Xây dựng cơ chế đặc thù, tạo "đột phá" phát triển văn hóa Việt Nam

Chuyển tư duy từ "quản lý văn hóa" sang "kiến tạo phát triển"

Thảo luận tại tổ, các đại biểu cơ bản thống nhất với dự thảo Nghị quyết và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về văn hóa.

Một trong những điểm sáng của dự thảo lần này là sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận: từ tư duy quản lý truyền thống sang xây dựng khuôn khổ chính sách mang tính kiến tạo phát triển.

Dự thảo đã đề cập đến nhiều nhóm chính sách trọng yếu như: nguồn lực đầu tư, ưu đãi cho bảo tồn văn hóa dân tộc, phát triển nhân lực và cơ chế đặt hàng sáng tạo. Tuy nhiên, để những chính sách này thực sự đi vào cuộc sống, các đại biểu cho rằng cần có những cơ chế đặc thù đủ mạnh và thể hiện rõ nét tính “đột phá”.

Làm rõ nội hàm "văn hóa" để tránh đầu tư dàn trải

Mặc dù thống nhất với quy định Nhà nước bảo đảm chi ngân sách cho văn hóa ở mức 2% hằng năm, các đại biểu bày tỏ lo ngại về tính hiệu quả nếu không xác định rõ phạm vi đầu tư.

ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) lưu ý cần làm rõ phạm vi, nội hàm của “văn hóa” trong Nghị quyết. Theo đại biểu, nếu không xác định cụ thể, dễ dẫn đến tình trạng dàn trải trong đầu tư, làm giảm hiệu quả và giá trị của nguồn lực, khó đạt được mục tiêu phát triển thực chất.

ĐBQH Vũ Ngọc Lâm (Quảng Ninh) cũng chỉ ra nhiều bất cập trong triển khai quy định này. Việc thiếu hướng dẫn chi tiết khiến địa phương lúng túng; khái niệm “văn hóa” có phạm vi rộng, đan xen nhiều lĩnh vực gây khó khăn trong xác định nội dung chi. Đồng thời, định mức chi hiện hành đã lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế; sự chồng chéo trong phân bổ ngân sách giữa văn hóa và khoa học – công nghệ cũng gây khó khăn trong tổ chức thực hiện và giải trình.

Cơ chế đột phá cho đô thị di sản và các dự án PPP

Cũng tại buổi thảo luận, một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là quy định thí điểm mô hình đô thị di sản. Các đại biểu đánh giá đây là cơ chế đột phá khi trao quyền cho địa phương áp dụng ưu đãi về đất đai, phí và lệ phí.

Tuy nhiên, để mô hình này thành công, ĐBQH Trần Thị Kim Nhung đề xuất xây dựng khung pháp lý toàn diện hơn bao gồm cả quy hoạch, kiến trúc và thủ tục hành chính để xử lý hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển kinh tế.

Nâng tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia các dự án đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa lên mức tối đa 80% (thay vì 70% như hiện nay) để tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tư nhân. Hỗ trợ về vốn vay ưu đãi và giải phóng mặt bằng để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.

Để Nghị quyết bao trùm và tạo bước khởi sắc rõ nét, các ĐBQH đề nghị Chính phủ tiếp cận chính sách theo hướng hệ thống hơn. Các nhóm vấn đề cần tập trung bao gồm: hoàn thiện thiết chế văn hóa, thúc đẩy số hóa, an ninh văn hóa và phát triển thị trường văn hóa gắn với hội nhập quốc tế.

Đáng chú ý, ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) nhấn mạnh yếu tố con người và sự bình đẳng trong văn hóa. Đại biểu Cầm ủng hộ đề xuất lấy ngày 24/11 hàng năm, gắn với sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất năm 1946. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn cơ sở lịch sử của ngày này nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền. Đồng thời kỳ vọng đây sẽ là dịp tổ chức các hoạt động phong phú như lễ hội, festival, qua đó tôn vinh giá trị văn hóa, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân và khích lệ đội ngũ văn nghệ sĩ.

Đại biểu cũng đề nghị dự thảo Nghị quyết cần quan tâm đầy đủ đến vấn đề bình đẳng giới trong lĩnh vực văn hóa. Theo đại biểu, cần có các quy định cụ thể nhằm hạn chế định kiến và bất bình đẳng giới trong các sản phẩm văn hóa, bởi văn hóa là kênh truyền tải thông điệp trực diện, có sức lan tỏa sâu rộng, cần bảo đảm không có sự phân biệt đối xử về giới.

Việc hoàn thiện dự thảo Nghị quyết với những cơ chế đặc thù, khả thi được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" để văn hóa Việt Nam phát triển mạnh mẽ, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP và khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Minh Anh