Tuyên Quang: Gặp gỡ Nghệ nhân “giữ hồn” làn điệu hát then

Sinh ra trong gia đình người dân tộc Tày ở Tuyên Quang, ngay từ khi còn nhỏ nghệ nhân Lam Hạnh đã theo chân những người lớn trong làng đi xem các buổi biểu diễn hát Then. Ban đầu, chị chỉ nhẩm hát theo, dần dần thuộc lời và tự tin cất giọng. Nhận thấy niềm đam mê của chị, các bậc cao niên trong bản đã tận tình dạy cách nhấn nhá, ngân luyến, rồi truyền cho nhiều làn điệu mới. 

Hành trình trở thành nghệ nhân của chị cũng không hề dễ dàng. Chị đã dành nhiều năm miệt mài học hỏi từ các bậc tiền bối, trau dồi từng câu hát, từng ngón đàn. Sự nỗ lực không chỉ giúp chị hiểu sâu sắc giá trị của âm nhạc truyền thống mà còn truyền vào từng giai điệu hơi thở cuộc sống, để Then và đàn Tính mãi là một phần không thể thiếu trong đời sống người Tày (Tuyên Quang). 

Vừa cầm trên tay chiếc đàn tính, nghệ nhân Lam Hạnh chia sẻ với chúng tôi rằng: Trước đây, những làn điệu Then chỉ được lưu truyền chủ yếu do các thầy cúng hát vào những dịp làm lễ cho các gia đình trong thôn bản. Do những bài Then được lưu giữ chủ yếu bằng hình thức truyền miệng nên lời bài hát không được chính xác, nguyên vẹn. Vì thế khi đã có những bản ghi chép từ trí nhớ của những cụ già trong làng, đêm về chị sắp xếp và chỉnh sửa lại thành một bản hoàn chỉnh. 

Giới thiệu thêm về làn điệu hát then, chị Lam Hạnh không dấu được cảm xúc mà chia sẻ : “Làn điệu hát Then của dân tộc Tày, chúng tôi từ xưa đã có thời gian gần như mai một. Không mong muốn mất đi bản sắc dân tộc, tôi đã học hỏi các nghệ nhân đi trước rồi gìn giữ làn điệu Then của cha ông. Cùng với đó, ở các câu lạc bộ hát Then của chúng tôi còn đi giao lưu nhiều nơi, được nhiều người yêu mến và hâm mộ. Không những vậy, các em nhỏ còn biểu diễn ở khu di tích cách mạng Tân Trào khiến điệu Then ngày càng bay cao, bay xa hơn nữa”.

Với chị Lam Hạnh, văn hóa không thể là chuyện của quá khứ, mà phải sống trong hiện tại. Chị đã dạy hát Then, đàn Tính cho nhiều thế hệ trẻ, không chỉ truyền dạy kỹ thuật mà còn khơi gợi tình yêu với di sản.

“Văn hóa chỉ thực sự tồn tại khi được gìn giữ và phát huy trong đời sống đương đại”, Chị Hạnh chia sẻ. 

Chính vì vậy, chị tích cực tham gia biểu diễn, giao lưu văn hóa, đưa Then và đàn Tính không chỉ gắn bó với người Tày mà còn lan tỏa đến bạn bè trong và ngoài nước.

Đặc biệt, Nghệ nhân Lam Hạnh luôn tâm niệm: Hát Then, đàn Tính không chỉ là âm nhạc, mà là nhịp đập tâm hồn của người Tày, là cây cầu nối quá khứ với hiện tại và tương lai. Và chính nhờ những người như chị, những giai điệu Then, những tiếng đàn Tính sẽ mãi ngân vang, giữ trọn hồn cốt văn hóa dân tộc Tày trong dòng chảy thời gian.

Trước khi trở về Thủ đô, bên dòng Nà Nưa, Nghệ nhân Lam Hạnh đã hát tặng chúng tôi ca khúc Thăm lán Nà Lừa của cố Nghệ nhân Hà Phan. 

“Con đến Nà Lừa thăm lán Bác

Giữa ngày xuân đẹp nắng vàng tươi

Lán nhỏ lợp lá, cột bằng ngoãm

Lán gác hai gian, ôi nhớ thương... 

Như Bác mới đi, nhà còn ấm

Lội qua con suối nước chưa lành...".

Quốc An (bài, ảnh)