TS Lê Bá Chí Nhân: Phản ứng chính sách của Việt Nam kịp thời, đúng hướng

Chiến sự tại Trung Đông khiến giá năng lượng tăng cao, trong khi kinh tế thế giới đối mặt nguy cơ lạm phát quay trở lại và tăng trưởng chậm lại. Điều này tạo thêm nhiều thách thức đối với mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới của Việt Nam.

Đâu là giải pháp vượt qua khó khăn, hoàn thành mục tiêu tăng trưởng? Phóng viên Thương hiệu và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân xoay quanh vấn đề này.

Ông đánh giá những biến động này sẽ tác động như thế nào tới kinh tế Việt Nam, một nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào thương mại quốc tế?

TS Lê Bá Chí Nhân: Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt nếu kéo dài, sẽ tác động đến kinh tế toàn cầu thông qua hai kênh chính: giá năng lượng và tâm lý thị trường. Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, các cú sốc này có độ lan tỏa tương đối nhanh và rõ nét.

Thứ nhất, việc giá dầu và khí đốt tăng cao sẽ tạo áp lực trực tiếp lên lạm phát trong nước. Việt Nam tuy có sản xuất dầu thô nhưng vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu xăng dầu thành phẩm, nên chi phí đầu vào của doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành vận tải, logistics, sản xuất công nghiệp, sẽ gia tăng. Điều này có thể làm suy giảm biên lợi nhuận và buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh giá bán, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa lên mặt bằng giá chung.

Thứ hai, nguy cơ lạm phát quay trở lại tại các nền kinh tế lớn có thể khiến các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến. Khi đó, nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như Mỹ, EU sẽ suy yếu, kéo theo đơn hàng xuất khẩu giảm. Đây là rủi ro đáng lưu ý đối với các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, đồ gỗ.

Thứ ba, biến động địa chính trị thường đi kèm với sự gia tăng bất định tài chính toàn cầu, làm dòng vốn đầu tư trở nên thận trọng hơn. Việt Nam có thể vẫn là điểm đến hấp dẫn trong dài hạn, nhưng trong ngắn hạn, dòng vốn FDI và gián tiếp có thể chững lại hoặc phân hóa mạnh hơn.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng Việt Nam vẫn có một số “vùng đệm” nhất định, như ổn định kinh tế vĩ mô, dư địa điều hành chính sách linh hoạt và khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do để đa dạng hóa thị trường.

Vấn đề quan trọng là điều hành chính sách cần chủ động, đặc biệt trong kiểm soát lạm phát kỳ vọng, ổn định tỷ giá và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với chi phí đầu vào tăng cao.

Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số trong giai đoạn tới, nhưng bối cảnh bên ngoài lại nhiều bất định. Theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay là gì khi vừa phải thúc đẩy tăng trưởng cao, vừa phải giữ ổn định kinh tế vĩ mô?

TS Lê Bá Chí Nhân: Thách thức lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới, theo tôi, nằm ở bài toán “cân bằng kép” giữa tăng trưởng cao và ổn định vĩ mô trong một môi trường bên ngoài nhiều biến động và khó dự báo.

Trước hết, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam buộc phải đẩy mạnh tổng cầu, bao gồm cả đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, dư địa từ xuất khẩu - vốn là động lực truyền thống – đang bị thu hẹp. Điều này khiến áp lực dồn nhiều hơn lên các động lực trong nước, đặc biệt là đầu tư công và tín dụng. Nếu mở rộng quá nhanh, rủi ro lạm phát, mất cân đối vĩ mô và nợ xấu có thể gia tăng.

Bên cạnh đó, áp lực lạm phát nhập khẩu vẫn hiện hữu khi giá năng lượng, lương thực và chi phí logistics toàn cầu biến động khó lường. Nếu Việt Nam kích thích tăng trưởng bằng chính sách tiền tệ nới lỏng hoặc tài khóa mở rộng quá mức, rất dễ tạo ra “độ trễ chính sách” – tức là khi nền kinh tế phục hồi thì lạm phát cũng bùng lên mạnh hơn dự kiến. Đây là bài học mà nhiều nền kinh tế mới nổi đã trải qua.

Ngoài ra, hệ thống tài chính - ngân hàng vẫn còn những điểm cần củng cố, đặc biệt là chất lượng tín dụng và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế. Không phải cứ bơm vốn là tăng trưởng sẽ tương ứng; nếu dòng vốn không chảy vào khu vực sản xuất – kinh doanh hiệu quả mà đi vào các tài sản rủi ro, thì không những không tạo ra tăng trưởng bền vững mà còn tiềm ẩn bất ổn trong trung hạn.

Một thách thức khác mang tính cấu trúc là năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng. Nếu vẫn dựa nhiều vào mở rộng vốn và lao động, thì việc đạt tăng trưởng cao trong ngắn hạn có thể khả thi, nhưng sẽ khó duy trì và dễ gây áp lực lên các cân đối lớn của nền kinh tế.

Do đó, vấn đề cốt lõi không chỉ là “tăng nhanh” mà là “tăng đúng cách”. Chính sách cần hướng tới nâng cao hiệu quả đầu tư công, cải thiện môi trường kinh doanh để kích hoạt đầu tư tư nhân, đồng thời điều hành tiền tệ một cách thận trọng, linh hoạt.

