Từ vùng chè từng bị lãng quên đến khát vọng xây dựng thương hiệu trà xứ Thanh

Hồi sinh vùng chè trên những triền đồi

Những triền đồi xanh mướt ở xã Thọ Bình hôm nay là nơi cây chè đang trở thành một trong những cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập cho nhiều hộ dân. Ít ai biết rằng, loại cây này từng có thời gian đứng trước nguy cơ bị lãng quên khi người dân không còn mặn mà bởi hiệu quả kinh tế thấp.

Cây chè được đưa về trồng tại khu vực Bình Sơn từ những năm đầu thập niên 1990, trong đó có nguồn từ Dự án 327 nhằm phủ xanh đất trống, đồi trọc. Tuy nhiên, điều kiện sản xuất khi ấy còn nhiều khó khăn, giống chè cũ năng suất thấp, kỹ thuật canh tác hạn chế, sản xuất nhỏ lẻ và đầu ra thiếu ổn định.

Chè chủ yếu được chế biến thủ công, tiêu thụ trong phạm vi địa phương. Khi giá cả không ổn định, nhiều hộ dân dần chuyển sang cây trồng khác, khiến diện tích chè có thời điểm bị thu hẹp.

Bước ngoặt đến khi HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp Bình Sơn được kiện toàn vào năm 2016. Việc liên kết các hộ trồng chè, thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái, chế biến và tìm đầu ra đã mở ra hướng đi mới cho vùng nguyên liệu.

Theo cách làm mới, chất lượng được đặt lên hàng đầu thay vì chạy theo sản lượng. Những giống chè cũ dần được thay thế bằng các giống có chất lượng tốt hơn; người dân được hướng dẫn kỹ thuật, chú trọng an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và từng bước áp dụng quy trình sản xuất phù hợp.

Trao đổi với PV Thương hiệu & Pháp luật, ông Lê Đình Tú, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp Bình Sơn, cho rằng OCOP 4 sao là một dấu mốc đáng ghi nhận nhưng chưa phải đích đến của chè Bình Sơn.

Theo ông Tú, điều quan trọng hơn là duy trì chất lượng ổn định, mở rộng thị trường và tạo dựng được nhận diện riêng cho sản phẩm trà của vùng đất này.

Hiện toàn xã Thọ Bình có gần 400ha chè, trong đó hơn 300ha đang cho thu hoạch thường xuyên. Cây chè từ chỗ từng bị xem là hiệu quả thấp đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân, góp phần thay đổi diện mạo vùng đồi và tạo thêm sinh kế tại khu vực miền núi.

OCOP 4 sao và hành trình định danh trà xứ Thanh

Cùng với việc khôi phục vùng nguyên liệu, bài toán lớn hơn được đặt ra là làm thế nào để chè Bình Sơn không chỉ được biết đến trong phạm vi địa phương mà có thể tạo dựng chỗ đứng trên thị trường.

HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp Bình Sơn vì thế chú trọng đầu tư vào chế biến, bao bì, truy xuất nguồn gốc và đa dạng hóa sản phẩm.

Theo thông tin từ HTX, đơn vị đã đầu tư hơn 2 tỷ đồng cho hệ thống máy móc phục vụ sản xuất, chế biến như máy sấy lạnh, máy nghiền bột chè, máy hút chân không, dây chuyền đóng trà túi lọc và hệ thống tưới tự động.

Việc ứng dụng máy móc giúp nâng cao năng lực chế biến, kiểm soát chất lượng sản phẩm và giảm sự phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Sản phẩm được đầu tư bài bản hơn về bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc.

Năm 2019, sản phẩm chè khô Bình Sơn được công nhận OCOP 3 sao. Đây là dấu mốc quan trọng để HTX tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường.

Đến tháng 12/2024, “Chè sạch Bình Sơn” được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh. Cùng với sản phẩm chủ lực, HTX còn phát triển các sản phẩm như trà xanh túi lọc Bình Sơn, trà gai leo túi lọc Bình Sơn và Mật ong bốn mùa hoa rừng, từng bước mở rộng hệ sinh thái sản phẩm nông nghiệp địa phương.

Theo ông Tú, giá trị của OCOP không chỉ nằm ở số sao mà còn ở yêu cầu đối với quy trình sản xuất, chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và khả năng đưa sản phẩm ra thị trường.

Với người làm chè Bình Sơn, lợi thế không chỉ nằm ở quy mô vùng nguyên liệu mà còn ở việc xây dựng bản sắc riêng. Những người gắn bó với cây chè cho rằng trà Bình Sơn có vị đậm, nước xanh trong, hậu vị đặc trưng và có thể pha được nhiều lần.

“Điều chúng tôi trăn trở không chỉ là bán được sản phẩm mà làm sao để nhiều người biết rằng Thanh Hóa cũng có những vùng chè chất lượng với hương vị riêng”, ông Tú chia sẻ.

Để nâng cao giá trị cây chè, địa phương đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn tăng cường tập huấn, chuyển giao kỹ thuật sản xuất theo hướng an toàn, hữu cơ, đồng thời kiểm soát vật tư nông nghiệp nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Song song với cây chè, mô hình nuôi ong dưới tán rừng được phát triển nhằm đa dạng hóa sinh kế. Sản phẩm Mật ong bốn mùa hoa rừng Bình Sơn đạt OCOP 3 sao, góp phần tạo thêm nguồn thu cho người dân và khai thác tốt hơn lợi thế tự nhiên của khu vực.

Trong thời gian tới, vùng chè Bình Sơn được định hướng tiếp tục nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, mở rộng sản xuất theo hướng hữu cơ, tăng cường chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm. Các sản phẩm như trà túi lọc, bột trà xanh, chè ướp hoa được kỳ vọng mở thêm những phân khúc thị trường mới.

Bên cạnh đó, những đồi chè xanh giữa không gian núi rừng cũng mở ra hướng phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách có thể tham quan vùng nguyên liệu, tìm hiểu quy trình chăm sóc, hái chè, chế biến và thưởng trà, qua đó kết nối giá trị nông nghiệp với du lịch cộng đồng.

Từ một vùng chè từng đứng trước nguy cơ bị lãng quên, Bình Sơn đang từng bước hình thành diện mạo mới dựa trên vùng nguyên liệu, chất lượng sản phẩm và tư duy xây dựng thương hiệu.

OCOP 4 sao là một dấu mốc, nhưng với những người làm chè nơi đây, hành trình phía trước còn dài. Khát vọng lớn hơn là đưa trà Bình Sơn vượt ra khỏi thị trường địa phương, tạo dựng dấu ấn riêng và góp thêm một sắc màu cho bản đồ trà Việt Nam.

Nếu làm được điều đó, câu chuyện của cây chè Bình Sơn sẽ không chỉ dừng ở việc nâng giá trị một sản phẩm OCOP, mà còn là câu chuyện về cách một vùng đất khó biến lợi thế bản địa thành sinh kế bền vững và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản mang dấu ấn xứ Thanh.

Nguyễn Kiên