Việt Nam lập Quỹ đầu tư quốc gia: Tái cơ cấu SCIC thành “siêu nhà đầu tư” chiến lược

Sau gần hai thập kỷ hoạt động, SCIC đã khẳng định vai trò quan trọng trong việc quản lý danh mục tại hơn 100 doanh nghiệp với giá trị thị trường khoảng 8 tỷ USD và nộp ngân sách hơn 114.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo định hướng mới tại Nghị quyết 79, SCIC sẽ không còn dừng lại ở các hoạt động thụ động như quản lý vốn hay thoái vốn đơn thuần.

Thay vào đó, tổ chức này sẽ chuyển mình thành một nhà đầu tư chiến lược, chủ động phân bổ nguồn vốn quốc gia theo logic thị trường để phục vụ các ưu tiên phát triển dài hạn.

Ông Lê Thanh Tuấn - Phó Tổng Giám đốc SCIC cho rằng, Nghị quyết 79 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và được xem là một cột mốc mới trong cách nhìn nhận đối với khu vực kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Theo ông, đây gần như là lần đầu tiên khái niệm “Quỹ đầu tư quốc gia” được đề cập một cách rõ ràng trong một nghị quyết của Bộ Chính trị, qua đó thể hiện sự thay đổi đáng kể trong tư duy cũng như cách định vị vai trò của vốn nhà nước.

Sau khi Nghị quyết 79 được ban hành, ông Tuấn cho biết SCIC nhận thức rõ những yêu cầu và kỳ vọng mới được đặt ra. Điều này buộc tổ chức phải nhìn lại toàn bộ quá trình hoạt động, tự đánh giá năng lực và định hướng phát triển của mình nhằm đáp ứng kỳ vọng lớn từ Đảng, Nhà nước và Chính phủ khi SCIC được định vị theo hướng trở thành một quỹ đầu tư quốc gia.

Nguồn vốn của quỹ dự kiến sẽ được hình thành từ quá trình cơ cấu lại vốn tại các doanh nghiệp nhà nước, cùng với những nguồn lực tài chính khác do Nhà nước giao quản lý. Từ nguồn lực này, quỹ có thể đầu tư vào những doanh nghiệp quy mô lớn hoặc các dự án chiến lược, đặc biệt là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển của đất nước.

Chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh nhận định, việc thành lập Quỹ đầu tư quốc gia là một “bước nhảy vọt” giúp tài sản nhà nước không chỉ được bảo toàn mà còn tăng trưởng bền vững, tương tự mô hình các quỹ đầu tư chính phủ tại Singapore, Na Uy hay các nước Trung Đông.

"Mục tiêu đầu tiên của Quỹ đầu tư quốc gia là bảo toàn vốn quốc gia, sau đó làm gia tăng nguồn vốn để từ đó mang lại phúc lợi chung cho người dân. Bên cạnh đó, dựa trên các quyết định đầu tư của quỹ thì Chính phủ có thể đưa ra tín hiệu thúc đẩy phát triển các lĩnh vực kinh tế ưu tiên, chẳng hạn như đầu tư mạnh vào các DN phát triển hạ tầng đường sắt hay phát triển chip, bán dẫn trong khi có thể thoái hết vốn khỏi các DN xi măng, hàng tiêu dùng hay thậm chí viễn thông… Từ đó cũng góp phần thu hút thêm các dòng vốn đầu tư vào những lĩnh vực quan trọng, được ưu tiên phát triển của quốc gia", chuyên gia Đinh Tuấn Minh chia sẻ.

Quỹ đầu tư quốc gia mới sẽ đóng vai trò là “vốn mồi” hoặc “vốn dẫn dắt” cho nền kinh tế. Thay vì chỉ tập trung vào doanh nghiệp nhà nước, quỹ có thể rót vốn vào bất kỳ doanh nghiệp nào, kể cả tư nhân, nếu nhận thấy cơ hội phát triển mạnh và mang lại lợi ích lâu dài.

Những lĩnh vực được ưu tiên đầu tư trong giai đoạn tới bao gồm công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các ngành công nghiệp có tính chiến lược. Ngoài ra, quỹ cũng có thể tham gia hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài hoặc thực hiện các thương vụ mua bán - sáp nhập nhằm tiếp cận công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Việc xuất hiện một định chế đầu tư quy mô lớn sẽ giúp giải bài toán thiếu vốn dài hạn cho các doanh nghiệp đầu tàu, giúp họ vượt qua ngưỡng tín dụng ngân hàng ngắn hạn để vươn tầm khu vực.

Để vận hành hiệu quả, SCIC đang tích cực tham khảo kinh nghiệm từ các quỹ quốc tế như Temasek (Singapore) hay Khazanah (Malaysia). Một trong những nguyên tắc cốt lõi được đặt ra là sự tách biệt hoàn toàn giữa hoạt động đầu tư và quản trị doanh nghiệp. Quỹ sẽ đóng vai trò là cổ đông tài chính, không trực tiếp tham gia điều hành nhưng nắm quyền phủ quyết các nhân sự không phù hợp để bảo vệ lợi ích quốc gia

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý thách thức lớn nhất nằm ở cơ chế vận hành. Theo chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM) nhấn mạnh, để có được “bản chất Temasek”, quỹ cần một hệ thống quản trị minh bạch, cơ chế giám sát độc lập và quyền tự chủ đầu tư đủ mạnh để có thể quyết định danh mục linh hoạt theo tín hiệu thị trường.

Việc hình thành Quỹ đầu tư quốc gia mang lại tín hiệu tích cực cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Nó cho thấy Chính phủ Việt Nam đang thay đổi tư duy từ “quản lý hành chính” sang “đầu tư thị trường”, đồng thời khẳng định sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế khi dòng vốn nhà nước có thể chảy vào các tập đoàn tư nhân lớn như Vingroup, Sun Group hay Vietjet nếu có hiệu quả.

Với hệ thống quản trị hiện đại theo thông lệ quốc tế, Quỹ đầu tư quốc gia không chỉ là công cụ gia tăng tài sản quốc gia mà còn là “thỏi nam châm” thu hút thêm các dòng vốn ngoại rót vào những lĩnh vực ưu tiên, thúc đẩy kinh tế Việt Nam bứt phá trong giai đoạn 2026 – 2030.

M. Tuấn