Việt Nam lần đầu lọt Top 50 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu

Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái Khởi nghiệp Toàn cầu 2026 của StartupBlink, Việt Nam đã tăng 5 bậc để lần đầu tiên vươn lên vị trí thứ 50 thế giới. Đây là thứ hạng cao nhất từ trước đến nay, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có hệ sinh thái năng động nhất toàn cầu (nhóm xếp hạng từ 21-50).

Trong đó, Fintech (Công nghệ tài chính) và Blockchain được đánh giá là những "điểm sáng" chủ đạo, nâng tầm vị thế của quốc gia trong khu vực.

Điểm nhấn đáng chú ý trong báo cáo năm nay là sự bứt phá của các thành phố lớn. Trong đó, TP.HCM lần đầu tiên lọt Top 100 hệ sinh thái toàn cầu, tăng 12 bậc để đứng vị trí thứ 98. Thành phố này hiện dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ trưởng thành của hệ sinh thái, đặc biệt mạnh ở mảng Fintech (xếp thứ 60 thế giới) và Blockchain (xếp thứ 70 thế giới).

Hải Phòng lần đầu tiên góp mặt trong nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu bên cạnh các trung tâm lớn như Hà Nội và Đà Nẵng. Sự thăng tiến này không phải ngẫu nhiên mà gắn liền với việc hoàn thiện các khung pháp lý mạnh mẽ.

Trong bối cảnh Việt Nam lần đầu lọt Top 50 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, các chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang được triển khai mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW. Quốc hội đã thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, lần đầu luật hóa khái niệm "công nghệ chiến lược" và "sản phẩm công nghệ chiến lược".

Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg, xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, gồm AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử, robot, vệ tinh quỹ đạo thấp, hydrogen xanh và hạ tầng số lõi. Đây được xem là nền tảng cho tăng trưởng mới và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Tính đến hiện tại, Việt Nam đã sở hữu mạng lưới hỗ trợ khởi nghiệp khá đồ sộ với khoảng 4.000 startup, 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm và hơn 20 trung tâm hỗ trợ cấp quốc gia, địa phương.

Theo kế hoạch năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng 30% số lượng startup, hình thành 30-50 doanh nghiệp spin-off từ viện nghiên cứu và trường đại học, đồng thời thương mại hóa ít nhất 5 sản phẩm công nghệ chiến lược như chip bán dẫn, thiết bị mạng 5G, robot công nghiệp, AI và UAV.

Triển khai mô hình sandbox (khung pháp lý thử nghiệm) để đưa các công nghệ mới vào thực tiễn tại 3 trung tâm đổi mới sáng tạo lớn tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM.

Nhận định về bước ngoặt này, ông Nguyễn Quang Huy, CEO khoa Tài chính – Ngân hàng, trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, dù đạt được những kết quả ấn tượng, Việt Nam hiện mới đang ở giai đoạn "xây dựng nền móng" và cần một chiến lược bứt phá quy mô lớn hơn.

Ông Huy chỉ ra rằng "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay không chỉ là vốn hay công nghệ, mà là sự thiếu vắng một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện từ khâu ý tưởng đến thương mại hóa quốc tế.

Theo chuyên gia, để trở thành cường quốc khởi nghiệp, Việt Nam cần chuyển đổi tư duy quản lý. Nhà nước cần đóng vai trò "kiến trúc sư phát triển", chuyển từ kiểm soát sang kiến tạo, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các công nghệ lõi như AI, bán dẫn và an ninh mạng.

Việt Nam cũng cần học tập kinh nghiệm từ Nhật Bản và Hàn Quốc trong việc kết nối startup với các tập đoàn lớn, viện nghiên cứu và trường đại học. Cần đưa tinh thần khởi nghiệp và kỹ năng số vào chương trình đào tạo xuyên suốt từ mầm non đến đại học, chuyển từ đào tạo "người tìm việc" sang "người tạo việc làm".

Với mạng lưới hỗ trợ hiện có gồm 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm và hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo mới của Châu Á. Việc tập trung vào R&D và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ chiến lược như chip bán dẫn và thiết bị mạng 5G sẽ là "chìa khóa" để thoát khỏi cái bẫy gia công và nâng tầm giá trị kinh tế quốc gia.

Tuấn Kiệt