Thương mại điện tử Việt Nam chuyển sang giai đoạn phát triển bền vững

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam liên tục trong 5 năm gần đây tăng trưởng nhanh nhất khu vực.

Đặc biệt trong năm 2025, tốc độ tăng trưởng của thương mại điện tử Việt Nam vượt qua con số 25%, là con số tăng trưởng nhanh nhất trong các nước ASEAN. Hiện nay, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang đứng top 2, top 3 tại khu vực, với quy mô thị trường đã vượt qua 32 tỷ USD.

Theo con số thống kê dù chưa đầy đủ, hiện nay có trên 5 triệu nhà bán hàng bao gồm hộ kinh doanh và người bán hàng online. Ở đây còn chưa tính hết chi tiết những người thực sự livestream hoặc bán hàng trên mạng xã hội.

Về doanh thu, hiện nay GMV (tổng giá trị giao dịch) của 4 sàn thương mại điện tử lớn nhất tại Việt Nam, bao gồm: Shopee, TikTok, Lazada và Tiki, đã vượt trên 429.000 tỷ đồng. Trên thực tế, trong năm vừa qua đã thực hiện trên 2 tỷ đơn hàng.

Đặc biệt, trong xu hướng phát triển kinh tế số, thương mại điện tử đang chiếm trọng số trên 25% tỉ trọng doanh thu của kinh tế số. Với mục tiêu phát triển đến năm 2030 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, thương mại điện tử sẽ chiếm tối thiểu 35% trong tổng doanh thu về kinh tế số.

Ông Bùi Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho hay hiện đã đi qua giai đoạn tăng trưởng nhanh.

“Từ năm 2026 đến năm 2030, thương mại điện tử Việt Nam sẽ chuyển sang một giai đoạn mới, đó là giai đoạn phát triển bền vững”, ông Kiên nói và chia sẻ một số yếu tố đảm bảo duy trì sự phát triển bền vững.

Thứ nhất là về khung pháp lý, trong thời gian vừa qua, một loạt các chính sách, quy định pháp luật, nghị định đã được ban hành tương đối hoàn thiện. Đặc biệt, gần đây nhất là chính sách về thuế đối với thương mại điện tử, mà qua hội nghị hôm nay chúng ta thấy việc triển khai diễn ra rất nhanh chóng, kịp thời.

Thứ hai là sự phát triển của nền tảng công nghệ. Hiện nay, với xu hướng livestream, các sàn thương mại điện tử thậm chí đang chuyển dịch không chỉ là sàn có video mà triển khai thành các nền tảng mạng xã hội giải trí có tiến hành giao dịch thương mại điện tử. Xu hướng chuyển từ những mô hình truyền thống như Shopee, Lazada, Tiki sang mô hình mạng xã hội giải trí có giao dịch thương mại.

Thứ ba là nhận thức và sự tham gia của người dân. Cách đây khoảng 3-4 năm, tỉ lệ tham gia thương mại điện tử hay mua sắm trực tuyến còn rất thấp. Nhưng ngày nay, theo báo cáo chỉ số thương mại điện tử của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam thống kê hằng năm, tại địa bàn TPHCM gần như 70-80% mặt hàng tiêu dùng, mặt hàng làm đẹp, spa được giao dịch trên các nền tảng thương mại điện tử (tiêu dùng online).

Tuy nhiên, ông Kiên cũng cho rằng có nhiều thách thức. Cụ thể, thị trường không còn ưu tiên tăng trưởng nóng, mô hình bán hàng tự phát đang dần được thay thế bởi các đơn vị có chiến lược.

“Trước kia, tình trạng bị "bùng" hàng, hàng kém chất lượng, không được đổi trả rất nhiều. Rõ ràng, cùng với sự phát triển, thị trường ngày càng cần sự minh bạch, chính xác và an toàn hơn”, ông Kiên nói.

Ngoài ra, ông Kiên cũng nêu khi triển khai bán hàng, khái niệm bán hàng đa kênh (Omnichannel) ngày càng quen thuộc.

“Lúc này, để theo dõi dữ liệu, quản lý từng đơn hàng, chúng ta không chỉ đơn thuần dùng sổ sách giấy tờ mà cần có các công cụ hỗ trợ đi kèm. Khung pháp lý ngày càng cần sự minh bạch, chính xác”, ông Kiên nêu.

Đại diện VECOM cũng cho hay vừa qua, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã làm việc và ký kết với Shopee tại Singapore. Shopee đã triển khai thành một trung tâm (hub) mà ở đó, nhà kinh doanh tại Việt Nam đưa hàng lên sàn, khi kết thúc giao dịch, hàng hóa được cung cấp cho người mua không chỉ ở lãnh thổ Việt Nam mà cả các nước ASEAN. Thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ là bài toán về công cụ, kỹ thuật mà còn là vấn đề pháp lý, pháp chế.

Để có một hệ sinh thái vận hành đồng bộ, ông Kiên cho rằng các nền tảng thương mại điện tử phải thiết lập tiêu chuẩn vận hành, kết nối người bán với thị trường.

Hiện nay, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cùng các cơ quan quản lý đã thống nhất với các sàn lớn để thiết lập quy chuẩn về hàng hóa, chất lượng và thời hạn thanh toán.

Ngoài ra, về tài chính, cần sự tham gia chặt chẽ của các trung gian thanh toán trong việc quản lý, giám sát và theo dõi chuyển đổi dòng tiền một cách minh bạch, chính xác.

Đối với cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ, ông Kiên nêu rõ khi số lượng đơn hàng ngày càng nhiều, việc ứng dụng công nghệ (như chuyển đổi số, đặc biệt là AI) đóng vai trò vô cùng quan trọng.

“Ứng dụng AI như thế nào để phục vụ kinh doanh, không chỉ trên sàn mà còn hỗ trợ tốt nhất cho các hộ kinh doanh cá thể, là thách thức đặt ra. Đồng thời, đây cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp cung cấp nền tảng, giải pháp công nghệ cho thị trường thương mại điện tử”, ông Kiên nói.

Hoài Phong