Trò chuyện đầu xuân cùng Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát

Nhân dịp đầu xuân mới, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát đã có những chia sẻ về cảm hứng sáng tác, con đường làm nghề và khát vọng đưa sơn mài Việt trở thành một giá trị văn hóa mang dấu ấn thương hiệu quốc gia.

Tinh thần Ngọ, hành trình của người làm nghề

-Phóng viên: Năm 2026 là năm Bính Ngọ – hình tượng con ngựa gắn với sự bền bỉ, dấn thân và chuyển động. Dưới góc nhìn của một nghệ nhân, ông cảm nhận tinh thần “ngựa” ấy như thế nào trong đời sống sáng tạo hôm nay?

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát: Năm Bính Ngọ gợi cho tôi rất nhiều suy nghĩ. Ngựa là biểu tượng của sức bền, của sự dấn thân và không ngừng tiến về phía trước. Làm nghệ thuật, đặc biệt là sơn mài, cũng giống như hành trình của con ngựa đường dài – không thể nóng vội, không thể đốt cháy giai đoạn.

Tinh thần “ngựa” với tôi chính là sự kiên nhẫn, bền bỉ với từng lớp sơn, từng lần mài, từng thử nghiệm thất bại. Đó là thái độ đi tới, không đứng yên, luôn tìm cách làm mới mình nhưng vẫn giữ gốc rễ truyền thống.

Thưa nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát, ra mắt bộ sưu tập sơn mài “Gióng” đúng dịp đầu xuân Bính Ngọ 2026 mang đến cho ông những cảm xúc như thế nào?

Ra mắt “Gióng” vào đầu xuân năm Ngọ mang đến cho tôi một cảm xúc rất đặc biệt, như một sự trùng hợp của duyên nghề và thời điểm. Ngựa Gióng và năm Ngọ như hai dòng chảy gặp nhau. Tôi có cảm giác mình đang gửi một lời chúc đầu năm bằng chính ngôn ngữ sơn mài.

Gióng – từ hình tượng dân gian đến ngôn ngữ sáng tạo

-Hình tượng Thánh Gióng vốn đã rất quen thuộc trong tâm thức người Việt. Điều gì ở nhân vật này đã thôi thúc ông lựa chọn làm cảm hứng chủ đạo cho bộ sưu tập sơn mài lần này?

Thánh Gióng thôi thúc tôi bởi hình tượng này hội tụ nhiều giá trị: sức mạnh dân tộc, tinh thần tuổi trẻ, và khát vọng vươn lên. Từ một cậu bé làng quê trở thành người bảo vệ đất nước – đó là câu chuyện của sự lớn lên, của trách nhiệm cộng đồng. Tôi thấy ở đó hình ảnh của người nghệ nhân hôm nay: từ nghề truyền thống của làng, nhưng phải vươn ra để góp phần gìn giữ văn hóa dân tộc.

-Được biết, bộ sưu tập “Gióng” được ông khởi động từ năm 2016. Đến nay, đã có khoảng hơn 2.000 tác phẩm ngựa mang những câu chuyện khác nhau. Ông có thể chia sẻ những đặc biệt trong bộ sưu tập Gióng? Tác phẩm nào trong bộ sưu tập khiến ông tâm đắc nhất?

Bộ sưu tập “Gióng” không chỉ là tượng ngựa hay nhân vật lịch sử, mà là một chuỗi trạng thái: tĩnh – chuyển động – bứt phá – siêu thoát.

Tôi khai thác nhiều dáng ngựa khác nhau: ngựa cúi đầu, ngựa bước chậm, ngựa phi, ngựa hóa mây… như các cung bậc nội tâm của con người. Một trong những yếu tố đặc biệt của bộ sưu tập “Gióng” chính là lựa chọn vật liệu. Tôi sử dụng những chất liệu bản địa của xứ Đoài, đó là: gỗ mít, tre, đá ong.

Tác phẩm tôi tâm đắc nhất là hình tượng ngựa cúi đầu (Mã Tĩnh). Với tôi, trước khi bay lên, phải có khoảnh khắc lắng xuống. Đó là sự khiêm nhường, là nội lực tích tụ – rất giống tinh thần người thợ sơn mài.

Giữ kỹ thuật truyền thống để kể câu chuyện đương đại

-Trong bộ sưu tập “Gióng”, ông đã sử dụng ngôn ngữ sơn mài truyền thống ra sao để chuyển tải tinh thần của bộ sựu tập?

