Ứng dụng công nghệ hiện đại để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Thành phố Hà Nội đang nỗ lực cao nhất để “Chiến dịch 500 ngày đêm” đạt kết quả toàn diện, đưa hài cốt các liệt sĩ về với gia đình, quê hương, hoàn thành việc lấy mẫu thân nhân và các phần mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin, tạo cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ giám định ADN, từng bước xác định danh tính các liệt sĩ. 

Theo ông Nguyễn Tây Nam, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, Phó Trưởng ban Chỉ đạo Thành phố Hà Nội về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cho biết hiện Sở đang phối hợp chặt chẽ với các xã, phường rà soát, thu thập thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ. Đây là cơ sở quan trọng phục vụ công tác định danh và cập nhật vào hệ thống quản lý chung của quốc gia.

Thực hiện chủ trương của Ban Chỉ đạo quốc gia, Hà Nội đã cụ thể hóa thành 3 nhóm nhiệm vụ: Thứ nhất, tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh trên địa bàn thành phố. Thứ hai, lấy mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ. Thứ ba, lấy mẫu hài cốt các liệt sĩ chưa xác định danh tính hoặc còn thiếu thông tin để phục vụ công tác xác định danh tính.

Thành phố đã phân công rõ trách nhiệm: Bộ Tư lệnh Thủ đô chủ trì tìm kiếm, Công an Thành phố đồng bộ dữ liệu dân cư và Sở Nội vụ hoàn thiện cơ sở dữ liệu nghĩa trang.

Về lộ trình, đợt 1 của công tác tìm kiếm diễn ra tại 4 xã thuộc huyện Ba Vì (Suối Hai, Ba Trại, Bất Bạt, Cổ Đô), dự kiến xong trước tháng 4/2027. Đặc biệt, mục tiêu lấy mẫu sinh phẩm phần mộ chưa có thông tin tại các nghĩa trang phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026.

Trước đó, ngày 23/6/2026 tại xã Phù Đổng, Hà Nội cũng đã chính thức triển khai thực hiện công tác khai quật, lấy mẫu sinh phẩm di truyền ADN đối với các phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính. Đây là một trong những hoạt động của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Thiếu tướng Nguyễn Khắc Nhân, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội nhấn mạnh, chuyển đổi số là yếu tố quan trọng nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trong quá trình triển khai, từ khâu lấy mẫu đến quản lý, cập nhật và đồng bộ dữ liệu đều được thực hiện trên nền tảng khoa học, công nghệ. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, phục vụ công tác quản lý và hoàn thiện cơ sở dữ liệu của toàn chiến dịch.

Ông cho biết việc ứng dụng công nghệ hiện đại trong giám định ADN góp phần nâng cao độ chính xác trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Cùng với đó, việc số hóa thông tin các phần mộ giúp công tác quản lý khoa học hơn, dữ liệu được đồng bộ, tạo thuận lợi cho việc đối chiếu, xác minh và xác định danh tính các phần mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Trả lời báo chí về việc làm chủ công nghệ NGS-SNP (giải trình tự gene thế hệ mới) trong ứng dụng xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, PGS.TS Phí Quyết Tiến, Phó viện trưởng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam), nhận định: "Đây là một bước ngoặt, không phải một cải tiến thông thường. Công nghệ này đặc biệt phù hợp với các đoạn ADN rất ngắn, giúp nâng hiệu suất tách chiết ADN thành công từ 22% lên trên 80%".

Theo ông Tiến, thực tế tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng), tỉ lệ mẫu đạt yêu cầu đối khớp bằng công nghệ mới đã lên tới 93%. Điều này minh chứng cho khả năng "khơi mở cánh cửa thời gian" để giải mã ký ức di truyền dù hài cốt đã bị tàn phá bởi thời gian và môi trường.

Tuy nhiên, ông cho rằng một trong những rào cản lớn nhất hiện nay không phải là công nghệ, mà là sự thiếu hụt dữ liệu đối chứng từ thân nhân liệt sĩ. Nhiều mẫu hài cốt đã có dữ liệu ADN đạt chuẩn nhưng chưa thể "gọi tên" vì không có mẫu của gia đình để so sánh.

Vì vậy, theo ông Tiến, việc xây dựng Ngân hàng Gene Quốc gia có ý nghĩa chiến lược. Theo đó, công nghệ NGS-SNP cho phép truy nguyên quan hệ huyết thống không chỉ ở đời trực hệ (cha mẹ, con cái) mà mở rộng tới thế hệ thứ tư, thứ năm (cháu, chắt, họ hàng xa).

Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là một nhiệm vụ khoa học hay hành chính, mà là "mệnh lệnh từ trái tim" để hàn gắn những vết thương hậu chiến. Mỗi kết quả giám định thành công là một sự tri ân sâu nặng, bảo đảm mỗi người con ưu tú ngã xuống vì Tổ quốc đều được trở về trong vòng tay ấm áp của quê hương.

Minh Phương