Thúc đẩy liên kết vùng và chuỗi giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp

Thông tin trên được các chuyên gia nhận định tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2026 diễn ra ngày 21/8 tại TP.HCM.

Hợp lực công - tư: Động lực mới từ dòng vốn tư nhân

Tại diễn đàn, ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cho biết, năm 2025, cả nước khởi công, khánh thành 564 công trình, dự án lớn với tổng mức đầu tư hơn 5,14 triệu tỷ đồng. Trong đó vốn tư nhân khoảng 3,84 triệu tỷ đồng, chiếm 74,6%, cho thấy khu vực tư nhân ngày nay không chỉ là nguồn lực bổ sung, mà đã có khả năng tham gia ngày càng sâu vào các dự án quy mô lớn bằng vốn, công nghệ, quản trị và năng lực tổ chức.

Vì vậy, "hợp lực công - tư" cần đi xa hơn câu chuyện huy động vốn xã hội. Cần tạo cơ chế để nguồn lực công mở đường, nguồn lực tư nhân tham gia đầu tư, vận hành và đổi mới. Hiệu quả cuối cùng được đo bằng năng suất của nền kinh tế và khả năng lớn lên của doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với khu vực phía Nam, tiềm năng phát triển và dư địa hội nhập đang rất lớn. Tính đến đầu tháng 8/2026, khu vực cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải đã đạt khoảng 3,9 triệu TEU container với 53 tuyến dịch vụ quốc tế kết nối trực tiếp đến các thị trường lớn trên thế giới. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh Tây Ninh trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt 20,8 tỷ USD.

Theo Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, miền Nam đang có một liên hoàn lợi thế: một bên là cảng nước sâu kết nối toàn cầu, một bên là cửa ngõ sang Campuchia và tiểu vùng Mekong, ở giữa là không gian công nghiệp, đô thị, tiêu dùng sầm uất. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất nằm ở khả năng tổ chức, kết nối các nguồn lực này sao cho không vận hành riêng lẻ, đồng thời kiến tạo những doanh nghiệp đủ lớn, đủ mạnh để đi cùng sự phát triển chung.

Điểm nghẽn từ tư duy địa phương và sự liên kết lỏng lẻo

Bên cạnh những yếu tố thuận lợi, ông Phan Tấn Đạt, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TPHCM, chỉ ra rằng doanh nghiệp hiện vẫn gặp nhiều khó khăn về thông tin quy hoạch, thủ tục hành chính, hạ tầng logistics chưa đồng bộ, khả năng tiếp cận vốn, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhân lực chất lượng cao và khả năng hấp thụ công nghệ.

Đặc biệt, ông Đạt cảnh báo: "Nếu những điểm nghẽn này tiếp tục được xử lý riêng lẻ theo từng địa phương, từng ngành và từng chương trình hỗ trợ, miền Nam vẫn có thể tăng trưởng nhanh, nhưng năng lực của doanh nghiệp nội địa chưa chắc lớn lên tương xứng".

Sự bổ trợ giữa các tiểu vùng phía Nam là rất rõ ràng. Trong đó, TPHCM giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, công nghệ và kết nối thị trường. Đồng Nai là trung tâm công nghiệp chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và đầu mối logistics quốc tế. Tây Ninh đóng vai trò cửa ngõ thương mại xuyên biên giới. Đồng bằng sông Cửu Long là vùng nguyên liệu trọng điểm về nông nghiệp, thủy sản, năng lượng và kinh tế biển.

Tuy nhiên, sự kết nối lỏng lẻo giữa doanh nghiệp tư nhân trong nước với khu vực FDI và các trung tâm nghiên cứu hiện tại là một hạn chế lớn. Để chuyển từ tiềm năng địa lý thành năng lực cạnh tranh kinh tế thực sự, yêu cầu bắt buộc là phải chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị.

Phát triển "Doanh nghiệp đầu chuỗi" dẫn dắt các SMEs

Về vấn đề này, TS. Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TPHCM, nhấn mạnh liên kết vùng không nên dừng ở những lời kêu gọi chung chung, mà phải được tổ chức cụ thể theo từng ngành, từng cụm ngành và từng chuỗi sản phẩm. Trong đó, phải có các "doanh nghiệp đầu chuỗi" đóng vai trò dẫn dắt, kéo các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) đi cùng.

Để tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị của các tập đoàn FDI hay bước vào thị trường xuất khẩu, SMEs phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu khắt khe: tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh, chứng nhận chất lượng, công nghệ hiện đại và năng lực quản trị.

