Xiaomi Việt Nam, Y&B bị phạt: Luật sư nói gì?

Mới đây, Ủy ban cạnh tranh Quốc gia liên tiếp xử phạt các doanh nghiệp như Xiaomi Việt Nam, Công ty cổ phần Y&B (đơn vị phân phối độc quyền các sản phẩm mang thương hiệu Cocoon Việt Nam) do không thông báo trước hoặc không công khai cho người tiêu dùng việc tài trợ người có ảnh hưởng nhằm xúc tiến thương mại và khuyến khích tiêu dùng sản phẩm. 

Khi đăng tải các bài viết liên quan, nhiều độc giả phản hồi rằng, không hiểu các doanh nghiệp này đang mắc lỗi gì? Vì sao lại bị phạt? Phóng viên Thương hiệu và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với Luật sư Trần Đình Khiêm – Luật sư Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) xoay quanh vấn đề này.

- Ông có thể đưa ra góc nhìn pháp lý cùng các ví dụ trực quan cụ thể để người tiêu dùng hiểu rõ hơn về quy định này. Từ đó, giúp người dân nhận biết được quyền lợi của chính mình.

Luật sư Trần Đình Khiêm: Nhiều người tiêu dùng hiện nay vẫn cho rằng việc người nổi tiếng, KOL, KOC hoặc các nhà sáng tạo nội dung trên mạng xã hội giới thiệu sản phẩm là hoạt động bình thường. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, cần phân biệt rõ đâu là ý kiến, trải nghiệm cá nhân và đâu là nội dung quảng cáo, xúc tiến thương mại được thực hiện theo thỏa thuận với doanh nghiệp.

Theo quy định tại khoản 3 Điều 22 và khoản 3 Điều 33 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm thông báo trước, công khai cho người tiêu dùng biết việc tài trợ cho người có ảnh hưởng để thực hiện hoạt động xúc tiến thương mại. Đồng thời, người có ảnh hưởng khi giới thiệu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cũng phải thông báo trước cho người tiêu dùng về việc mình được tài trợ để thực hiện hoạt động đó.

Quy định này được xây dựng nhằm bảo đảm tính minh bạch của thông tin, giúp người tiêu dùng nhận biết được đâu là nội dung quảng cáo có yếu tố thương mại và đâu là những đánh giá khách quan, độc lập.

Có thể hiểu đơn giản rằng, nếu một người nổi tiếng hoặc KOL đăng tải video với nội dung như: “Tôi đã sử dụng sản phẩm này nhiều tháng và thấy rất hiệu quả, mọi người nên mua dùng thử”, nhưng thực tế người đó được doanh nghiệp trả tiền hoặc tài trợ để quảng bá sản phẩm mà không công khai thông tin này cho người xem biết, thì người tiêu dùng có thể hiểu nhầm đây là một đánh giá khách quan, từ đó đưa ra quyết định mua hàng.

Ví dụ, một beauty blogger đăng video đánh giá một loại mỹ phẩm và khẳng định đây là sản phẩm "tốt nhất thị trường", "an toàn tuyệt đối", "đã sử dụng lâu dài và có hiệu quả rõ rệt". Nếu video này được thực hiện theo hợp đồng quảng cáo hoặc có nhận tài trợ từ doanh nghiệp nhưng không gắn các thông báo như "Nội dung có tài trợ", "Quảng cáo", "Paid Partnership", "Hợp tác thương mại"... thì người tiêu dùng sẽ rất khó nhận biết đây là nội dung mang tính quảng bá thương mại.

Chính vì vậy, việc các doanh nghiệp như Xiaomi Việt Nam hoặc Công ty Cổ phần Y&B bị xử phạt không phải vì họ thuê KOL, KOC hay người nổi tiếng quảng bá sản phẩm. Pháp luật hoàn toàn cho phép doanh nghiệp thực hiện hoạt động quảng cáo, tiếp thị và xúc tiến thương mại thông qua người có ảnh hưởng. Vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ công khai, minh bạch về việc tài trợ hoặc hợp tác thương mại theo quy định của pháp luật.

Từ góc độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quy định này có ý nghĩa rất quan trọng. Khi biết một nội dung được tài trợ, người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin một cách thận trọng hơn, đánh giá khách quan hơn trước khi quyết định mua sản phẩm hoặc sử dụng dịch vụ. Ngược lại, nếu thông tin tài trợ bị che giấu, người tiêu dùng rất dễ bị tác động bởi tâm lý tin tưởng vào danh tiếng, uy tín hoặc sức ảnh hưởng của người giới thiệu.