Tôi vẫn trung thành với kỹ thuật cốt lõi: vóc, sơn ta, then, son, vàng quỳ, bạc, vỏ trứng, nhiều lớp mài. Nhưng thay vì chỉ coi đó là kỹ thuật trang trí, tôi dùng chính vật liệu để kể chuyện:

 • vàng tạo ánh hào quang thiêng,

 • son đỏ gợi khí phách,

 • then đen tạo chiều sâu tâm linh,

 • bề mặt mài lộ lớp như thời gian được bóc tách.

Sơn mài với tôi không chỉ là màu sắc, mà là ký ức và thời gian.

-Giữa việc gìn giữ kỹ thuật sơn mài cổ truyền và nhu cầu đổi mới để phù hợp với đời sống đương đại, ông đã tìm điểm cân bằng này như thế nào trong bộ sưu tập?

Tôi luôn nghĩ: kỹ thuật phải truyền thống, tư duy phải đương đại.

Giữ truyền thống ở chất liệu và quy trình thủ công, nhưng đổi mới ở tạo hình, bố cục, cách kể câu chuyện, cách trưng bày và tiếp cận công chúng.

Nếu chỉ giữ nguyên quá khứ, sơn mài sẽ thành bảo tàng. Nếu chạy theo hiện đại mà bỏ gốc, nó sẽ mất bản sắc. Tôi chọn đứng ở giữa – như cây cầu nối hai bờ.

-Theo ông, sơn mài Việt Nam có lợi thế gì để trở thành một giá trị văn hóa – nghệ thuật mang tính thương hiệu trong bối cảnh hội nhập quốc tế?

Sơn mài Việt Nam có bản sắc rất riêng mà thế giới không có:

 • chất liệu sơn ta tự nhiên,

 • kỹ thuật nhiều lớp độc đáo,

 • hiệu ứng chiều sâu như “ánh sáng từ bên trong”.

Đó là lợi thế rất lớn để trở thành một thương hiệu văn hóa quốc gia. Nếu được đầu tư bài bản về thiết kế, câu chuyện và thị trường, sơn mài hoàn toàn có thể đứng cạnh gốm Nhật hay sơn mài Hàn như một biểu tượng Việt Nam.

Giữ nghề để mở đường cho thương hiệu

-Trong quá trình sáng tác và giới thiệu tác phẩm, ông cảm nhận sự thay đổi ra sao trong cách công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận và đón nhận sơn mài?

Tôi nhận thấy giới trẻ bây giờ cởi mở hơn. Họ không còn xem sơn mài là “đồ cổ” hay chỉ để thờ cúng.

Họ thích workshop, thích trải nghiệm, thích nghe câu chuyện phía sau tác phẩm. Khi được chạm tay vào quy trình làm nghề, họ hiểu và yêu hơn.

Điều đó cho tôi rất nhiều hy vọng.

-Sau “Gióng”, ông có thể chia sẻ những dự định sáng tác tiếp theo, cũng như thông điệp đầu xuân ông muốn gửi tới những người trẻ đang theo đuổi các ngành nghề sáng tạo truyền thống?

Sau “Gióng”, tôi muốn tiếp tục khai thác các đề tài văn hóa dân gian và lịch sử làng quê, kết hợp workshop và không gian sáng tạo cộng đồng để nhiều người trẻ được tiếp cận sơn mài.

Tôi muốn nhắn nhủ: Làm nghề truyền thống không phải là đi lùi. Đó là đi chậm để đi xa. Nếu các bạn đủ bền bỉ, nghề sẽ trả lại cho bạn giá trị rất sâu sắc.

-Theo ông, làm thế nào để nghệ nhân truyền thống có thể đồng hành cùng doanh nghiệp, thị trường và các hoạt động quảng bá thương hiệu quốc gia?

Nghệ nhân không thể chỉ ở trong xưởng. Chúng ta cần học cách làm việc với doanh nghiệp, thiết kế sản phẩm phù hợp thị trường, kể câu chuyện thương hiệu, tham gia du lịch – văn hóa – quà tặng quốc gia.

Khi nghệ thuật gặp quản trị và truyền thông, giá trị nghề truyền thống mới thực sự lan tỏa.

-Anh muốn gửi gắm thông điệp gì qua bộ sưu tập Gióng trong năm mới 2026?

Tôi mong “Gióng” không chỉ là một bộ sưu tập, mà là lời nhắc về tinh thần Việt:

dũng cảm – bền bỉ – biết ơn cội nguồn – và luôn vươn lên phía trước.

Như con ngựa Gióng bay lên trời cao, mỗi chúng ta cũng có thể vượt khỏi giới hạn của mình nếu giữ được niềm tin và nội lực.

Trân trọng cảm ơn ông

Tiến Vinh (Ảnh: Mai Bình, Sơn Phạm)