Văn hóa Hà Nội - Động lực phát triển bứt phá và trụ cột tăng trưởng trong kỷ nguyên mới

Đưa văn hóa ngang hàng với kinh tế và quốc phòng

Hà Nội hiện là địa phương đi đầu trong việc cụ thể hóa các chủ trương lớn, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Điểm nhấn đặc biệt trong tư duy phát triển của Thủ đô là việc ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi vị thế của văn hóa từ "hậu cần tinh thần" sang một động lực kinh tế trực tiếp.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, các nghị quyết mới đã tạo ra bước đột phá trong nhận thức. Ông nhấn mạnh rằng: "Văn hóa được đặt ngang hàng với các trụ cột như kinh tế, quốc phòng, ngoại giao và giữ vai trò trung tâm trong quá trình phát triển đất nước". Khi văn hóa đóng vai trò là "hệ điều tiết", nó giúp đảm bảo sự cân bằng giữa tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

Đồng quan điểm, ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho biết, việc Thành phố nhanh chóng ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU và Kế hoạch số 123 cho thấy sự quyết tâm tháo gỡ các rào cản để đưa chính sách vào thực tiễn một cách đồng bộ và bài bản.

Hành trình đưa văn hóa vào đời sống được minh chứng rõ nét qua việc biến các di sản tĩnh thành "tài sản sống". Những mái đình, hội quán trong khu phố cổ không còn là những bảo tàng khép kín mà đã trở thành không gian tương tác nghệ thuật sống động.

Các chương trình như "Âm nhạc cuối tuần" tại Nhà Bát Giác hay Live concert "Hà Nội bình yên" đã mang âm nhạc đỉnh cao đến gần hơn với công chúng trong không gian mở.

Ông Eric Soulier, Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam đánh giá cao việc Hà Nội tận dụng không gian lịch sử để tạo ra cuộc đối thoại giữa nghệ thuật đương đại và truyền thống, giúp tác phẩm có thêm chiều sâu. 

Giới trẻ hiện nay không chỉ tham quan mà còn chủ động tương tác, sáng tạo trên nền tảng di sản thông qua công nghệ 3D mapping và thực tế ảo.

Công nghiệp văn hóa lựa chọn "mũi nhọn" để bứt phá

Hà Nội không phát triển dàn trải mà tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh cao để tạo hiệu ứng lan tỏa. Với du lịch văn hóa và ẩm thực, có thể tận dụng những câu chuyện di sản và tinh hoa ẩm thực (như nghề làm phở) để xây dựng thương hiệu quốc tế. Với điện ảnh và thời trang, có thể sử dụng các liên hoan phim quốc tế và sự kiện thời trang để quảng bá hình ảnh Thủ đô, tạo giá trị gia tăng cao.

Đáng chú ý, lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 là bước đi quan trọng kết nối thiết kế, công nghệ và khởi nghiệp. Ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện Tổ chức Giáo dục, khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) tại Việt Nam đánh giá cao việc Hà Nội chủ động khởi động Lễ hội Thiết kế sáng tạo từ sớm và duy trì chuỗi hoạt động kéo dài trong suốt năm.

Theo ông, điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Hà Nội trong vai trò Thành phố sáng tạo, đồng thời, góp phần khơi dậy nguồn lực sáng tạo và từng bước chuyển hóa thành giá trị kinh tế, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Dù đạt được nhiều kết quả, khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn vẫn là một thách thức lớn. Để văn hóa thực sự trở thành động lực tăng trưởng, các chuyên gia đề xuất:

PGS.TS Bùi Hoài Sơn đề xuất cần nhanh chóng luật hóa các nghị quyết và áp dụng chỉ số đánh giá hiệu quả (KPI) để quá trình triển khai minh bạch và có áp lực thực thi. Còn ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Văn Miếu - Quốc Tử Giám nhấn mạnh việc xây dựng đội ngũ làm văn hóa phải có cả "tâm" và "tầm" để đáp ứng yêu cầu mới.

Sản phẩm văn hóa phải đáp ứng nhu cầu công chúng và vận hành theo cơ chế thị trường nhưng vẫn giữ vững bản sắc.

Với hệ thống giải pháp đồng bộ từ chính sách đến con người, Hà Nội đang từng bước đánh thức nguồn lực văn hóa nội sinh. Khi văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực, Thủ đô sẽ không chỉ phát triển nhanh hơn mà còn bền vững hơn, khẳng định vị thế trung tâm sáng tạo hàng đầu của khu vực và thế giới.

Minh Phương