Ưu tiên vốn ODA cho các dự án lớn, kiên quyết tháo gỡ nút thắt giải ngân

Sáng ngày 17/6, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công gắn với tháo gỡ khó khăn các dự án ODA.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, 6 tháng đầu năm 2026, công tác huy động nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance - ODA) và vay ưu đãi nước ngoài đạt kết quả tích cực với tổng giá trị các đề xuất khoản vay mới được phê duyệt khoảng 1,696 tỷ USD; đồng thời hoàn tất thủ tục ký kết 3 thỏa thuận vay nước ngoài trị giá gần 586 triệu USD.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn ODA và vay ưu đãi vẫn còn chậm. Đến ngày 15/6, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nguồn nước ngoài mới đạt 9,99% kế hoạch được giao. Dù đã cao hơn cùng kỳ năm trước nhưng thấp hơn nhiều so với mức giải ngân chung của cả nước. Đáng chú ý, vẫn còn 1/8 bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương chưa giải ngân được vốn.

Ý kiến của Bộ Tài chính và các bộ, ngành tại cuộc họp đều cho rằng, nguyên nhân chủ yếu là nhiều dự án chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, đấu thầu, ký kết hợp đồng; công tác chuẩn bị và triển khai dự án còn kéo dài; thủ tục giữa quy định trong nước và yêu cầu của nhà tài trợ chưa đồng bộ; việc xây dựng kế hoạch vốn ở một số nơi chưa sát thực tế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết: "Việc nâng cao tỷ lệ giải ngân phụ thuộc quyết định vào tiến độ triển khai của các chủ dự án, bộ, ngành và địa phương; chỉ khi các khâu chuẩn bị, thực hiện và nghiệm thu được đẩy nhanh, thì tỷ lệ giải ngân mới có thể cải thiện thực chất".

Bộ Tài chính tiếp tục cơ chế định kỳ trao đổi thông tin thực hiện dự án theo nhà tài trợ, kịp thời phối hợp giải quyết các khó khăn, vướng mắc, đặc biệt đối với các dự án vướng mắc kéo dài, hoàn thiện thể chế pháp lý; đồng thời đề nghị các nhà tài trợ hài hòa các thủ tục, quy định từ phía nhà tài trợ.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, mặc dù thời gian qua Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chỉ đạo nhằm thúc đẩy giải ngân vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, song kết quả thực hiện vẫn ở mức thấp. Đây là vấn đề cần được khẩn trương khắc phục, nhất là trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Theo Phó Thủ tướng, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, cần phát huy hiệu quả các động lực truyền thống gồm đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng. Trong lĩnh vực đầu tư thì nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài đóng vai trò quan trọng. Thời gian qua, Chính phủ đã quyết liệt hoàn thiện thể chế, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương và trực tiếp chỉ đạo tháo gỡ nhiều vướng mắc của các dự án cụ thể.

Phó Thủ tướng lưu ý, trong bối cảnh chúng ta đã "tốt nghiệp" ODA (vốn ODA không còn là nguồn ưu đãi, mà là những khoản vay với lãi suất thương mại, dựa trên đàm phán, thỏa thuận), vấn đề thúc đẩy tiến độ giải ngân các dự án ODA hiện nay phải được đặc biệt quan tâm.

Do vậy, phải thay đổi cách tiếp cận đối với nguồn vốn ODA, các dự án vay, chứ không thể tiếp cận theo cách truyền thống như trước đây. Đối với các dự án đang triển khai, cơ quan chủ quản, chủ dự án tập trung hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, làm cơ sở để triển khai thi công; người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về tiến độ thực hiện.

Với các dự án mới, công tác giải phóng mặt bằng phải được thực hiện song song hoặc trước quá trình đàm phán, ký kết hiệp định vay để khi khoản vay có hiệu lực có thể triển khai thi công được ngay, hoặc nghiên cứu tách hợp phần giải phóng mặt bằng khỏi dự án sử dụng vốn vay nước ngoài khi cần thiết.

Bộ Tài chính được giao phối hợp với Bộ Ngoại giao để nắm thông tin các khó khăn, vướng mắc, chủ động giải quyết xử lý theo thẩm quyền; các nội dung vượt thẩm quyền cần tổng hợp báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và đề xuất giải pháp tháo gỡ ngay, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 26/6.

Minh Phương