Quan trọng hơn, phải giữ được niềm tin thị trường - bởi trong bối cảnh bất định hiện nay, ổn định vĩ mô chính là “tài sản” quan trọng nhất để Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao một cách bền vững.

Trước tình hình phức tạp trên, Bộ Chính trị, Chính phủ đã có nhiều chỉ đạo, giải pháp để ổn định thị trường năng lượng, kinh tế vĩ mô…, ông đánh giá thế nào về hiệu quả, sự kịp thời của những động thái chính sách này?

TS Lê Bá Chí Nhân: Có thể nói, trong bối cảnh quốc tế biến động nhanh và khó lường, phản ứng chính sách của Việt Nam thời gian qua nhìn chung là tương đối kịp thời và đúng hướng, thể hiện rõ tinh thần “đi trước một bước” trong điều hành.

Trước hết, về ổn định thị trường năng lượng, các giải pháp điều hành giá xăng dầu linh hoạt, kết hợp giữa công cụ quỹ bình ổn và điều chỉnh thuế, phí đã góp phần giảm độ “sốc” của biến động giá thế giới đối với thị trường trong nước. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc kiểm soát lạm phát kỳ vọng – yếu tố mang tính tâm lý nhưng có tác động rất thực đến hành vi tiêu dùng và sản xuất.

Thứ hai, trong điều hành vĩ mô tổng thể, có thể thấy sự phối hợp tương đối nhịp nhàng giữa chính sách tiền tệ và tài khóa. Chính sách tiền tệ được điều hành theo hướng thận trọng nhưng không cứng nhắc, vừa hỗ trợ thanh khoản cho nền kinh tế, vừa giữ ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát. Trong khi đó, chính sách tài khóa tiếp tục đóng vai trò “dẫn dắt”, đặc biệt thông qua đẩy mạnh giải ngân đầu tư công và các gói hỗ trợ có mục tiêu.

Một điểm đáng ghi nhận nữa là các cơ quan điều hành đã chủ động hơn trong truyền thông chính sách. Việc cung cấp thông tin minh bạch, kịp thời giúp ổn định tâm lý thị trường, hạn chế các phản ứng thái quá trước những biến động từ bên ngoài.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng hiệu quả chính sách vẫn còn độ trễ nhất định, đặc biệt ở khâu thực thi. Một số giải pháp, dù đúng về chủ trương, nhưng triển khai còn chậm hoặc chưa đồng đều giữa các cấp, khiến tác động lan tỏa chưa đạt như kỳ vọng.

Trong thời gian tới, theo tôi, thách thức không chỉ là “ra chính sách đúng” mà còn là “thực thi đủ nhanh và đủ mạnh”. Trong một thế giới nhiều bất định, tốc độ và chất lượng thực thi chính là yếu tố quyết định hiệu quả điều hành. Nếu làm tốt điều này, Việt Nam hoàn toàn có thể vừa giữ ổn định vĩ mô, vừa tận dụng được các cơ hội để thúc đẩy tăng trưởng.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều rủi ro, theo ông, Việt Nam cần những giải pháp gì để đảm bảo được mục tiêu tăng trưởng 2 con số?

TS Lê Bá Chí Nhân: Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều bất định, theo tôi, Việt Nam cần một gói giải pháp đồng bộ, nhưng trọng tâm phải là nâng cao chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ mở rộng quy mô.

Trước hết, cần xác định rõ động lực tăng trưởng chính trong giai đoạn tới phải đến từ khu vực trong nước. Khi xuất khẩu đối mặt nhiều rủi ro, việc kích hoạt đầu tư tư nhân và tiêu dùng nội địa trở nên đặc biệt quan trọng. Muốn vậy, cần tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh, cắt giảm điều kiện kinh doanh thực chất, giảm chi phí tuân thủ và tạo niềm tin cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất.

Đầu tư công phải đóng vai trò “vốn mồi” một cách hiệu quả hơn. Không chỉ là giải ngân nhanh, mà quan trọng là lựa chọn đúng dự án có tính lan tỏa cao, đặc biệt trong hạ tầng giao thông, năng lượng và chuyển đổi số. Nếu làm tốt, đầu tư công có thể kéo theo đầu tư tư nhân và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Ngoài ra, cần điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt nhưng thận trọng. Tăng trưởng tín dụng vẫn là kênh quan trọng, nhưng phải đi kèm với kiểm soát chất lượng dòng vốn, hướng vào sản xuất – kinh doanh và các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao, tránh chảy vào các tài sản mang tính đầu cơ.

Một yếu tố then chốt khác là nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Việt Nam khó có thể duy trì tăng trưởng cao nếu vẫn dựa chủ yếu vào vốn và lao động giá rẻ. Do đó, cần đẩy mạnh đào tạo kỹ năng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và chuyển đổi số.

Cuối cùng, ổn định kinh tế vĩ mô vẫn phải được coi là “điều kiện tiên quyết”. Trong bối cảnh rủi ro bên ngoài lớn, việc giữ ổn định lạm phát, tỷ giá và hệ thống tài chính sẽ là nền tảng để củng cố niềm tin thị trường.

Khi niềm tin được duy trì, các dòng vốn đầu tư và hoạt động sản xuất – kinh doanh mới có thể vận hành trơn tru, qua đó tạo dư địa thực chất cho mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.

Xin cảm ơn ông!

Lam Thanh thực hiện