Nhằm hiện thực hóa điều này, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh An Giang, đề xuất thí điểm phát triển nhà cung ứng liên vùng dựa trên đơn hàng thực tế, lấy nhu cầu mua hàng của thị trường làm điểm xuất phát. Bên cạnh đó, vận hành mô hình "Doanh nghiệp đầu chuỗi dẫn dắt - Nhà nước hỗ trợ - SMEs tham gia". Xây dựng các hạ tầng dùng chung như cơ sở sơ chế, chế biến, kiểm nghiệm, hệ thống kho lạnh để giúp SMEs giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tại Đông Nam Bộ, ông Nguyễn Duy Khương, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP. Đồng Nai, kiến nghị chuyển đổi cách tiếp cận từ "xúc tiến kết nối" chung chung sang quy trình "phát triển nhà cung ứng" thực chất. Quy trình này cần kéo dài từ khâu đánh giá năng lực, xác định khoảng cách tiêu chuẩn, cải tiến công nghệ, cho đến theo dõi kết quả đơn hàng thực tế. Song song đó, cần đổi mới phương thức thẩm định tín dụng, coi trọng dòng tiền, dữ liệu giao dịch và lịch sử thực thi hợp đồng thay vì chỉ phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống.

"Muốn hình thành chuỗi giá trị thì phải có chuỗi logistics tương ứng"

Cũng tại diễn đàn, các chuyên gia nhấn mạnh hệ thống logistics đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất làm tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa. Sự liên kết thiếu đồng bộ giữa cảng biển, sân bay, đường bộ và kho bãi khiến doanh nghiệp khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để giải quyết bài toán này, TS. Trần Du Lịch đưa ra giải pháp: miền Nam phải chuyển đổi từ tư duy phát triển các công trình riêng lẻ sang mạng lưới logistics tích hợp cấp vùng. Trong đó, Cái Mép - Thị Vải phát triển thành cửa ngõ xuất nhập khẩu quốc tế. Sân bay Long Thành trở thành đầu mối logistics hàng không hiện đại. Hệ thống đường vành đai (Vành đai 3, Vành đai 4), cao tốc (Biên Hòa - Vũng Tàu), cảng cạn (Phước An) và đường sắt phải kết nối thông suốt các khu công nghiệp với các đầu mối xuất nhập khẩu lớn.

Đặc biệt, chuyển đổi số trong logistics (logistics số) và chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp sản xuất, vận tải, cảng biển và cơ quan quản lý là điều kiện tiên quyết. Chỉ khi hàng hóa được theo dõi xuyên suốt từ nhà máy đến cảng, SMEs mới có cơ hội bình đẳng để bước chân vào các chuỗi cung ứng lớn toàn cầu. "Muốn hình thành chuỗi giá trị thì phải có chuỗi logistics tương ứng", ông Lịch nhấn mạnh.

Để chuỗi liên kết vận hành trơn tru, vai trò kiến tạo và điều phối của Nhà nước là khâu quan trọng nhất. Các đại biểu tại diễn đàn VPSF 2026 cho rằng, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, xây dựng hạ tầng, dữ liệu và tiêu chuẩn chung, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng; khu vực tư nhân cần tham gia mạnh hơn vào đầu tư kho vận, cảng cạn, trung tâm phân phối và công nghệ logistics.

Một yêu cầu khác là tăng cường cơ chế điều phối vùng. Hiện doanh nghiệp tại TPHCM, Đồng Nai, Tây Ninh có thể cùng tham gia một chuỗi sản xuất, nhưng chính sách hỗ trợ, xúc tiến đầu tư, khu công nghiệp, logistics và dữ liệu vẫn chủ yếu được tổ chức theo địa giới hành chính. Do đó, liên kết vùng cần được đặt trên nền tảng một hệ sinh thái chung, trong đó hạ tầng, dữ liệu, logistics, nguồn nhân lực, tiêu chuẩn và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp được kết nối hiệu quả hơn.

Từ liên kết doanh nghiệp đến liên kết chuỗi giá trị, từ liên kết chuỗi giá trị đến hình thành hệ sinh thái sản xuất có sức cạnh tranh quốc tế sẽ là hướng đi quan trọng để phát huy đầy đủ tiềm năng khu vực phía nam, nâng cao năng lực của kinh tế tư nhân và tạo thêm động lực tăng trưởng cho Đông Nam Bộ và cả nước.

Đồng thời phát triển nhân lực theo liên kết Nhà nước - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp và tổ chức mạng lưới logistics liên vùng theo các hành lang kinh tế. Kết quả cuối cùng phải đo được bằng số doanh nghiệp đạt chuẩn, số nhà cung ứng mới, số hợp đồng và giá trị đơn hàng thực tế.

TS Trần Du Lịch cho rằng, không chỉ cần nhiều doanh nghiệp mạnh, mà cần một hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh và liên kết chặt chẽ. Đó mới là nền tảng để khu vực này tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và trở thành đầu tàu tăng trưởng của Việt Nam.

Tú Anh