khẩu nhiều nhất gồm Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc, EU và Nhật Bản, chiếm hơn 81% tổng kim ngạch. Trong đó, Hàn Quốc vẫn dẫn đầu với giá trị gần 83 triệu USD, dù thị trường này có nhiều tháng sụt giảm không ổn định.

Thị trường EU ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ với xu hướng ưa chuộng các sản phẩm đóng gói nhỏ và tối ưu chi tiêu. Năm 2025, xuất khẩu sang EU đạt hơn 35 triệu USD, tăng gấp 2 lần so với năm 2024. Đáng chú ý, thị trường này có "đà tăng trưởng muộn" nhưng bứt tốc rất nhanh vào cuối năm với các thời điểm tăng trưởng lên tới 3 con số.

Bên cạnh đó, thị trường Trung Quốc cũng duy trì mức tăng trưởng liên tục trong năm qua, đạt kim ngạch hơn 54 triệu USD, tăng 41%. Việc chinh phục các thị trường có tiêu chuẩn khắt khe như EU sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao mặt bằng chất lượng để mở rộng sang các khu vực khó tính khác.

Năm 2025, xuất khẩu cá tra giá trị gia tăng (GTGT) đạt 51 triệu USD, tăng 8%, phản ánh nỗ lực đa dạng hóa sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam. Dù thị trường Mỹ vẫn giữ vai trò trọng điểm với mức tăng 22% (đạt 17 triệu USD), nhưng từ tháng 8/2025, các sản phẩm Việt Nam phải chịu mức thuế đối ứng 20%, gây ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh về giá.

Trong bối cảnh đó, các thị trường ngách đang mở ra cơ hội mới với mức tăng trưởng ấn tượng: Nhật Bản tăng 70% (đạt gần 5 triệu USD); Hàn Quốc tăng 85%; Israel tăng mạnh 146%; Canada và Thụy Sĩ lần lượt tăng 84% và 41%.

Ngược lại, các thị trường truyền thống như Anh, Australia, Hà Lan và Trung Quốc lại ghi nhận sự sụt giảm từ 9% đến 66%, do áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm thay thế và tiêu chuẩn bền vững nghiêm ngặt.

VASEP dự báo xuất khẩu chả cá, surimi và cá tra GTGT sẽ tiếp tục đà tăng trưởng trong năm 2026. Tuy nhiên, ngành này vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như: Giá nguyên liệu, đặc biệt là surimi cá thịt trắng, có thể duy trì ở mức cao do yếu tố hạn ngạch và mùa vụ. Các thị trường lớn như Mỹ và EU sẽ thắt chặt quy định về nhãn mác, phụ gia, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng. Người mua sẽ ưu tiên các nhà cung cấp có chất lượng ổn định, giao hàng chuẩn và hồ sơ chứng từ minh bạch.

Để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần tập trung vào các sản phẩm chế biến sâu như thanh cua, chả cá tẩm vị, đồng thời nâng cao uy tín bằng thương hiệu và các chứng nhận quốc tế. Việc linh hoạt điều chỉnh chiến lược theo từng thị trường cụ thể sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ các biến động bên ngoài.

Minh Phương