Người dân sẽ đăng ký theo mẫu nào sau khi bỏ cấp phép xây dựng?

Cụ thể, cơ chế mới sẽ áp dụng tại các khu vực đã có quy hoạch chi tiết 1/500 hoặc đã được phê duyệt thiết kế đô thị, quy chế quản lý kiến trúc. Người dân chỉ cần nộp hồ sơ đăng ký xây dựng thay vì chờ thẩm định và cấp phép như hiện nay, qua đó rút ngắn thời gian và giảm phiền hà.

Theo TS. Phạm Viết Thuận – Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, đây là sự thay đổi căn bản: từ cơ chế "xin - cho" sang "đăng ký - giám sát". Người dân chủ động gửi thông báo xây dựng kèm bản vẽ thiết kế đúng chuẩn đến cấp phường trước khi thi công. Cơ quan chức năng sẽ hậu kiểm thay vì duyệt từng hồ sơ.

“Cơ chế mới không chỉ giảm thủ tục mà còn xác lập rõ hơn quyền và trách nhiệm của người dân,” ông Thuận nhận định.

Phụ lục 18 của Quyết định 56/2021 đã quy định đầy đủ về mật độ xây dựng, chiều cao, khoảng lùi, diện tích lô đất… cho từng tuyến đường. Dựa vào đó, người dân và đơn vị tư vấn có thể thiết kế nhà theo đúng chuẩn mà không cần phải chờ phê duyệt từ cơ quan chức năng.

Ví dụ, nếu mặt tiền đường từ 3,5m đến dưới 6m, công trình có thể được xây đến 4 tầng (gồm trệt, lửng và 3 tầng nổi). Các chỉ tiêu này sẽ được tích hợp sẵn trong biểu mẫu đăng ký để người dân dễ áp dụng.

Người dân có thể nộp hồ sơ đăng ký online qua mẫu do UBND phường, xã ban hành. Sau khi xây dựng xong, chính quyền sẽ kiểm tra, nếu đúng quy định thì được hoàn công, nếu vi phạm sẽ xử lý theo quy định.

Theo ông Thuận, vai trò của chính quyền cũng sẽ chuyển từ “duyệt hồ sơ” sang “giám sát và hậu kiểm”, từ đó giảm tải cho bộ máy và hạn chế tiêu cực phát sinh từ cơ chế xin – cho.

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM – ủng hộ mô hình này tại các khu vực đã có quy hoạch rõ ràng. Tuy nhiên, ông cảnh báo sẽ khó triển khai ở các khu dân cư hiện hữu, đặc biệt là nội thành đông đúc, nơi chưa phủ kín quy hoạch 1/500.

Ngoài ra, ông Châu cũng đặt vấn đề về tính khả thi của một số chỉ tiêu trong Quyết định 56. Chẳng hạn, nếu một lô đất nội thành chỉ rộng 50m² mà phải giữ mật độ xây dựng 50% và khoảng lùi, diện tích thực tế chỉ còn 25-30m² – quá nhỏ để ở.

Một vấn đề khác là chi phí lập quy hoạch chi tiết 1/500. Trong các dự án thương mại, chủ đầu tư chi trả. Nhưng với khu dân cư hiện hữu, nếu muốn áp dụng mô hình mới, cần làm rõ: ai sẽ chi trả – nhà nước hay người dân?

Sở Xây dựng TP.HCM đang phối hợp cùng các sở, ngành và quận huyện để xây dựng hướng dẫn cụ thể về cơ chế đăng ký xây dựng. Thành phố kỳ vọng sẽ ban hành trong tháng 6/2025, mở đường cho một bước cải cách thủ tục hành chính lớn trong lĩnh vực xây dựng.

Tiến Minh (Tổng hợp)