Triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2026 từ góc nhìn doanh nghiệp

Năm 2025 khép lại với những gam màu đa sắc trong khu vực doanh nghiệp. Dù Việt Nam vẫn là điểm sáng tăng trưởng của khu vực, nhưng nội tại nền kinh tế cho thấy mức độ đào thải đang ngày càng lớn.

Theo khảo sát của Vietnam Report, tỷ lệ doanh nghiệp đạt và vượt kế hoạch vẫn duy trì ở mức 63,0%. Tuy nhiên, so với năm 2024, số lượng doanh nghiệp không hoàn thành mục tiêu doanh thu và lợi nhuận đã gia tăng.

Sự phân hóa này thể hiện rõ qua con số: trong khi có 297,5 nghìn doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường, thì cũng có hơn 227,2 nghìn doanh nghiệp rút lui (tăng gần 15% so với năm trước). Điều này cho thấy tăng trưởng không lan tỏa đồng đều mà đi kèm với quá trình sàng lọc khắc nghiệt.

 Bước sang năm 2026, các dự báo về tăng trưởng GDP có sự phân tán lớn, phản ánh sự tự tin khác nhau giữa các nhóm doanh nghiệp.

Kịch bản thận trọng: Khoảng 22,9% doanh nghiệp dự báo tăng trưởng dưới 7,5%.

Kịch bản tham vọng: 20% doanh nghiệp tin tưởng GDP có thể đạt mức 10% trở lên.

Sự thiếu vắng một mức dự báo "đồng thuận" cho thấy nền kinh tế năm 2026 phụ thuộc chặt chẽ vào các biến số như: triển vọng thị trường xuất khẩu, chính sách tiền tệ toàn cầu và tốc độ giải quyết các điểm nghẽn cấu trúc trong nước. Dù vậy, mặt bằng kỳ vọng chung vẫn đang ở mức cao so với lịch sử, minh chứng cho niềm tin lạc quan vào triển vọng dài hạn.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng 10%, Việt Nam cần duy trì các động lực hiện có đồng thời khai phá những nguồn lực mới. Tuy nhiên, các trụ cột cũ đang đối mặt với nhiều rào cản.

Về xuất khẩu, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cán mốc kỷ lục hơn 930 tỷ USD. Tuy nhiên, đóng góp của khu vực nội địa vẫn hạn chế và dư địa tăng tốc cho năm 2026 gặp thách thức do nhu cầu thế giới bất định và mức nền cao của năm trước.

Đầu tư công được kỳ vọng là "vốn mồi" nhưng thực tế triển khai giai đoạn 2021-2025 vẫn còn mất cân đối. Tỷ trọng đầu tư cho khoa học - công nghệ, giáo dục chưa đạt kỳ vọng và tình trạng chậm tiến độ vẫn diễn ra. Hiện Việt Nam vẫn còn dư địa mở rộng đầu tư công khi nợ Chính phủ dưới 40% GDP, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng giải ngân và phân bổ vốn.

Đáng chú ý, thách thức cốt lõi hiện nay không chỉ là con số 10%, mà là khả năng duy trì tăng trưởng cao gắn liền với ổn định vĩ mô. Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi về chất: từ dựa vào vốn và lao động giá rẻ sang dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo.

Sự chuyển dịch này được định hình qua ba phương diện "trưởng thành" chính:

Thứ nhất, trưởng thành về năng suất: Khi lợi thế lao động chi phí thấp dần thu hẹp, tăng trưởng cần dựa nhiều hơn vào nâng cao năng suất, tự động hóa và hàm lượng công nghệ, thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

Thứ hai, trưởng thành về vốn: Các định hướng lớn như xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, nâng hạng thị trường chứng khoán và phát triển thị trường vốn cho thấy Việt Nam đang từng bước đa dạng hóa kênh huy động vốn, hướng tới một cấu trúc tài chính cân bằng và hiệu quả hơn.

Thứ ba, trưởng thành về quản trị và thể chế: Đây là nền tảng tiên quyết để duy trì đà tăng trưởng dài hạn bởi chất lượng điều hành và mức độ minh bạch của môi trường kinh doanh sẽ quyết định khả năng phân bổ nguồn lực hiệu quả và củng cố niềm tin của doanh nghiệp. Sau năm 2025 - một trong những năm cải cách thể chế mạnh mẽ nhất trong nhiều thập kỷ - trọng tâm không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách mới, mà ở hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm tính nhất quán trong thực thi và nâng cao chất lượng điều hành.

Năm 2026 đóng vai trò bản lề cho kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030. Việc chuyển hóa được quán tính tăng trưởng hiện tại thành một chu kỳ bền vững sẽ phụ thuộc vào tốc độ cải cách thể chế và khả năng nâng cao năng suất nội tại của toàn nền kinh tế.

Minh Anh