Viện Hàn lâm KH-CN Việt Nam cần trở thành tổ chức nghiên cứu hàng đầu Đông Nam Á

Ngày 23/2, tại Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tới thăm, làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. 

Làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược

Ra đời ngày 20/5/1975, trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt của hệ thống khoa học quốc gia, đơn vị dẫn đầu cả nước về nghiên cứu cơ bản và ứng dụng.

Hiện nay, Viện có khoảng 3.500 cán bộ, viên chức và nhà khoa học, trong đó có 52 giáo sư, 172 phó giáo sư và 916 tiến sĩ. Sau sắp xếp, tổ chức bộ máy được tinh gọn từ 38 xuống còn 24 đơn vị trực thuộc.

Năm 2025, Viện công bố 2.300 công trình khoa học trên các tạp chí uy tín quốc tế, được cấp 105 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích, tăng 2,7 lần so với năm 2024. Giai đoạn 2021–2025, Viện có hơn 12.000 công trình khoa học được công bố, gần 300 bằng sáng chế, khẳng định vị thế dẫn đầu trong nghiên cứu và ứng dụng khoa học – công nghệ.

Bám sát Danh mục công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Viện đã đạt nhiều kết quả nổi bật: chế tạo mô-đun tự lái ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho xe điện; phát triển các giải pháp AI/IoT giám sát sức khỏe vật nuôi, dự báo tình trạng cây trồng; ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gene trong nông nghiệp và y sinh học; phát triển công nghệ sản xuất hydro từ năng lượng tái tạo; nghiên cứu vật liệu nano, vật liệu pin thế hệ mới và nhiều công nghệ nền tảng phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Tại buổi làm việc, Viện kiến nghị Thủ tướng giao chủ trì triển khai 5 dự án khoa học và công nghệ chiến lược, gồm: vật liệu tiên tiến phục vụ công nghệ chiến lược; công nghệ sản xuất và chế biến sâu đất hiếm, khoáng sản chiến lược; công nghệ máy bay không người lái (UAV) thế hệ mới; công nghệ năng lượng hạt nhân; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực khoa học – công nghệ chất lượng cao.

Đồng thời, Viện đề xuất thí điểm thành lập tổ chức khoa học – công nghệ quốc tế về vật liệu chức năng tiên tiến và xây dựng hạ tầng nghiên cứu phục vụ khoa học công nghệ lượng tử.

Phấn đấu thành tổ chức nghiên cứu hàng đầu Đông Nam Á

Phát biểu tại buổi làm việc, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh: trong thời đại khoa học và công nghệ, “hiền tài” chính là đội ngũ trí thức, nhà khoa học – những người trực tiếp tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và giá trị mới cho đất nước.

Thủ tướng khẳng định, Đảng, Nhà nước xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là nền tảng mà còn là động lực chính, lực lượng sản xuất trực tiếp để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững. Viện Hàn lâm chính là “pháo đài quan trọng của tri thức”, nơi kết tinh trí tuệ và sáng tạo của con người Việt Nam.

Trong bối cảnh mới, Thủ tướng yêu cầu Viện phát triển đột phá, khẳng định vai trò trung tâm khoa học – công nghệ hàng đầu của cả nước, từng bước ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới; phấn đấu đến năm 2030 trở thành tổ chức nghiên cứu khoa học – công nghệ hàng đầu Đông Nam Á, có năng lực cạnh tranh quốc tế ở một số lĩnh vực trọng điểm.

Thủ tướng chỉ đạo Viện thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực; tập trung làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước.

Nhấn mạnh yêu cầu gắn khoa học với thị trường, Thủ tướng yêu cầu Viện chủ động “mở cửa” phòng thí nghiệm, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu; hình thành các doanh nghiệp khoa học – công nghệ, các mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Trong quản trị, cần chuyển mạnh từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”; từ “làm nhiều” sang “làm trúng, làm đúng, làm đến nơi đến chốn”; từ “có công trình” sang “có đóng góp lớn cho năng suất, chất lượng và hiệu quả quốc gia”.

Thủ tướng yêu cầu Viện xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị; hoàn thiện Đề án làm chủ một số công nghệ chiến lược trình Bộ Chính trị trong tháng 3/2026; trình Thủ tướng Đề án tăng cường năng lực Viện ngang tầm khu vực và thế giới trong tháng 4/2026; xây dựng chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Khẳng định truyền thống vẻ vang của Viện gắn liền với lịch sử phát triển của đất nước, Thủ tướng tin tưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, xứng đáng là niềm tự hào của khoa học Việt Nam.

“Nơi đây sẽ luôn là nơi sản sinh, nuôi dưỡng và hội tụ những hào kiệt của thời đại mới – những hào kiệt chinh phục không phải thành lũy, mà là những đỉnh cao công nghệ; góp phần giữ vững chủ quyền không chỉ bằng ý chí, mà bằng trí tuệ và sáng tạo”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Bình Minh