Do đó, người tiêu dùng cần lưu ý rằng mình có quyền được cung cấp đầy đủ, chính xác và minh bạch các thông tin liên quan đến hàng hóa, dịch vụ theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023. Khi tiếp cận các nội dung quảng bá trên mạng xã hội, đặc biệt là những nội dung do người nổi tiếng hoặc KOL, KOC thực hiện, người tiêu dùng nên kiểm tra xem nội dung đó có được gắn nhãn quảng cáo, hợp tác thương mại hoặc thông báo tài trợ hay không để có cơ sở đánh giá khách quan trước khi đưa ra quyết định tiêu dùng.

- Ở chiều ngược lại, nếu các KOL, KOC quảng cáo sản phẩm bằng hình thức review, nhưng không thể hiện rõ việc nhận tài trợ từ các hãng thì có bị xử phạt không. Và mức phạt cụ thể ra sao thưa Luật sư?

Luật sư Trần Đình Khiêm: Có. Không chỉ doanh nghiệp tài trợ mà chính các KOL, KOC, người nổi tiếng hoặc người có ảnh hưởng trên mạng xã hội cũng có thể bị xử lý vi phạm nếu thực hiện hoạt động quảng cáo, xúc tiến thương mại nhưng không công khai việc mình được tài trợ hoặc nhận lợi ích vật chất từ doanh nghiệp.

Theo khoản 3 Điều 22 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, người có ảnh hưởng khi cung cấp thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho người tiêu dùng phải thông báo trước cho người tiêu dùng về việc mình được tài trợ để thực hiện hoạt động đó. Đây là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc nhằm bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động quảng cáo và bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin trung thực của người tiêu dùng.

Nói cách khác, nếu một KOL, KOC đăng tải bài viết, video hoặc livestream với hình thức "review", "chia sẻ trải nghiệm cá nhân", "đánh giá khách quan" nhưng thực tế lại nhận tiền, nhận hoa hồng, nhận sản phẩm miễn phí hoặc bất kỳ lợi ích vật chất nào từ doanh nghiệp mà không công khai cho người xem biết, thì hành vi này có thể bị xem là vi phạm quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ví dụ, một KOC nhận thù lao từ một nhãn hàng mỹ phẩm để thực hiện video đánh giá sản phẩm. Trong video, KOC khẳng định đây là sản phẩm hiệu quả, an toàn và khuyến khích người xem mua hàng nhưng không thông báo rằng mình đang thực hiện nội dung quảng cáo theo hợp đồng với doanh nghiệp. Trong trường hợp này, người tiêu dùng có thể hiểu nhầm đây là đánh giá khách quan từ trải nghiệm thực tế, trong khi bản chất lại là hoạt động quảng bá thương mại có trả phí.

Đối với chế tài xử lý, hiện nay Nghị định số 24/2025/NĐ-CP ngày 21/02/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã bổ sung các chế tài đối với hành vi vi phạm liên quan đến người có ảnh hưởng. Theo đó, hành vi không thông báo trước cho người tiêu dùng về việc được tài trợ để cung cấp thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Mức phạt cụ thể sẽ phụ thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm, chủ thể thực hiện hành vi và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ của từng vụ việc.

Đáng chú ý, nếu ngoài việc không công khai tài trợ, người có ảnh hưởng còn cung cấp thông tin sai sự thật, gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng, nguồn gốc, xuất xứ hoặc hiệu quả của sản phẩm thì họ còn có thể bị xử lý theo các quy định của pháp luật về quảng cáo, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thương mại điện tử hoặc các quy định pháp luật có liên quan.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, nếu hành vi quảng cáo sai sự thật gây thiệt hại cho số lượng lớn người tiêu dùng hoặc thu lợi bất chính với giá trị lớn, cá nhân vi phạm còn có thể phải bồi thường thiệt hại dân sự cho người tiêu dùng theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.

Có thể thấy rằng, pháp luật hiện nay không cấm KOL, KOC nhận tài trợ hoặc hợp tác quảng cáo với doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều bắt buộc là phải công khai, minh bạch mối quan hệ tài trợ đó để người tiêu dùng có đầy đủ thông tin trước khi quyết định tin tưởng và lựa chọn sản phẩm. Đây cũng là xu hướng quản lý đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường kinh doanh số và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ như hiện nay.

Xin cảm ơn ông!

Nguyễn Hoài thực hiện