Từ Bát Tràng đến không gian số: Cách Gốm Thiên Đức gìn giữ gía trị thủ công

Chuyển đổi số là nguyên tắc sống còn

Nghệ nhân Nguyễn Đức Công, chủ doanh nghiệp Gốm sứ Thiên Đức, cho rằng việc ứng dụng công nghệ và đẩy mạnh chuyển đổi số giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá trình đổi mới và phát triển nghề gốm.

Theo ông, đây không chỉ là xu hướng tất yếu, mà còn là giải pháp mang tính quyết định, thậm chí là nguyên tắc sống còn, giúp các cơ sở sản xuất gốm truyền thống duy trì sức sống, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng hiện đại và thích ứng với những biến động nhanh chóng của thị trường. Thực tiễn cho thấy, công nghệ đang mang lại những hiệu quả rõ rệt trong các khâu sản xuất, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm.

Trong sản xuất, Gốm Thiên Đức đã từng bước thực hiện nhiều thay đổi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường. Một trong những bước ngoặt lớn chính là việc chuyển đổi từ lò đốt than sang lò gas, không chỉ giúp sản phẩm gốm có độ bền, màu men ổn định, đẹp hơn, mà còn góp phần giảm thiểu đáng kể lượng khói bụi, khí thải gây ô nhiễm. Qua đó, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, vừa thể hiện trách nhiệm của cơ sở sản xuất đối với cộng đồng và môi trường sống.

Nếu trước đây những người thợ làm gốm chỉ nhào trộn đất bằng phương pháp thủ công thì bây giờ đã có máy luyện đất thay thế, giúp nguyên liệu đạt độ mịn và dẻo đồng đều, nhờ đó rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị, đồng thời tạo tiền đề cho sản phẩm có chất lượng ổn định.

Bên cạnh đó, máy in đất được áp dụng để hỗ trợ khâu tạo hình cơ bản, đặc biệt hữu ích với những mẫu đòi hỏi độ chuẩn xác cao hoặc sản xuất với số lượng lớn. Nhờ sự hỗ trợ của thiết bị này, nghệ nhân có thể tập trung nhiều hơn cho khâu hoàn thiện, tạo độ tinh xảo thay vì mất quá nhiều công sức cho việc tạo hình thô. 

Việc sử dụng bàn quay điện trong khâu vuốt gốm cũng đem lại hiệu quả rõ rệt. Thiết bị này không làm mất đi nét khéo léo vốn có của đôi bàn tay nghệ nhân, mà ngược lại còn giúp quá trình tạo hình trở nên linh hoạt hơn, tốc độ ổn định hơn và hạn chế sai sót trong quá trình thao tác. Nhờ vậy, sản phẩm vừa giữ được giá trị thủ công truyền thống, vừa đáp ứng được những yêu cầu khắt khe hơn về độ chính xác và đồng đều.

Anh Nguyễn Hải Đăng, con trai nghệ nhân Nguyễn Đức Công, hiện phụ trách mảng kinh doanh và quảng bá sản phẩm của Gốm sứ Thiên Đức, cho biết các sản phẩm của doanh nghiệp không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động kinh doanh là yếu tố không thể thiếu.

Theo anh Đăng, công tác quảng bá sản phẩm được đẩy mạnh thông qua các kênh truyền thông số phổ biến như Facebook, Zalo và website. Nhờ tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử, sản phẩm gốm sứ Thiên Đức có thể tiếp cận rộng rãi khách hàng trong và ngoài nước, vượt ra khỏi phạm vi làng nghề hay cửa hàng truyền thống, qua đó góp phần nâng cao doanh thu và hiệu quả kinh doanh.

“Chúng tôi chủ động ứng dụng các công cụ công nghệ nhằm tối ưu hóa hoạt động và nâng cao hiệu quả quản lý. Cụ thể, cơ sở đã triển khai phần mềm quản lý toàn bộ quy trình bán hàng. Nhờ đó, việc theo dõi đơn hàng, quản lý kho, cập nhật số liệu và xuất hóa đơn điện tử được thực hiện nhanh chóng, chính xác và minh bạch hơn so với phương thức ghi chép thủ công trước đây. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, giảm thiểu sai sót trong giao dịch, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp, đáp ứng tốt hơn những yêu cầu ngày càng cao của khách hàng”, anh Đăng chia sẻ.

Giữ hồn Việt là sứ mệnh của Gốm Thiên Đức

Vừa qua, hoạt động trưng bày “Tình đất và gốm” nằm trong chuỗi hoạt động chào mừng kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám (19/8/1945 – 19/8/2025) và Quốc khánh (2/9/1945 – 2/9/2025) của Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Ban tổ chức đã giới thiệu bộ sưu tập gốm gồm 180 hiện vật, sản phẩm do của nghệ nhân do nhà sưu tập Nguyễn Đức Công (chủ thương hiệu Gốm Thiên Đức) chế tác, chọn lọc. 

Sự kiện này cũng khẳng định Gốm sứ Thiên Đức là thương hiệu mang đậm hồn cốt dân tộc – giá trị cốt lõi mà doanh nghiệp đã bền bỉ gìn giữ suốt hơn 30 năm gắn bó với nghề của nghệ nhân Nguyễn Đức Công.

Với hơn ba thập kỷ tâm huyết cùng gốm sứ, nghệ nhân, nhà sưu tập Nguyễn Đức Công đã xây dựng bộ sưu tập gồm hơn 10.000 hiện vật, trong đó nhiều món có niên đại trên 200 năm. Ông cũng là người đưa sản phẩm gốm Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế, góp phần khẳng định vị thế của làng gốm Bát Tràng trên bản đồ văn hóa thế giới.

Chia sẻ với Phóng viên, ông Nguyễn Đức Công cho biết: “Với tôi, gốm không chỉ là nghề, mà còn là ký ức, là hơi thở ngàn năm kết tinh từ đất, lửa và đôi bàn tay người thợ. Thông qua thương hiệu Gốm sứ Thiên Đức, tôi mong muốn góp phần gìn giữ và lan tỏa tinh hoa gốm Việt, để những giá trị truyền thống tiếp tục được nuôi dưỡng và hiện diện bền vững trong đời sống đương đại”

Ông cũng cho biết, máy móc và công nghệ mang lại nhiều lợi ích cho sản xuất gốm sứ, song không thể thay thế hoàn toàn các công đoạn thủ công truyền thống. Công nghệ đặc biệt phát huy hiệu quả ở những khâu như dập phôi, in họa tiết, nung lò… khi sản xuất quy mô lớn hoặc theo dây chuyền công nghiệp. Ngược lại, với các sản phẩm thuần thủ công, nhất là những tác phẩm đòi hỏi kỹ thuật xử lý men tinh tế ở độ chín nhất định, việc lạm dụng công nghệ có thể phản tác dụng, làm mất đi tính độc bản, giá trị nghệ thuật và hồn cốt của gốm sứ thủ công.

Cùng với đó, công nghệ giúp rút ngắn thời gian chế tác, trong khi thương mại điện tử mở ra cơ hội để gốm sứ Bát Tràng tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Tuy nhiên, điều này cũng đặt các cơ sở và doanh nghiệp gốm sứ trước những thách thức không nhỏ, từ nguy cơ sao chép mẫu mã, kiểm soát chất lượng sản phẩm, cạnh tranh về giá thành cho đến bài toán xây dựng và bảo vệ thương hiệu trong môi trường số.

Lưu Kỳ